Avrupa Parlamentosu seçimleri Türkiye-AB ilişkilerini nasıl etkiler?

Avrupa Parlamentosu seçimleri, AB’ye üyelik süreci son yıllarda demokrasiyle ilgili yaşanan tartışmalar nedeniyle tıkanan Türkiye tarafından dikkatle takip edildi.

Avrupa Birliği’nin yasama organı olarak fliyet gösteren Avrupa Parlamentosu’nun son yıllarda onayladığı raporlar, Türkiye’nin katılım müzakerelerinin yeniden başlama ihtimali olmadığını ve AB-Türkiye bağlantılarının yeni ve daha gerçekçi bir çerçeveye oturtulması tavsiyesini içeriyordu.

Hafta sonu tamamlanan seçimlerin ışığında oluşan yeni parlamentonun da Türkiye konusunda farklı bir tavır izlemesi beklenmiyor.

Diplomatik kaynaklar, seçimler sonucunda ortaya çıkan tablonun Türkiye’nin AB ile ilişkileri açısından olumsuz bir durum manasına geldiğini kaydediyor.

Bu olumsuzluğun temelinde aşırı milliyetçi partilerin Avrupa’nın tamamında ve büyük üye devletlerde oy oranını artırmış olması yatıyor. Bu partilerin ortak telaffuzları arasında Türkiye’nin üyeliğine karşı çıkmak var.

Türkiye’nin üyeliği konusunda geçmişte daha esnek tavır alan Avrupa Halk Partisi benzeri merkez sağ partiler ile sosyal demokratların aykırı konuma geçmesi, Türkiye-AB bağlantılarının geleceği açısından daha sıkıntılı bir periyoda girildiğini gösteriyor.

Bu durumun, Avrupa Parlamentosu’nun Türkiye hakkında hazırlayacağı raporların aynı sertlikte olması ve yeni bağ biçimlerinin gündeme alınması tavsiyelerini yineleme sonucunu getirebileceği bedellendiriliyor.

Ankara AP’den ‘yapıcı ve rasyonel’ tutum bekliyor

Avrupa Parlamentosu’nun son Türkiye raporu için 2023’te yapılan oylamada 434 milletvekili kabul oyu kullanmış, yalnızca 18 milletvekili ret oyu vermişti.

Türkiye, sığ ve vizyonsuz olarak değerlendirdiği rapora sert tepki göstermiş ve 2024 seçimlerinden sonra oluşacak Avrupa Parlamentosu’nun “tarafsız, rasyonel ve yapan bakış açısıyla hareket edeceği ümidini” dile getirmişti.

Aşırı sağın yükselmesiyle ilgili ikinci korku ögesi, Batı Avrupa ülkelerinde yaşayan çok sayıdaki Türkiye kökenli kişinin hayat şartlarını ve güvenliklerini etkileyebilecek olması.

Türkiye, başta Almanya olmak üzere bu ülkelerle yapılan temaslarda sayıları milyonları bulan Türkiye kökenli şahısların yükselen milliyetçilik, İslamofobi benzeri akımlardan korunması için davette bulunuyor.

Türkiye’nin beklentilerine nasıl karşılık verilecek?

Türkiye’nin mevcut konjonktürde bağlarını AB Kurulu ve Avrupa Komitesi ile yürütmesi ve parlamento onayına muhtaçlık duyacak bir süreç bulunmamasına da dikkat çekiliyor.

Diplomatik kaynaklar, bundan sonraki süreçte Avrupa Komisyonu’nun nasıl şekilleneceğinin ve Türkiye açısından bilhassa genişleme ve gümrük birliğinin güncellenmesi belgelerinin kimlerin sorumluluğunda olacağının çok önemli olacağına işaret ediyor.

Türkiye’nin Avrupa Komisyonu’ndan en çok önemli beklentisi AB’nin dış siyaset ve güvenlikten sorumlu Yüksek Temsilcisi Josep Borrell’in geçen sene hazırladığı raporda yer alan tavsiyelerinin yaşama geçirilmesi.

Bu tavsiyeler arasında üst seviye siyasi diyaloğun yeniden başlatılması, gümrük birliğinin güncellenmesi, vize kolaylığının sağlanması ve Avrupa Yatırım Bankası’nın (AYB) Türkiye’de fliyetlerine yeniden başlaması yer alıyordu.

AB, Kıbrıs’ta Türkiye’den adım bekliyor

Bu beklentiler arasında Türkiye’nin en çok değer verdiği gümrük birliğinin güncellenmesi konusunda yakın vakitte olumlu bir adım atılması beklenmiyor.

Bunun en çok önemli nedenlerinden biri Yunanistan ve Kıbrıs Cumhuriyeti’nin engellemelerinin devam etmesi.

Bu iki ülke, Türkiye’nin mevcut gümrük birliği mutabakatını Kıbrıs Cumhuriyeti’nin de kullanabilmesini sağlayacak Ankara Protokolü’nü onaylamamasından ötürü kararı veto ediyor.

AB’nin bu mevzuda Türkiye’den beklentisi ise BM Genel Sekreteri’nin Kıbrıs probleminin tahlili için atadığı yeni Özel Temsilci Maria Angela Holguin Cuellar’ın gayretlerine destek vermesi ve iki-devletli tahlil yerine BM parametreleri kapsamında yeni bir müzakere sürecine onay vermesi.

Cuellar, Ocak ayından bu yana yaptığı temaslar ve müşahedeleri Temmuz ayında raporlaştıracak ve kamuoyuna sunacak.

Türkiye, özel temsilciden adil bir rapor beklediğini kayda geçirmişti.