HAKİM ve Yaşamdan Yana’dan Türkiye geneli belediye hayvan barınakları raporu; “Tek çözüm aşılama, kısırlaştırma, yerinde yaşatma”

Hayvan Hakları İzleme Komitesi ve Hayattan Yana Derneği, tüm belediyelere yapılan bilgi edinme müracaatlarının sonuçları üzerine Türkiye’deki hayvan barınaklarının durumunu raporladı. Raporun amacının, geçen yıl yürürlüğe giren ve sokakta yaşayan köpeklerin barınaklara alınarak ömür alanlarına geri bırakılmamasını düzenleyen 7527 sayılı Hayvanları Müdafaa Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un uygulanabilir olmadığını gösterebilmek, bakımevi şartlarının ortaya çıkartmak, bilgi edinme hakkının nasıl ihlal edildiği ve şeffaflığın gerekliliğinin yerine getirilmediği üzerine genel bir çerçeve çizmek olduğu belirtildi.

Bu kapsamda toplam 1408 belediyeye CİMER üzerinden bilgi edinme başvurusu yapıldı ve müracaatlarda şu sorular soruldu:

1.Belediyenize ait ruhsatlı yahut ruhsatsız bir hayvan bakımevi mevcut mudur?

2.Mevcut ise hayvan bakımevinde istihdam edilen veteriner tabip, tekniker ve diğer görevli sayınız kaçtır?

3.Hayvan bakımevinizin hayvan kapasitesi kaçtır? (Kedi ve köpek olarak farklı ayrı belirtilmesini rica ederiz.)

4.Hayvan bakımeviniz vatandaş ziyaretine açık mıdır? Açık ise ziyaret gün ve stleri nedir?

5.Eğer bir hayvan bakımeviniz mevcut değil ise veteriner işleri müdürlüğü dışında öbür bir üniteniz ile toplama yapmakta mısınız?

6.Toplanan hayvanlar hangi hayvan bakımevine götürülmektedir?

Raporda öne çıkan bilgiler barınak şartlarını ortaya koyuyor

Başvurulara karşılık veren 1111 belediyenin 273’ünün barınağı olduğu karşılığı alınırken, 838’ünün barınaklarının olmadığı yönünde karşılık verdiği ya da bununla ilgili bilgi paylaşmadıkları açıklandı. Tekrar verilen yanıtlara göre 273 belediye barınağının en az 26’sının ruhsatsız olduğu karşılığı alındı. Ruhsatlı olan yahut ruhsatsız olduğu belirtilmeyen barınak sayısının ise 247 olduğu hesaplandı.

Alınan karşılıklara göre barınakların toplam kapasitesinin 89.451 olduğu belirtildi. Hak savunucuları tarafından “Katliam Yasası” olarak anılan ve Hayvanları Müdafaa Kanunu’nda değişiklik yapan yasa yürürlüğe girerken Tarım ve Orman Bakanlığı’nın açıkladığı verilere göre Türkiye’de yaklaşık 4 milyon köpeğin bulunduğu iddiası hatırlatılarak, hayvanları hayat ortamlarına bırakmaya mahzur olan bu yasanın uygulanabilir olmadığı vurgulandı.

Barınağı olduğunu belirten 273 belediyeden 54’ünün barınak ziyareti imkanına dair bilgi vermediği, 5 belediyenin sırf talep üzerine (örneğin öğrenci ziyaretleri için) ziyaretçi kabul ettiklerini, 8 belediye barınağının ziyarete tamamen kapalı olduğunu, 206 belediyenin ise yalnızca muhakkak vakitlerde ziyaretlere açık olduğunu belirttiği ortaya konarak barınakların sivil toplum kontrolünden uzak olmasının sakıncaları aktarıldı.

