Fehmi Koru: “İstifa, istifa” sesleri yükseliyor, fakat o sesleri duyan da zaten görev bırakan da yok bizde…

Fehmi Koru*

Deprem yeri sarsıyor, sarsıntılar direnci düşük binaları yıkıyor, yıkılan binalarda bulunan insanların bir kısmı -bazen hepsi- enkaz altında kalarak hayatlarını kaybediyor.

Bu bildik bir durum.

Üzerinde hayat sürdüğümüz coğrafyanın insanları binlerce yıldır bu rutini yaşıyor.

İnsanoğlunu diğer varlıklardan ayıran en çok önemli özelliği aklı; akıllı insan zelzeleye maruz kalması kaçınılmaz olan coğrafyalarda, onun meydana gelmesini önleyemediğine göre, kendini müdafaa altına alacak önlemler bulmak zorunda.

Deprem olduğu ve yer sarsıldığında içinde yaşadığı binaları yıkılmayacak özellikte yapacak, tekrar de yıkılırsa içerisinden sağ olarak çıkmasını sağlayacak önlemleri alacak; aklının ona bunu söylemesi ve yaptırması gerekiyor.

Son sarsıntı akabinde ortaya çıkan, yüzbinlerce binanın yıkıldığı, onbinlerce hayatını kaybedildiği tablo, bizim bu hususta önemli bir zaafımız olduğunu gösterdi.

Aklımızı başımıza toplamamız gerektiğini artık anlamamız koşul.

Mevcut durumun sorumlusu kim ya da kimler?

TV ekranlarına yansıdığına göre, en çok cana mal olmuş siteler ve büyük binaların müteahhitleri sorumlu tutularak gözaltına alınıyor. Çoğu kaçmaya çalışırken yakalanıyor.

İlk elde bu türlü bir yola başvurulması olağan. Zelzeleye güçlü yapılması gereken binaların inşasında çeşitli sebeplerle ihmali görülen bireylere elbette hesap sorulması beklenir.

Yıkılanlar yanında sapasağlam kalmış binalar da bulunduğuna göre, üç-beş kuruş daha fazla kazanma iştahıyla gereçten çalmaya tevessül etmiş insanlar bunlar…

Herhalde inşa ettikleri binaları yerle bir edecek çapta bir sarsıntının kendileri şimdi hayattayken meydana gelmeyeceğini düşünmüş olmalılar.

Kötü talih.

Eserleri olan binanın altında kalarak ölen, kendileri olmasa bile aile fertlerini zelzelede kaybeden müteahhitler de var.

 Peki de sorumlu sırf müteahhitler mi?

Arsaların binaya dönüşmesi süreci içerisinde yer alan, değişik seviyede sorumlu tutulabilecek değişik sorumlular de olması gerekir.

Şimdilik onlara dokunulmuyor olsa da, inşaatın teknik sorumlularından kontrolünde yer alanlara ve onları görevlendirenlere kadar pek çok yetkiliye de hesap sormada sıra gelecektir.

Gelmelidir de.

O kadar mı?

Tablonun vahameti bu soruyu sorduruyor ve doğal olarak akla siyasi görevliler da geliyor.

Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’a, zelzeleye maruz kalmış vilayetlerden birini gezerken, bir vatandaş, isim de vererek, partisinden birinin vazifesini hatırlattı.

Kemal Kılıçdaroğlu’nun uğradığı, belediye liderinin CHP’li olduğu bir ilde de, tablonun siyasi sorumlusu olarak görülen liderin istifası talep edildi.

Medyada, zelzele sonrasında sergilenen aksamalar ve eksiklikler yüzünden sorumlu tutulan bakanların istifasını gündeme taşıyanlar da oluyor.

Düzgün işleyen, istikrar ve denetleme düzeneklerinin sağlıklı çalıştığı demokratik bir toplumda, her yanlışlığın bir -hatta birden fazla- sorumlusu bulunur.

Yetki sorumluluk da getirir zira.

İstifa o yolda atılması beklenen ilk adımdır.

Daha sonra sorumluya yargı da hesap sorabilir.

Bizde siyasetten zaten ayrılma örnekleri pek görülmüyor.

Hatırlayabildiğim ender örneklerden biri 1950 öncesine ait.

Şükrü Saraçoğlu hükümetinde, 1943-1946 yılları arasında, gümrük ve monopol bakanlığı yapan Suat Hayri Ürgüplü, hakkında kahve ithalatı sırasında yolsuzluk yaptığı dedikoduları çıkınca istifa yoluna başvurmuştu.

İstifa münasebeti dilekçesine şu şekilde yansımıştı:

“Adımın da karıştığı kahve yolsuzluğuyla ilgili, bakanlığımda bir komisyon kurulmuştur. Bu teftiş heyetinin selametle çalışabilmesi için, benim, bu bakanlık koltuğundan ayrılmam gerekir; aksi halde, komitesi etkilerim, sağlıklı bir karar oluşmaz. O nedenle, siyasi ahlak gereği, bakanlıktan istifa ediyorum.”

Mutlaka diğerleri da vardır fakat kendimi ne kadar zorlasam, Osmanlı döneminde şeyhülislamlık makamında bulunmuş Ürgüplü Mustafa Hayri Efendi’nin oğlu olan Suat Hayri Bey’in bu davranışına benzeyen diğer bir örnek hatırlamıyorum.

İstifalar, görevi bırakmalar, affını istemeler oluyor da, bunlar pek tabiatıyla olmadığı benzeri hesap vermelere de pek rastlanmıyor.

Yüce Divan’da yargılandı Suat Hayri Ürgüplü ve dedikoduların gerçek olmadığı anlaşılarak beraat etti.

[Ürgüplü 12 Mart (1971) askeri müdahalesi sonrası hükümeti kurmakla görevlendirildi, lakin kendisini görevlendiren devrin cumhurbaşkanı onun seçtiği bakanların kimilerini beğenmediği için kurduğu hükümeti onaylamadı.]

Başka demokratik ülkelerde ise durum farklı.

En son örnek Yeni Zelanda’dan. Halleri yalnız ülkesinde değil bütün dünyada hayranlık uyandırmış genç kadın başbakan Jacinda Ardern, geçtiğimiz günlerde, “Benden bu kadar” diyerek sorumluluğunu bırakıverdi.

Kadınlar farklı.

Hakkını yemeyeyim, Japonya’da 2020 Eylül ayında Liberal Demokrat Parti’ye lider ve başbakan olmuş Suga Yoshihide de, bir yıl sonra -Ekim 2021’de- sürpriz bir biçimde istifayla sorumluluğunu bırakmıştı.

Bizdeki anlayışı, lideri önünde istifası istenen belediye liderinin “Öteki on ilin başkanı istifa etsin ben de ederim” söylediği söz özetliyor.

Durumumuzun özeti şu: Bizde bileti lakin sandıkta millet kesebiliyor; o vakte kadar siyasetçiler yerlerini terk etmeye yanaşmıyorlar.

*Bu yaz fehmikoru.com adresinden motamot alınmıştır.