Mahfi Eğilmez: Enflasyon düşecek mi?

Bu yılın tam ortasına gelindiğinde uygulanan para siyasetinin yanlışlığını, daha doğrusu bu siyasetin yarattığı süratli enflasyon artışıyla ülkeyi çıkmaz sokaklara sürüklediğini fark eden siyasal iktidar siyaset değişikliğine gidilmesi için ekonomi idaresinde değişikliğe gitti. 2021 yılının son çeyreğinden 2023 yılı ortasına kadar ekonomi yönetimi ve merkez bankasının siyaset faizini düşürerek yarattığı ekonomik çöküşü girebilmek üzere eskiye dönüş gayretiyle başlayan bu yeni devirde dönüşün sanıldığı kadar kolay olmayacağı ortaya çıktı.

Türkiye’de enflasyon hem talep hem de maliyet tesirlerini taşıyor. Yüksek enflasyonun yarattığı paradan kaçış ve öne çekilmiş tüketim tesirleri sonucunda talep canlılığı görülüyor. Bunu etrafımızdaki restoranların, kafelerin, AVM’lerin doluluğundan, alış verişin canlılığından ve trafiğin durumundan gözlemleyebiliyoruz. Enflasyondaki yükseliş ve bütün eforlara rağmen devam eden döviz talebi kurların artmasına, bu da maliyetlerin yükselmesine ve maliyet enflasyonuna yol açıyor.

Eskiye dönüş için para ve kur siyasetleri alanında şimdiye kadar üç çok önemli adım atıldı: (1) Siyaset faizi yüzde 8,5’den tedrici olarak yüzde 42,5’e yükseltildi. Buna paralel olarak bankaların mevduat faizleri yüzde 50’nin çabucak altında bulunuyor. Banka mevduat faizlerinin yüzde 10’lardan buraya geldiğine bakarsak çok önemli bir artış olduğunu söyleyebiliriz. (2) Kur korumalı mevduat hesabının (KKM) yavaş yavaş tasfiyesine girişildi. Faizlerin artırılmasının KKM’den çıkışla birlikte yeniden dövize dönülmemesini kısmen sağladığını belirtebiliriz. (3) Merkez Bankası döviz talebini ve genel tüketim talebini sonlandırmak için likiditeyi düşürmeye yönelik olarak açık piyasa süreçlerine başladı. Banka, bu emelle Türk Lirası depo alım ihaleleri düzenleyip piyasadaki para ölçüsünü azaltmayı ve oradan giderek talebi düşürmeyi hedefliyor.

Talebi sonlandırmayı ve bundan ötürü talep enflasyonunu kontrol altına almayı amaçlayan para siyaseti adımlarıyla çelişen bir para siyaseti uygulaması var: Para arzının artmaya devam etmesi. M2 geniş para arzı yılbaşından bugüne kadar yüzde 61,8 oranında artmış. Aynı sürede enflasyon da aşağı yukarı bu kadar artmış. Şu Anda Merkez Bankası piyasadaki likiditeyi azaltarak para arzını da denetlemek istiyor.

Enflasyonu denetlemek için para siyaseti kâfi değil. Her ne kadar son yıllarda asıl araç olarak para siyaseti kullanılsa da maliye siyasetinin para siyasetiyle çelişmemesi, aynı emele hizmet edecek şekilde biçimlendirilmesi gerekiyor. Faizlerin artırıldığı, piyasadan likidite çekildiği, KKM hesaplarının tasfiyesine çalışıldığı bir ortamda kamu kısmının harcamalarının artması para siyasetinin tesirini azaltıcı gelişmelere yol açar. Benzer şekilde bozucu bir tesir de fiyatların içine giren KDV benzeri ÖTV benzeri dolaylı vergilerin oranlarının artırılmasıyla ortaya çıkar. Enflasyonla mücadelede en çok önemli bileşenlerden birisi kayıt dışı ekonomiyi hedefe almaktır. Böylelikle yeni dolaysız vergiler koymadan yahut dolaysız vergilerin oranlarını artırmadan daha geniş bir kesim vergilendirilmiş olur. Bu, enflasyonla mücadele açısından tesirli olacağı benzeri aynı vakitte haksız rekabeti önlemek ve devlete ek gelir kaynakları bulmak açısından da kıymetlidir.

Enflasyonla mücadele için şu ana kadar alınan tek manalı tedbir faizi yavaş yavaş yükseltmek. Orada da gerçek enflasyon açıklananın en az iki katı olduğu için artırımlar fazla tesirli olamıyor. Mesela kamu kesitinin israf ölçüsündeki harcamalarının kısılmasına yönelik hiçbir düzenleme söylediği söz edilen değil. Bir öbür sözle maliye siyasetinin para siyasetine yardımcı olmadığı görülüyor. Yapısal ıslahatlara hiç girilmedi esasen.

Enflasyonun düşürülebilmesi için para ve maliye siyasetinin birlikte yürütülmesi gerekiyor. Bir yandan talebi düşürecek para siyaseti tedbirleri devreye alınırken öbür yandan büyümeyi yüksek tutmak için talebi artıracak kamu harcamaları yapılması halinde para siyasetinin olumlu katkısı da yok oluyor.

Bu gidişle enflasyon, baz tesiriyle düştükten sonra yeniden yükselir.

________________________________________________________________________________

Bu yazı, Mahfi Eğilmez’in ferdî bloğundan alınmıştır