“Hastalık, açlık ve hijyen eksikliği nedeniyle barınaklardaki ölümlerin daha da artmasının önü açıldı”

Belediye barınaklarındaki toplam işçi sayısının 2.228, veteriner doktor sayısının 711 ve veteriner tekniker sayısının 358 olduğu belirtilerek, tekrar Türkiye genelinde sayısı 4 milyon olduğu iddia edilen köpek için sırf 711 veteriner doktorun bulunmasının, hayvanların sağlık hizmetlerine erişiminin son derece sınırlı olduğunu gösterdiği belirtildi. Veteriner tabiplerin sadece barınaklarla değil, belediyelerin diğer veteriner hizmetleriyle de ilgilendiği hatırlatılarak; hastalık, açlık ve hijyen eksikliği nedeniyle barınaklardaki ölümlerin daha da artmasının önünün açıldığı açıklandı. 171 belediyenin hayvanları zabıta ya da temizlik personelleri benzeri yerel ünitelere toplattığını aktarması da hayvan hakkı ihlalleri bakımından aynı seviyede problemli bir uygulama olarak tanımlandı. Bunun yanında 9 belediyenin “bu hizmeti özel firmalara devrettiği”, 78 belediyenin hayvanları topladıklarını söylemelerine karşın hangi ünitenin ya da işçinin toplama gerçekleştirdiği yanıtını vermediği açıklandı. Söz konusu özel firmalara yönelik bir kontrolün de olmadığı belirtilerek, veteriner doktor ile yapılması gereken toplamaların hayvanlar açısından sakıncalı biçimlerde gerçekleştirildiğine dair kuşku uyandıran datalar ortaya konuldu.

Raporda, yasa ile belirlenen bütçenin barınak inşa etme, hayvanları toplama ve kısırlaştırma işleri için harcanmaması halinde belediye liderlerine ve belediye yetkililerine hapis cezası öngörüldüğü, lakin söz konusu bilgiler ortadayken şimdi altyapıya dair hiçbir gereklilik yerine getirilmeden valilikler başta olmak üzere iktidar eliyle belediyelere hayvanların toplanması yönünde baskı yapılmasının katliam dışında bir manaya gelmediği, bunun örneklerinin de Türkiye’nin dört bir yanından gelen haberlerle kendini gösterdiği dile getirildi.

Raporda bilgi edinme hakkı ihlallerine de değinildi

Raporda, Bilgi Edinme Hakkı’nın değerine vurgu yapılırken gelen karşılıkların hukuka uygunluğu da değerlendirildi. Belediyelerin çok önemli bir kısmı, bilgi edinme müracaatlarına ya hiç cevap vermediği yahut hukuk dışı münasebetlerle soruları cevaplamayı reddetti. Bilhassa belediyelerin zati sahip olduğu dataları “Özel çalışma gerektiriyor” diyerek paylaşmaması, kamuoyunu ilgilendiren hususların “kurum içi düzenleme” olduğu iddiası, CİMER üzerinden yapılan müracaatlara “kimlik bilgisi eksikliği” gerekçesiyle ret verilmesi ve şahsî bilgi savının yanlış yorumlanması dikkat çekti. “Oysa ki Anayasa ve kanunlarla teminat altına alınan bilgi edinme hakkı, belli istisnalar dışında herkes için geçerli olup, kamu kurumlarının sorulara açık ve hukuka uygun karşılık vermesi gerekmektedir” denildi. Raporda, şeffaflık eksikliğinin belediyelerin barınaklarla ilgili sorumluluklarını yerine getirip getirmediğini denetlemeyi zorlaştırdığına dikkat çekilerek, bilgi edinme hakkının hayvan hakları çabasındaki kritik rolü bir sefer daha hatırlatıldı.

“Tek tahlil aşılama, kısırlaştırma, yerinde yaşatma”

Raporda, tüm bu problemlerin tahlili için ise kısırlaştırma ve aşılama programlarının hızlandırılması, kısırlaştır-aşılat-yerinde yaşat modeline geri dönülmesi, yalnızca sokakta yaşayamayacak durumda olan hayvanların barınaklara alınması, onların da etolojik ihtiyaçlarına karşılık verebilecek, veteriner doktor ve işçi sayısı da dahil tüm şartların hayvan refahını gözetecek şekilde yeniden yapılandırılması, yuvalandırmanın teşvik edilmesi, hayvan üretimi ve satışının yasaklanarak merdiven altı üretim ve internetten hayvan satışı ile tesirli bir şekilde mücadele edilmesi var.