Deprem konutlarının ne kadarı teslim edildi?

6 Şubat 2023’teki Kahramanmaraş merkezli sarsıntılardan sonra yıkılan kentleri yeniden inşa süreci devam ediyor.

Depremlerden bir ay sonra Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan “319 bini 1 yıl içinde olmak üzere toplam 650 bin yeni konut yaparak depremzede vatandaşlarımıza teslim edeceğiz” demişti.

Erdoğan, zelzelenin ikinci yıl dönümünde Adıyaman’da yaptığı konuşmada, “Yılbaşına kadar toplam 453 bin konut yapacak ve evine girmeyen, iş yerine kavuşmayan tek bir vatandaşımızı dahi bırakmayacağız” dedi.

Depremin akabinde bölgede ağır inşt fliyetleri devam ediyor.

Binlerce depremzede de yeni yapılan meskenlere yerleşti.

Peki konut maksatlarının ne kadarı gerçekleştirilebildi?

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, 26 Ocak’ta illere göre teslim edilen konut, köy evi ve işyeri sayılarını paylaştı.

Buna göre 11 ilde toplam 169 bin 171 konut, 32 bin 260 köy evi ve 149 işyeri teslim edildi.

Yani iki yılda 201 bin 431 hane teslim edildi.

Bu miktar, bir yıl içinde tamamlanması vadedilen sayının yaklaşık yüzde 63’üne denk geliyor.

Vadedilen toplam sayının ise yüzde 31’i ediyor.

Depremzedeler için inşa edilen afet konutları Toplu Konut Yönetimi (TOKİ) tarafından ihale ile yapılıyor.

TOKİ’nin internet sitesinde, her bir afet konutu ihalesinin ili, kaç konut içerdiği, maliyeti ve tamamlanma oranı görülebiliyor.

TOKİ verilerine göre 27 Ocak itibarıyla zelzeleden etkilenen vilayetlerde konut ve işyerlerinden çevre düzenlemelerine kadar 490 proje hazırlandı.

Fakat sitedeki bilgilere göre bu projelerin bir kısmında inşt şimdi başlamadı, bir kısmı ise şimdi ihaleye çıkmadı.

TOKİ’nin sitesinde her bir projenin tamamlanma oranı da yüzde olarak yer alıyor.

Mevcut 490 projenin tamamlanma ortalamasının 27 Ocak itibarıyla yüzde 39 düzeyinde olduğu görülüyor.

‘Evine girmeyen afetzede kalmayacak’

Hükümetten sonradan yapılan açıklamalar ilk gayelerde revizyona gidildiğine işaret ediyor.

Depremin birinci yıl dönümünde 46 bin konutun “kura çekimine hazır” hale getirildiği açıklandı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, 2024 sonuna kadar 200 bin konut teslim etmeyi amaçladıklarını söyledi.

Çevre ve Şehircilik Bakanı Murat Kurum, geçtiğimiz aylarda “2025 yılı sonu geldiğinde 11 ilde evine girmeyen afetzede kardeşimiz kalmayacak” dedi.

Ocak ayında yaptığı açıklamada bu sayıyı 358 bin 859 konut ve 62 bin 817 köy evi olarak açıkladı.

Bu ikisinin toplamı 421 bin ediyor.

BBC Türkçe, gayeleri ve inşt suratını kıymetlendirmek için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı yetkilileri ile iletişime geçti fakat haberin yayımlandığı tarihe kadar karşılık alamadı.

Bakan Kurum, Aralık ayındaki konuşmasında inşt çalışmalarının tüm imkanları kullanarak sürdüğünü söylemişti.

Kurum “Şu anda 11 vilayetimizde 174 farklı alanda, toplamda 3 bin 481 şantiyede eş vakitli olarak iş makinalarımız dur durak bilmiyor ve bu şantiyelerde tam 182 bin personel, işçi, mimar ve mühendis kardeşimiz alın teri döküyor” demişti.

