Türkiye ihracatta pazar kaybediyor

Dış borcunun milli gelire oranı yüzde 50’ye ulaşan Türkiye için ihracat, döviz gereksiniminin karşılanması için hayati kıymet taşıyor. Lakin pandemi sonrasında yükselişe geçen enflasyon ve başta en büyük pazar olan Almanya olmak üzere Avrupa Birliği (AB) ekonomilerindeki sakinlik, Türkiye’nin ihracat gelirlerini giderek daha fazla olumsuz etkiliyor.

DW Türkçe’ye konuşan iş dünyası temsilcileri, Türkiye’nin dünya pazarlarında hisse kaybetmeye başladığına işaret ediyorlar. Uzmanlara göre, hükümetin vaat ettiği destek paketlerine karşın ihracatta kan kaybının sürme mümkünlüğü yüksek.

Geçen yıla göre gerileme var

Türkiye’nin ihracatı, pandemi sonrasında açılan küresel ticaret ağlarının canlanması ile birlikte, 2022 yılında bir evvelki yıla göre yüzde 13 artışla 254 milyar dolar olmuştu. 2023 yılının ilk 7 ayında ise, evvelki yılın aynı devrine göre ihracat yüzde 0,6 düşüş kaydetmiş durumda. Yılsonu için konulan ihracat amacı ise 265 milyar dolar. Yani 2022’ye göre hükümetin ihracat amacında sadece yüzde 4,3’lük artış öngörülüyor.  Son 7 ayda dış ticaret açığı ise 73, 6 milyar dolara ulaştı.

Son 1 yılda dolar kurunda yüzde 52 artış yaşanırken, üretim ve ihracat maliyetlerindeki artış ise yüzde 100’ü aştı. Bununla birlikte pandemi döneminde başta Çin olmak üzere Uzak Asya ülkelerinin AB’ye ihracatı kesintiye uğrayınca öne çıkan Türkiye, bu avantajını da giderek kaybediyor. Türkiye’de personellik ve hammadde maliyetlerinin artması ile Asya ülkeleri yeniden fiyat avantajı yakalayarak pazar hisselerini geri almaya başladı.

“Kur artışının ihracata yararı yok”

12 ihracatçı birliğinden oluşan ve Türkiye’nin toplam ihracatının yaklaşık yüzde 15’ini gerçekleştiren Ege İhracatçı Birlikleri’nin Koordinatör Başkanı Jak Eskinazi, DW Türkçe’ye yaptığı açıklamada, Türkiye’de yaşanan kur artışının enflasyonun çok gerisinde kalması sebebiyle ihracata olumlu bir katkısı olmuyor.

İhracatı artırmak için asıl çok önemli olanın iktisattaki istikrar olduğunu vurgulayan Eskinazi, “Eğer kurlar enflasyonun altında artıyorsa, orada istikrar yoktur. Şu anda hala bu türlü bir istikrar tesis edilemediği için bu kur artışlarının bize bir yararı yok” diyor.

“Fiyat veremiyoruz, pazar kaybı yaşıyoruz”

Yüksek enflasyon nedeniyle ihracat gelirlerinin düştüğünü ifade eden Jak Eskinazi, “Şu anda ihracatçılar olarak yurtdışındaki müşterilerimize fiyat veremiyoruz. Fiyat veremediğimiz için de pazar kaybı yaşıyoruz. Mesela şu an dokuma sektöründe, rekabet ettiğimiz ülkelerden yüzde 30-40 daha pahalı durumdayız” diye konuşuyor.

Bununla birlikte demir-çelik ihracatçılarının da yüksek enerji maliyetleri sebebiyle yeni sipariş almakta zorlandığını kaydeden Eskinazi, şu değerlendirmelerde bulunuyor:

“Eskiden demir-çelik sektöründe enerji maliyetleri yüzde 7-10 seviyesindeyken, şu anda bu oran yüzde 25’lere geldi. Dünyada enerji fiyatları eskiye döndü fakat bizde bir türlü dönemedi. Maalesef şimdi ihracat yapan firmaların para kazanıp, yeni yatırıp yapmaya yönelme şansı yok.”

İSO: İhracat iklimi bozuluyor

İstanbul Sanayi Odası (İSO) verilerine göre, Türkiye’de ihracat yapma şartları son 3 aydır daima bozuluyor.

Türkiye imalat dalının ana ihracat pazarlarındaki faaliyet şartlarını ölçen İSO Türkiye İmalat Sektörü İhracat İklimi Endeksi, temmuzda 50,3 olarak gerçekleşti. Endekste eşik değer olan 50,0’nin üzerinde ölçülen tüm sayılar ihracat ikliminde güzelleşmeye, 50’nin altındaki bedeller ise bozulmaya işaret ediyor.

Hükümetten destek adımları

Son devirde ihracattaki yavaşlamaya karşı, hükümet tedbir almaya çalışıyor. Ekonomi yönetimi geçtiğimiz haftalarda, ihracat kredilerinin sonlandırıcı önlemlerin dışında tutulması, reeskont kredilerinde günlük limitin 1,5 milyar TL’ye yükseltilerek KOBİ hissesinin artırılması benzeri yenilikler getirdi.

Temmuz ayının son günlerinde ise Ticaret Bakanlığı’ndan ihracatçılara yeni bir destek paketi açıklaması geldi.

Ticaret Bakanı Ömer Bolat tarafından yapılan açıklamada, e-ihracatın genel ihracat içindeki hissesinin yüzde 10’a çıkarılması amacı ile hazırlanan e-ihracat destek paketinin tüm e-ihracat ekosistemini kapsayacak şekilde Türk ürünlerinin ve markalarının dünyaya tanıtılmasında gerekli takviyeleri sağlayacağı belirtildi.

“Yüksek teknolojili ürün ihracatı çok zayıf”

Bünyesindeki 60 bini aşkın şirketle Türkiye dış ticaretinin yüzde 83’ünü gerçekleştiren Türk Teşebbüs ve İş Dünyası Konfederasyonu (TÜRKONFED) Başkanı Süleyman Sönmez, DW Türkçe’ye yaptığı açıklamada, Türkiye’nin döviz muhtaçlığını karşılayabilmek için ihracatta yüksek katma değerli ürünlerin hissesinin artırılması gerektiğini söylüyor. 

“İhracatımızda düşük teknolojili tüketim malları ve ham madde mallarının yoğunluğu dikkatlerden kaçmıyor” diyen Süleyman Sönmez, “Yüksek teknoloji ihracatımız yüzde 3 düzeyinde ve bu oranın OECD ülkeleri ortalamasının yüzde 17-18 bandında seyrettiğini biliyoruz. Türkiye yüksek teknoloji sanayilerine ve yeşil dönüşüme bundan ötürü yeşil endüstrileşmeye öncelik veren stratejik bir sanayi siyasetine ihtiyaç duyuyor” diye konuşuyor.

Sönmez’e göre ihracatçılara yönelik özel teşvik ve takviyeler ile birlikte uzun vadede Türkiye için yeni bir üretim modeli gerekiyor. Sönmez, “Verimlilik temelli bir üretim iktisadını, yüksek katma değer yaratacak, yüksek teknoloji kullanan ve yüksek katma değerli ihracata yönlendirecek bir rotanın belirlenmesi gerekli” diyor.