Uruguay’da kuraklık: İçme suyu tükeniyor

Dünyada temiz içme suyu hakkını, 2004 yılında anayasasına koyan ilk ülke olan Uruguay’ın imdadına fakat göklerden gelecek bir yardım yetişebilir. Montevideo Başpiskoposu Kardinal Daniel Sturla, birkaç gün önce Twitter üzerinden bir dua paylaştı: “Tanrımız, muhtaçlığımız olan yağmuru bize hemen bahşetmeni diliyoruz.”

Nüfusu 1,3 milyon olan metropolde pek çok kişi, kilisenin manevi takviyesine minnet duyarken, kimileri da “Tanrı ne yazık ki Twitter okumuyor” diyerek, bu duaların pek işe yaramayacağı imasında bulundu.

Dualar kabul edilmiş olmalı ki, Temmuz ayının ilk haftasında Montevideo bölgesinde yağmur yağdı. Lakin Uruguay Meteoroloji Enstitüsü’ne göre, bu yağışlar kuraklık ve susuzluk krizini gidermek için kâfi değil. Son yağan yağmurun yalnızca “hafifletici” bir tesiri olacak.

Ortalığı kasıp kavuran “La Niña” hava fenomeni, son yıllarda Uruguay’ı ve bilhassa de başşehri adeta çöle çevirdi.

Rezervuardaki su düzeyi yüzde 2’den az

Yağışlarda tarihî bir düşüşün meydana geldiğini belirten Uruguaylı biyolog, araştırmacı ve çevre uzmanı Mariana Meerhoff durumu şu sözlerle anlatıyor: “Zaten iki yıldır çetin bir kuraklık dönemi yaşıyorduk. Bu son birkaç ay içinde daha da arttı. Uruguay için kesinlikle istisnai bir durum. Hiç bu kadar az yağmur almamıştık. Bilhassa Montevideo’daki durum çok dramatik, çünkü oradaki pek çok insan içme suyuna bağımlı.”

Uruguay nüfusunun yarısından fazlasının yaşadığı başkentte, içme suyu yavaş yavaş tükeniyor. En çok önemli tedarik kaynağı olan ve ülkenin neredeyse yarısının içme suyu gereksinimini karşılayan, Montevideo’nun 70 kilometre kuzeyindeki 67 milyon metreküp su kapasiteli Paso Severino rezervuarındaki doluluk oranı yüzde 2’nin de altına indi. Uzmanlar, kuvvetli yağış olmaması durumunda, başşehrin en fazla on günlük içme suyu rezervinin kaldığı konusunda uyarıyor.

Damacana suyu altın değerinde

Uruguay Devlet Başkanı Luis Lacalle Pou, Montevideo bölgesi için acil su durumu ilan etti. Bu nedenle şişelenmiş maden suyu şimdilik vergiden muaf tutuluyor. Olağanüstü halden bilhassa zarar gören fakir nüfus, bu sayede en azından günde iki litre suyu bedelsiz olarak alabiliyor.

Altı litrelik içme suyu damacanaları, şimdi süpermarketlerde adeta altın kıymetinde. Ülkenin diğer bölgelerinden Montevideo’ya binlerce damacana su naklediliyor. Ülke genelindeki şişe suyu satışları, halihazırda olağandan üç kat daha fazla. Büyük ölçülerde istiflemek için yapılan alımlar, korona salgını periyodunu anımsatıyor.

Araştırmacı Meerhoff, bu bahis ile ilgili on yıllardır yapılan ikazları, siyasetçilerin ciddiye almamasından yakınıyor: “Bilim neredeyse 30 yıldır, Uruguay’daki içme suyu sorunu hakkında ihtarda bulunmasına karşın, siyasetçiler buna çok geç tepki verdi. İçme suyu kaynaklarımızın durumunun nitekim ne kadar dramatik olduğunu kabul etmemekte ısrar ettiler. Bunun benzeri su krizleri gelecekte artacak ve daha da şiddetli hale gelecek.”

Bir vakitler Güney Amerika’nın en kaliteli içme sularından birine sahip olmakla övünen Montevideo’da, artık her iki şahıstan birinin bile konutundaki musluktan temiz içme suyu akmıyor. Deniz suyunu andıran musluk suyu, pestisitle kirlenmiş Rio de la Plata’dan geliyor. İspanyolca “Gümüş Nehri” manasına gelen Rio de la Plata, Güney Amerika ırmakları Rio Paraná ve Rio Uruguay’ın oluşturduğu 290 kilometre uzunluğunda ve 220 kilometreye varan genişlikte, Atlas Okyanusu’na açılan bir ırmak ağzı. Burada ırmak ve deniz suyu birbirine karışıyor. Bunun sonucunda musluk suyunda Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) öngördüğü limitlerin çok üzerinde klor ve tuz bulunuyor.

Endüstrinin çıkarları halkın çıkarlarından önce mi geliyor?

Uruguay’daki su krizi çoktan siyasi bir krize dönüştü. Sokaklara inen halk, çok sayıda protesto gösterisi düzenledi. Bu kapsamda çevre örgütü “Redes – Amigos de la Tierra” (Dünya’nın Dostları Ağı), “Bu bir kuraklık değil, yağmadır” sloganıyla “Özel selüloz fabrikalarının, pirinç yetiştirme şirketlerinin ve soya çiftçilerinin tek bir peso bile ödemeden tarımda büyük ölçülerde su kullandıklarına” dikkat çekmeye çalışıyor.

Biyolog ve çevre uzmanı Mariana Meerhoff, bu tezlerle ilgili şu bilgileri veriyor: “Tatlı suyun neredeyse yüzde 80’i tarım ve ormancılıkta kullanılıyor. Bu nedenle Uruguay’da içme suyu kaynağının hoyratça sömürüldüğünü söyleyebiliriz. Bu kadar çok suyun endüstriye aktarılması sonucunda, şahsî kullanım ve tabiat için ayrılan miktar elbette çok sınırlı kalıyor.”

Montevideo’daki su badiresi ne ilk ne de son olacak

Montevideo’daki hastaneler ve okullar artık içme suyu muhtaçlığını, il merkezinde acil durum sebebiyle süreksiz olarak açılan iki kuyudan karşılıyor. Kent yakınlarında bir öteki rezervuar, tadilat çalışmalarının akabinde yaklaşık altı aydır hizmet veriyor. Lakin suyun yarısının zayi olduğu eski ve harap boru sınırının, siyasetçiler tarafından ne zaman tamir ettirileceği hâlâ meçhul. 

Su krizi sebebiyle alınan tüm pansuman önlemler, okyanusta yalnızca bir damla kararında. Dünyadaki pek çok ülke ve il gibi, Uruguay ve Montevideo’nun da hemen kapsamlı ve sürdürülebilir bir su stratejisine ihtiyacı var. Çevre uzmanı Meerhoff şu uyarıyı yapıyor: “Montevideo’da su krizi, dünyanın tüm kentlerinde yaşanabilir. Hatta birkaç yıl önce Güney Afrika’nın Cape Town yahut Brezilya’nın Curitiba kentlerinde olduğu gibi, insanları içme suyundan yoksun bırakan aşırı bir kuraklık daha önce de oldu. İklim değişikliğiyle birlikte bu senaryolar dünya genelinde giderek daha mümkün hale geliyor.”