Sarsıntı bölgesinde hasarlı binalar nasıl tespit ediliyor?

Deprem bölgesindeki binalara yönelik hasar tespit çalışmaları devam ediyor. Bu çalışmalar kapsamında hasarsız ve az hasarlı olarak tespit edilen binalara isteyenler geri dönebiliyor.

Orta hasarlı yahut hasarlı binalara girilmemesi gerekiyor. İvedilikle yıkılması gerektiği tespit edilen binaların ise etraflarına tehlike arz etmeleri gerekçesiyle bir an önce yıkılması öngörülüyor.

Deprem bölgesinde yaşayanlar, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın hasar tespit çalışmaları için oluşturduğu internet sitesine girip binalarına ilişkin rapora bu linkten ulaşabiliyor.

Şu an sahada yürütülen hasar tespit çalışmalarının, binaların 6 Şubat’ta gerçekleşen sarsıntılardan ne kadar hasar aldığına yönelik olduğunun altı çiziliyor.

BBC Türkçe’ye konuşan İnşaat Mühendisleri Odası Ankara Şubesi Sekreteri Mahir Kaygusuz, bu çalışmaların gayesinin, sarsıntıdan kaynaklı hasarların bulunması olduğunu vurguluyor.

O yüzden bu çalışmalar, binaların 6 Şubat sarsıntılarından ne kadar etkilendiğinin tespiti gayesiyle süratli bir şekilde yürütülüyor. Hasar tespit çalışmalarında o binanın genel olarak bir zelzeleye ne kadar sağlam olduğu ise ölçülmüyor.

‘Hasar tespiti gözle yapılan bir incelemedir’

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürü Banu Aslan, “Hasar tespiti gözle yapılan bir incelemedir. Bunun standardı da mevzuatı da bütün dünyada böyledir” diyerek bu durumu açıklıyor.

Aslan, mühendislerin binanın taşıyıcı sisteminde sarsıntı kaynaklı bir hasarın olup olmadığına baktığını aktarıyor:

“Yani benim binam 45 yaşında, sanki beton dayanımı nasıl? Sanki demirlerinin durumu nasıl? Bunun benzeri bir tespit değildir. Bütün dünyada da hasar tespit bu şekilde yapılır.

“Deprem bu kolonlara, kirişlere, taşıyıcı sistemlere bir hasar verdi mi? Burkulma, kesme, çatlama oldu mu? Bunlar incelenir. Ülkemizde de çalışmalar bu şekilde yapılıyor.”

Az hasarlı ve hasarsız konutlarda oturulabilir mi?

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’ndan Banu Aslan, hasar tespit çalışmalarının akabinde evi hasarsız ve az hasarlı olan bireylerin dilerse meskenlerine girebileceğini aktarıyor:

“Çünkü bu yapı bu sarsıntıda bir hasar almamış manasına geliyordur. Aynı şekilde şayet meskenlerinin hasar derecesini az hasar olarak görüyorlarsa bu da yapının yapısal bir hasar almadığı manasına geliyor.

“Yani bu bina 6 Şubat sarsıntısını yapısal hasar almadan atlatmış, bu zelzele bu binanın kullanım kaidesini etkilememiş manasına geliyor. Bu şekilde görülen yapılarda da vatandaşlarımız dilerse meskenlerine girebilirler.”

Deprem kaynaklı hasarlar nasıl tespit ediliyor?

Bakanlık’ın uyumu kapsamında uzmanları zelzele bölgesinde hasar tespit çalışmalarına katılan İnşaat Mühendisleri Odası’ndan Becerikli Kaygusuz, sarsıntı kaynaklı hasarların nasıl tespit edildiğini şu şekilde açıklıyor:

“Deprem sırasında biz binanın bir yanal kuvvete maruz kaldığını düşünüyoruz, o yanal kuvvetten kaynaklı gerilmelerde binanın bir tarafı basınca maruz kalırken diğer tarafı çekme kuvvetine maruz kalıyor. Bundan kaynaklı çatlaklar oluşuyor. Bu çatlakları bilhassa tespit etmeye çalışıyoruz.

“Burada da çeşitli kriterler var değerlendirenler açısından. Çok Önemli olan, bu çatlakların ne kadar alanda, ne kadar yerde olduğu, taşıyıcı sistemin kaç elamanında olduğu ve çatlaklar üzerindeki genişlikler.”

