Antarktika’daki buzullar rekor derecede düşük seviyelerde

Uydularla yapılan ölçümler, Antarktika’yı çevreleyen deniz buzullarında en düşük düzeye gelindiğine işaret ediyor.

Güney yarımkürede yaz mevsimi olması ve bu nedenle daha az deniz buzulu olması beklenen bir durum, lakin bu Ulusal Kar ve Buz Data Merkezi’ne göre yılki vaziyet istisnai.

Isınan hava ve su, 13 Şubat prestijiyle buzul alanını yalnızca 1,91 milyon kilometrekareye indirdi.

Dahası, bu yıl erime devam edecek.

Geçen yıl kırılan bir evvelki rekor 1,92 milyon kilometrekareydi ve bu seviyeye 25 Şubat’ta ulaşılmıştı.

Son yedi yılda en düşük seviyedeki deniz buzulu rekorunun üçü son yedi yılda, 2017, 2022 ve 2023’te kırıldı.

Uydularla ölçümler 1970’li yıllardan beri yapılıyor.

Kıtanın etrafından geçen araştırma, yolcu ve balıkçı gemileri de benzeyen bir görünüm bildiriyor ve çoğu kısımlarda buz olmadığını söylüyor.

Sadece Weddel Denizi’nde buz kütlelerinin hakim olduğu kaydediliyor.

Bu yeni rekor ne kadar olağandışı?

Bilim insanları Antarktika deniz buzullarının davranışlarını, yalnızca iklim değişikliğiyle açıklanamayacak karmaşık bir olay olarak değerlendiriyor.

40 yıldan uzun süre toplanan uydu verilerine bakıldığında, deniz buzulu miktarı büyük çeşitlilik gösteriyor. Daha az buzulun kayıtlara geçmesi ise son birkaç yıldır görülen bir durum.

Buzul miktarı son 40 yıldan uzun müddettir büyük farklılıklar gösterdi, lakin çok önemli ölçüdeki azalma son birkaç yılda ortaya çıktı.

Bilgisayar modellemeleri, Kuzey Kutbu’nda olduğu benzeri buzulların uzun vadede azalacağını gösteriyor. Kuzey Kutbu’nda yaz mevsimindeki buzullar global ısınma yüzünden her on yılda bir % 12-13 azalıyor.

Ancak Antarktika’da durum bu türlü gelişmedi.

Uydu dışındaki data kaynakları en az 1900 yılına kadar gidiyor.

Bu bilgiler Antarktika’daki deniz buzulunun geçen yüzyılın başında azaldığını ve sonra artmaya başladığını gösteriyor.

Son periyotlarda buz miktarı büyük bir çeşitlilik gösterdi ve azamî kış seviyesi rekoru ve asgarî yaz seviyeleri kayda geçti.

Kış mevsiminde buzullar 18 milyon kilometrekareden fazlasını kaplayabiliyor.

Bir milyon kilometrekare buzul ne demek?

Bir milyon kilometrekare buzul kabaca, bu yılki yaz buzulu seviyesinin uzun vadeli ortalama pahaya kıyasla ne kadar az olduğunu ifade ediyor. Bu, Britanya adalarını kaplayabilecek kadar buzul demek aynı vakitte.

Yakında yeniden büyümeye başlayacak ve büyümesi birçok nedenle önemli.

Yüzeyde donan deniz suyu tuzu dışarı çıkarıyor ve alttaki suyu daha ağır hale getirip, batmasına neden oluyor.

Bu da iklim sistemindeki gücün düzenlenmesine yardımcı olan büyük su kütleleri hareketinin itici güçlerinden biri.

Deniz buzulu ayrıyeten, kutuplardaki hayat açısından da çok önemli.

Antarktika’da buza yapışan ve krill diye bilinen küçük kabuklular, balinaların, fokların, penguenlerin ve diğer kuşların temel besini.

Deniz buzulu aynı vakitte, kimi cinslerin sudan çıkıp, dinlendikleri bir platform.

Sıcak hava erimeyi artırıyor

Bu yılki rekor buzul erimesinin Antarktika Körfezi’nin doğu ve batısında görülen olağandışı yükseklikteki sıcaklıklardan etkilenmiş olması büyük bir ihtimal.

Buradaki sıcaklıklar uzun vadeli ortalamaların 1,5 derece üzerindeydi.

Ayrıca bölgede Güney Halka Modu (SAM) isimli durum da çok önemli bir oyuncu.

Antarktika’nın etrafında atmosfer basıncındaki değişimleri tanımlamak için kullanılıyor ve bunlar da kıtanın ünlü batı rüzgarlarını etkiliyor.

Bu modun şimdi çok güçlü olduğu söyleniyor. Bu durum da batı rüzgarlarını güçlendiriyor ve kutup istikametine doğru çekiyor. Artan fırtınalar buzulları kırıyor ve kuzeye, daha sıcak sulara doğru itip, erimelerine yol açıyor.

Araştırmacılar SAM’ın uzun vadede güçlü olmasının büyük olasılıkla, Antarktika üzerindeki ozon katmanı deliği ve atmosferde sera gazlarının artmasıyla irtibatlı olduğunu söylüyor.

Kuzey kutbundaki erimeyle kıyaslanabilir mi?

Kutuplar arasındaki farkları anlamak önemli.

Kuzey kutbu kıtalarla çevrili bir okyanus. Antarktika ise okyanuslarla çevrili bir kıta.

Coğrafyadaki bu farklılık, Antarktika’da kışın buzul büyümesinin çok daha az kısıtlı olması manasına geliyor. Buzullar, şartların elverdiği ölçüde kuzeye doğru büyüyebiliyor.

Bu durum da buzul boyutlarının kuzey kutbuna kıyasla çok daha fazla büyümesini açıklıyor. Kuzey kutbunda azamî buz yüzeyi nadiren 15 milyon kilometrekareyi aşıyor.

Ancak coğrafya, aynı vakitte yaz sıcaklıklarının buzulları birçok yerde kıyı şeridine kadar geriletebilmesi manasına da geliyor. Antarktika’da buzun korunması yıldan yıla zorlaştığı için, kuzey kutbundakilerden genelde bir metre yahut daha az daha ince oluyorlar. Kuzey kutbunda ise buz kalınlığı üç ila dört metreyi bulabiliyor.

Katkıda bulunanlar: Becky Dale ve Jana Tauschinski