Fehmi Koru: Afrika’da, ABD ve Fransa’nın sessiz kaldığı, Rusya destekli yeni ve tuhaf bir askeri darbe…

Fehmi Koru*

Bizde 1997’de sahneye konulan askeri müdahale siyasi tarihimize ‘post-modern darbe’ olarak geçti. ‘Darbe’ olmasına darbeydi fakat askerler şahsen iktidara gelmek yerine Milli Güvenlik Kurulu’nu toplayıp oradan hükümete gönül isteğiyle yapması mümkün olmayan bir ödev listesini karar olarak çıkarttılar ve akabinde da seçimle iş başına gelmiş hükümeti istifaya zorladılar. Sonrasında da istedikleri tipten bir hükümeti periyodun cumhurbaşkanına kurdurttular…

‘Post-modern darbe’ ismi o askeri müdahaleye uyuyor.

Nijer’de meydana gelen ve hala sonuçlanmamış olan müdahaleye ne isim verilir merakındayım…

Afrika’da son üç yıl içerisinde tam altı ülkede askeri darbe yaşandı: Çad, Mali, Gine, Sudan, Gambiya, Burkina Faso… Bunlardan dördü başarılı oldu.

[Bir araştırmaya göre, Afrika’daki çeşitli ülkelerde, 1950’den sonra, yaklaşık 200 darbe teşebbüsü yaşanmış bulunuyor. Hepsi başarılı değil bu teşebbüslerin; araştırmayı yürütenler yedi günden fazla sürmüş olanları ‘darbe’ sayıyorlar…]

Nijer’de darbeci askerler ve darbeyi destekleyen kitleler başkanlık sarayı etrafında mevzilenmiş durumdalar; fakat Cumhurbaşkanı Mohamed Bazoum’a ulaşamadıkları için yeni rejimi ilan edemiyorlar.

Sebebi, 2021 yılında cumhurbaşkanı seçilen Bazoum’un, darbe geleneği olan bir kıtada, kendisi seçilmeden kısa süre önce ülkesinde de bir darbe teşebbüsü yaşanmışken, başına gelebileceği hesap ederek aldığı önlem.

Makam odasının kapısını kurşun işlemez zırhla kaplattırmış Bazoum ve bir haftadır oradan çıkmıyor, çıkmasını sağlamak için kapısına kadar gelenleri de içeriye almıyor.

Darbeciler devlet liderlerinin cep telefonunun şarjının bitmesini bekliyorlar.

Cumhurbaşkanı Bazoum günlerdir kendisini koruyup kollayacaklarını düşündüğü iç ve dış müttefiklerini telefonla arayıp yardımına gelmelerini rica ediyor.

Bazoum’un ülke içerisindeki müttefikleri de asker. İş başına geldikten sonra terörle mücadele birliğini kendisine sadık bir ünite haline getirmiş, komutanlığına da sadık bildiği bir subayı atamış. Lakin terörle mücadele birliği, misyonları gereği, ülkenin uzak bölgelerinde teröristlerle mücadele halinde ve yolları darbeciler tarafından kesildiği için başşehre gelemiyorlar.

Eski bir kolonisi olduğundan Fransa ile yakın bağlantı halinde bir ülke Nijer ve Bazoum da dış destek olarak Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’a güveniyor.

Bir de ABD’ye…

Her iki ülke -Fransa ve ABD- pek bir şey yapacağa benzemiyorlar.

Amerika’nın Nijer’de büyükelçiliği var fakat büyükelçisi yok. Kongre atanmak istenen şahsa mahzur çıkardığı için bir yıla yakın müddettir Washington Nijer’de temsil edilmiyor. Bazoum ne yapsın, imdadına gelmesini beklediği ABD’ye talebini, darbecilerin görevden aldığı Washington büyükelçisi aracılığıyla ilettiği bir makaleyi Washington Post’ta yayımlatarak Beyaz Saray’a ulaşmaya çalışıyor…

Görevden alınan Nijer’in Washington büyükelçisi Kiari Tinguiri, gazetecilere, ‘‘Batı ile dostluk iyi bir şey fakat zor günlerde bir faydası olmuyor’’ açıklamasını yapmış.

Darbe lideri Gen. Omar Tchiani’nin ilk icraatı, Fransa ile 1990’lara dayanan ikili mutabakatların hepsini geçersiz kılmak oldu. ABD ile ilişkileri de gözden geçireceklerini duyurdu.

Omar Tchiani’nin kişiliği ‘darbe’yi farklı kılıyor.

Tam 12 yıl boyunca, buyruğunda bulunan 700 seçkin askerle, gelmiş geçmiş bütün Nijer cumhurbaşkanlarını müdafaa sorumluluğunu yerine getirmiş bir subay, Gen. Omar Tchiani…

Muhafız alayı kumandanıydı darbe lideri…

Kafası bozulup darbeye kalkışmasının sebebi ise, olası askeri müdahaleye karşı önlem alma ihtiyacı duyan Bazoum’un, çok önemli misyonlarda bulunan komutanları teker teker değiştirmesine bakıp sıranın kendisine de geleceğini görmesi…

Cumhurbaşkanını muhafaza misyonunun sahibi komutan yalnızca 700 kişilik birliğiyle ülkede darbe yapmış oldu.

Peki, sarayın etrafındaki kalabalık destekçiler kim?

Darbenin arkasında Rusya’nın olduğu anlaşılıyor; o kitleler de tekrar Moskova’nın yönlendirdiği insanlar…

Afrika’da son üç yılda meydana gelmiş ve başarılı olmuş dört darbenin dördü de Rus-yanlısı olarak biliniyor.

Darbe üzerine ilk destek açıklaması da zati Vladimir Putin’den geldi.

Ruslar, Afrika’daki insansız hava araçları ile savaş yürütmesi açısından ABD’nin en çok önemli üslerinden birini ele geçirmiş oldular.

[ABD ile Fransa’nın IŞİD’in Afrika’daki yapılanmasına karşı savaşa destek olmak üzere Nijer’de 1500’er askeri bulunuyordu. Darbe üzerine o askerler geri çekildi. Yerlerini Ruslar ile Wagner ya da ona benzeyen Rus paralı askerlerinin alması bekleniyor.]

Bizdeki 1997 askeri müdahalesine bilinen sebeplerle ‘post-modern darbe’ ismi yakıştırılmıştı; Nijer’deki makam odasına kapanmış kendisini devirmeye gelenleri içeri sokmayan ve cep telefonuyla destek arayışını sürdüren cumhurbaşkanına karşı girişilen müdahaleye ne isim verilebilir?

Türkiye darbelere karşı, herhalde Nijer’dekine de karşıyızdır fakat Rusya ile dost Türkiye… Rusya ise seçilmiş cumhurbaşkanını devirme teşebbüsündeki darbeyi ilk destekleyen ülke…

Ne tuhaf durumlar bunlar…

*Bu yazı fehmikoru.com adresinden motamot alınmıştır.