‘Şüphesi olanlar itiraz edebilir’

AFAD’ın şu an alandaki çalışmaların süratli bir şekilde yürümesini amaçladığını aktaran Kaygusuz, daha ayrıntılı sonuçlara ulaşmak için daha sonradan aletsel çalışmaların yapılması gerektiğini dile getiriyor:

“Beton numunesi alalım, bir ölçüm yaparak bizim taşıyıcı sistemimizde bulunan demirlerin durumunu görelim benzeri talepler aslında bugünün talepleri değil, ona dikkat edilmeli.

“Şu an yüz binlerce bina için bu çalışmaların tek tek yapıldığı bir durumda aletli ölçümlerin yapılması çok uygun değil. Devamında kuşkusu olanlar için aletsel ölçümler yapılabilir.”

Sosyal medyada binalarına hasar tespit çalışması için gelen uzmanlara kimi depremzedelerin tepkiyle karşıladığıne yönelik haberler ortaya çıkmıştı.

Kaygusuz da kimi vatandaşlardan kendilerine şikayet telefonlarının geldiğini söyleyerek, “Bizleri arıyorlar, biz de bu bahiste bir kuşkunuz varsa itirazda bulunun diyerek yönlendirebiliyoruz” diyor.

Kaygusuz’a göre halkın rahatlatılması ve inancın sağlanması için sahaya inen bireylerin sarsıntıya yönelik hasar tespit konusunda özel eğitim almış uzmanlar olması önemli:

“Bazı yerlerde bize ihbarlar gelebiliyor, ‘Geldiler dışarıdan baktılar, bir katı görüp gittiler’ gibi. İnsanların rahatlatılması gerekiyor, eksiksiz bütün binayı kıymetlendirmek gerekiyor. Kolaycı bir yaklaşımla ‘Alt katta bir şey yoksa en çok yükü orası alıyor’ diyip geçen ekipler oluyormuş. Bu bahiste sahaya çıkan grupların her ne kadar mesleksel formasyonu olsa da özel olarak bu bahiste bir eğitime tabi tutulması, bu şekilde de halkın rahatlatılması gerekiyor.”

33 binden fazla binada acil yıkılması gereken ‘bağımsız birim’ bulundu

Hasar tespit çalışmaları, aralarında Kayseri, Niğde ve Kilis’in de bulunduğu 13 şehirde yürütülüyor.

Bakanlık verilerine göre 6 binden fazla uzman sahada.

13 Şubat Pazartesi tarihi itibarıyla 236 binden fazla binada inceleme yapıldı.

33.143 binada yer alan 153.506 bağımsız ünitenin acil yıkılması gereken, ağır hasarlı ve yıkık olduğu tespit edildi.

6.849 binada bulunan 46.640 bağımsız ünitenin orta hasarlı olduğu bulundu.

59.995 binadaki 439.647 bağımsız ünite az hasarlı, 108.840 binada yer alan 535.490 bağımsız ünitenin ise hasarsız olduğu tespit edildi.

Bağımsız ünite, inşaatı bitmiş binalarda kullanılabilir her bir kısım demek.

Binaya ait olan daireler başta olmak üzere katlar, iş ofisleri, mağazalar, mahzen, depo ve dükkanlar bağımsız ünitenin içine giriyor.

Binalar ve hasar seviyeleri

İnşaat Mühendisleri Odası’na (İMO) göre binalarda tespit edilen hasar düzeyleri şu şekilde:

Ağır hasarlı bina: Sarsıntı sebebiyle tamiri mümkün olmayacak derecede hasar gören ve tekrar kullanımı mümkün olmayan binalar ağır hasarlı olarak derecelendirilir.

Ağır hasarlı bina sahiplerine 7269 Sayılı Yasa kapsamı ve kurallarında yeni konut yapılması mümkün olacaktır. Ağır hasarlı tespit edilen binalar derhal boşaltılarak, hasar tespit sürecinin tamamlanması sonrasında derhal yıkılacaktır.

Orta hasarlı bina: Sarsıntı sebebiyle gördüğü hasar bakımından güçlendirme gerektirecek derecede hasar gören binadır. Buna benzeyen binaların güçlendirme yapılmadan kullanılmasına izin verilmez.

Hasarsız ve az hasarlı bina: Zelzele sebebiyle hiç hasar görmemiş binalar hasarsız, taşıyıcı sistemi hasar görmemiş lakin taşıyıcı olmayan duvarlarında meydana gelen çatlaklar, sıva çatlakları, boya/kaplama dökülmeleri benzeri hasarlar gözlemlenen binalar ise az hasarlı olarak derecelendirilmektedir.