Fehmi Koru: “Tarikat ve cemtlar sivil toplum kuruluşu sayılır mı?” tartışması

Fehmi Koru*

Tarikatlar ve cemtlar sivil toplum kuruluşu sayılmalı mı?

Bu sorunun yanıtı şahıstan bireye ve nereden bakıldığına göre değişiyor.

Ayrıntıya girmeden kendi görüşümü ve hususa hangi pencereden baktığımı açıklayayım.

Ülkemizde dini örgütlenmeler bugünün konusu değil; Osmanlı’dan ve hatta öncesinden beri, dinin insanları örgütleştirici özelliğine uygun o denli yapılanmalar var. 

Yeniçeri Ocağı da o denli bir yapılanmanın devlet eliyle ve devletin buyruğunda silahlı hale dönüşmüşüydü.

Günümüzde tartışma dışı benzeri görülen ve o denli sayılmak istenen Alevi oluşumlarını da, yeniden dini yapılanmalar olarak kıymetlendirebiliriz.

Olaya bu genişlikte bakıldığında, tarikat ya da cemt ismiyle anılmaya değer görülebilen oluşumları birer sivil toplum kuruluşu olarak tanımak gerekiyor.

Laiklik -ya da sekülerlik- ismine hususa benden farklı yaklaşanlar veya Atatürk’ün ihtilalleri gerçekleştirdiği devirde dini yapılanmalara karşı şiddetli çıkışını günümüzde de geçerli görüp halini buna göre belirleyenler olduğunu biliyorum. 

Özellikle tartışma gündeme yeniden yerleştiğinden beri, CHP’li medyadaki yorumcuların takındığı hal ile, 28 Şubat günlerinden bildiğimiz telaffuz, o yaklaşımdan izler taşıyor.

Yaklaşımı benimseyenler dini örgütlenmelere topyekün karşı çıkıyor ve yasaklanmasını talep ediyorlar.

Bu girişten anlaşılacağı üzere, dini yapılanmalara bir doğal gerçeklik olarak bakıyorum.

Yalnız bize -veya Müslüman toplumlara- has bir gerçeklik de değil buna benzer yapılanmalar; bütün dinlerin varlık gösterdiği toplumlarda, hatta bazen bizdekinden da daha bariz dini örgütlenmeler bulunuyor.

Ülkemize döndüğümüzde, sorunun kaynağında, din-siyaset ilgisi ve söz konusu yapıların siyasete dönük yüzü yatıyor.

Biraz da 22 yıldır iktidarda AK Parti’nin bulunması da tartışmaları etkiliyor.

Geçmiş devirlerde, ‘sağcı’ diye anılan iktidarlar devirlerinde de husus gündeme gelir ve muhalefet mevzuya iktidarların tarikat ve cemtlara taviz vermesi tarafından yaklaşırlardı.

Oysa, o devirlerin sağcı iktidarlarının, evet tarikat ve cemtlarla içli-dışlı görüntü verdikleri olurdu, lakin biraz yakından bakıldığında o alakanın tek taraflı olduğu anlaşılırdı.

İktidarlar dini cemt ve tarikatları oy deposu olarak görür ve bu emelle kullanırlar, fakat onların iktidarı yönlendirmesine izin vermezlerdi. 

Bu yüzden de dini yapılanmalar tarafından tenkide de uğrarlardı.

CHP’nin uzun yıllar genel başkanlığını yapmış Bülent Ecevit’in de dönem dönem bu yapılara ilgi duyduğu biliniyor.

Sorun, yakın periyotlarda, bilhassa Terör Örgütü diye adlandırılana kadar Cemt olarak bilinen yapının, iktidarı kullanma teşebbüsünün ileri safhalara kadar varmasının sonucu sayılabilir.

Dini yapıların sivil toplum kuruluşu sonunu aşma teşebbüsüydü o aslında.

İşin nereye kadar vardığını biliyoruz.

Günümüzde Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin‘in açıklamasıyla yeniden canlandırılan tartışmada gözden kaçan da galiba bu nokta: Bakanlığın birtakım bahislerde işbirliği yaptığı ve bakanın birer ‘sivil toplum kuruluşu’ olarak gördüğünü söylediği oluşumlar hangi özelliğe sahipler? Sonun nerede kesildiğinin bilincindeler mi, yoksa iktidar üzerinde tesir uygulayarak kendi özel ajandalarını mı uygulamak niyetindeler?

Bu noktanın ehemmiyeti şurada: Devletin kendisinin dini eğitim veren Kur’an Kursları, İmam Hatip Okulları ve İlahiyat Fakülteleri var. Herkes çocuklarının hangi düzeyde bir dini eğitim almasını arzuluyorsa, dileğini giderebileceği kuruluşlar bunlar. 

Devletin kurumları dışında da dini eğitim verilemez mi? Verilebilir elbette, fakat o eğitim devletin dini eğitim veren kurumlarına müdahaleyle olamaz.

Karışık mı görünüyor? Halbuki hiç de karışık değil. Dini örgütlenmeler hudutlarını bildikleri sürece sivil toplum kuruluşu muamelesi görür, hatta devletin yardımına da mazhar olurlar; buna karşılık devlet içerisinde yapılaşmaya kalkışılmasına müsde edilmez ve o denli davrananlara sivil toplum kuruluşu muamelesi de yapılmaz.