İklim değişikliği insan sağlığını nasıl etkiliyor?

İklim değişikliğiyle ilişkili sıcak hava dalgalarındaki artış, enfeksiyona bağlı hastalıkların yayılması ve gibi gelişmelerin, global çapta sağlık açısından olumsuz sonuçları oluyor. Bu nedenle Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) Dubai kentinde düzenlenen Birleşmiş Milletler (BM) Dünya İklim Değişikliği Konferansı kapsamında Pazar günü ilk defa “sağlık” başlıklı bir oturum gerçekleştirilecek.

İklim değişikliğinin sağlık açısından yol açtığı esas olumsuz gelişmeler şöyle sıralanıyor:

Aşırı sıcakların yol açtığı ölümler

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), iklim değişikliğini sağlık açısından insanlığın karşı karşıya olduğu en büyük tehdit olarak nitelendiriyor. DSÖ, “Sağlık üzerindeki yıkıcı tesirlerinin önlenmesi ve iklime bağlı milyonlarca vefatın engellemesi için” global ısınmanın 1,5 derece ile sonlandırılması gerektiği konusunda ihtarda bulunuyor.

İklim değişikliğiyle temaslı olarak daha sık görülen ve daha da tehditkâr hale gelen sıcak hava dalgaları ile ilintili olarak yalnızca Avrupa’da 2022 yılında 60 bin ile 70 binden fazla insanın hayatını kaybettiği tahmin ediliyor.

Konuyla ilgili bir proje olan Lancet Countdown’ın araştırmasına göre, geçen yıl dünya genelinde hayatını tehdit edebilecek sıcaklıkların yaşandığı ortalama 86 gün kaydedildi. Yeniden aynı araştırma, 2013-2022 dönemi ile 1991-2000 karşılaştırıldığında, aşırı sıcak ilişkili sağlık meseleleri yüzünden 65 yaş üstü bireylerdeki mevt oranının yüzde 85 arttığını ortaya koydu. 

İklim değişikliği aynı vakitte kuraklığın artmasına ve bu nedenle milyonlarca insanın besine erişiminin zorlaşmasına neden oluyor. Tekrar iklim değişikliğiyle artan kasırgalar, aşırı yağışlar, seller ve orman yangınları da insan sıhhatini direkt tehdit eden gelişmeler olarak bedellendiriliyor. Dünya çapında hâlâ kullanılan fosil yakıtların hava kirliliğini artırması sonucunda bununla ilişkili hastalıklar ve alerjiler de yaygınlaşıyor. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, bu da yılda yaklaşık 4 milyon insanın erken vefatına yol açıyor.

Bulaşıcı hastalıklar yayılıyor

İklim değişikliği nedeniyle sivri sinek, birtakım kuş ya da göğüslü hayvan cinsleri olağanda ömür alanları olmayan bölgelerde de yayılıyor. Bunun sonucu olarak Zika Virüsü, Batı Nil Ateşi, Dang Humması, Malarya ve Chikungunya hastalığı benzeri enfeksiyonlarda da artış görülüyor. Lancet Countdown araştırmasının sonuçlarına göre, global hava sıcaklığının 2 derece ısınmasıyla Dong Virüsü’nün bulaşma riski yüzde 36 artabilir.

Sağlık açısından tehlikenin artmasındaki bir diğer faktör de aşırı fırtına ve seller yüzünden daha fazla durağan su kaynağı oluşması, bunlara yumurtalarını bırakan sivri sineklerin de bulaşıcı hastalıkların artmasına neden olması. Ayrıyeten durağan su birikimleri kolera, tifüs ve ishale yol açan rahatsızlıkların nedeni olan bakterilerin çoğaldığı birer yuva haline gelebiliyor.

Uzmanlar iklime bağlı olarak göğüslü hayvanların göçünün, insanlara geçebilecek virüslerin etkileşimine ve gelişmesine yol açabileceği ikazında da bulunuyor.

Psikolojik rahatsızlıklar boyutu

Psikologların araştırmalarına göre, iklim değişikliği nedeniyle gezegenin geleceğine dair kaygı kimi insanlarda dehşet hallerini, depresyonu ve travma sonrası rahatsızlıklarını artırabiliyor. BBC’nin Google trendlerine dayandırdığı bir haberine göre, internet kullanıcıları 2023’ün ilk 10 ayında 2017’nin aynı devrine göre 27 sefer daha sık (climate anxiety) iklim anksiyetesi ya da korkusu kavramını arattı.