‘Tek tip binalarla kimliksiz kentler ve ilçeler’

BBC Türkçe‘nin sorularını yanıtlayan İnşt Mühendisleri Odası (İMO) Başkanı Nusret Suna belirlenen gayelerin en başından afaki olduğunu ve seçim için söylendiği yorumunu yapıyor.

Yerleşim yerlerinin yeniden planlanmasının uzun süren çalışmalarla mümkün olacağını aktaran Suna, “Ama gördük ki mlesef zelzelenin çabucak ardından boş kamu topraklarına TOKİ konutları yapsın dendi. Tek tip binalarla kimliksiz kentler, ilçeler oluşturulmaya başlandı” diyor.

Şehir Plancıları Odası (ŞPO) Genel Sekreteri Zafer Mutluer de “Kentlerin ayağa kaldırılmasının sırf konut üretiminden ibaret anlaşılmasını doğru bulmuyoruz” sözlerini kullanıyor:

“Kentler sırf barınma değil aynı vakitte toplumsallaşma, çalışma, kendini yeniden üretme alanlarıdır.

“Bu çerçevede kentlerin insanların istihdam, ulaşım, konaklama, rekreasyon, sağlık, eğitim benzeri farklı gereksinimlerine yanıt verebilmesi gerekir.

“Ancak geçtiğimiz iki yılda tarihi birikimle oluşmuş şehirciliğin temel prensipleri, imar mevzuatının doğruları terk edildiği için plansız, saçaklanmış, kimliksiz ömür alanları üretilmiştir.”

TOKİ yetkilileri basına verdikleri röportajlarda konutlarda “sosyal donatıları” çok önemsediklerini, çocuklar için park alanları, yetişkinler için spor, yürüyüş alanları düşündüklerini söylüyor.

Yeni binalar destekli mı?

Her iki meslek örgütü temsilcisi de zelzelenin akabinde sivil toplumun ve meslek odalarının bu sürece dahil edilmediğini vurguluyor.

ŞPO Genel Sekreteri Zafer Mutluer şöyle diyor:

“Göç etmiş yurttaşlarımızın memleketlerine geri dönüşü; zelzele bölgesinin tamamının istikrarlı ve ekolojik pahalara hassas bir şekilde kalkınmasını önceleyerek; tarım, sanayi, hizmet dallarıyla yeniden canlandırılmış bir hayatı bölgesel kalkınma perspektifiyle tekrar kurgulayarak mümkün olabilirdi.”

İMO Başkanı Nusret Suna sadece şehircilik yaklaşımında değil inşt kalitesinde de sıkıntılar olduğunu düşünüyor:

“Çok ivedi yapıldığından kimi strüktür imalatlarında kusurlar olduğunu görüyoruz. Bina taşıyıcı sistemlerinde aksilikler var. Betonun yahut işçiliğin kalitesizliği kendini gösteriyor.

“Hızlı hareket etmek için bilim ve tekniği ikinci planda görmek ve bilime inanmamanın sonuçlarını yaşıyoruz.”

TOKİ binaların inançlı olduğunu söylüyor.

6 Şubat sarsıntılarından sonra sarsıntıdan etkilenen 10 ilde TOKİ eliyle inşa edilen binalarda yıkım olmadığı, TOKİ konutlarının “hiçbirinde yapısal hasarın oluşmadığı” açıklanmıştı.

Binaların ayrıntılı şekilde projelendirildiği, “radye temel”, “tünel kalıp taşıyıcı sistem”, “yüksek beton dayanımı” benzeri tahlillerle sarsıntıya güçlü hale getirildiği vurgulanmıştı.

Peki 2025 yılı sonuna kadar 421 bin maksadına ulaşmak gerçekçi mi?

İMO Başkanı Nusret Suna “2023’ten beri maksatların tutmadığı ortada, tutamaz da aslında. Bunların yetişmesi mümkün değildir” diyor:

“Ne kadar paranız olursa olsun kimi işler zaman alır. Bu söylenen gayeler tekrar tutmayacak mlesef.”

BBC Türkçe, yeniden inşa sürecine dair tenkitleri Çevre ve Şehircilik Bakanlığı yetkililerine sordu fakat haberin yayım tarihine kadar karşılık alamadı.