MSA’dan mesleki eğitim araştırması ve modern “Köy Enstitüleri” projesi: “Sorun işsizlik değil, mesleksizlik!”

Mutfak Sanatları Akademisi (MSA), mesleksel eğitim algısını değiştirmek için çağdaş “Köy Enstititüleri” projesini başlatmaya hazırlanıyor. Mesleksel eğitim üzerine ön yargıları değiştirmeyi amaçlayan MSA’dan Sitare Baras, Türkiye’nin farklı bölgelerinde çeşitli akademi projelerine imza atmayı planladıklarını açıkladı. Baras yeni projeler hakkında, “Bugünlerde daima konuştuğumuz Köy Enstitüleri’ni günümüze uyarlamak çok önemli” dedi.

Mutfak Sanatları Akademisi ve FutureBright Group’un ortaklaşa yürüttüğü “Mesleki Eğitim Algı Araştırması”, düzenlenen sunum ile duyuruldu. Araştırma, 2023 yılı boyunca Türkiye’yi kapsayacak şekilde gerçekleştirildi. Türkiye’deki asıl sorunun işsizlik değil “mesleksizlik” olduğunu vurgulayan MSA, sorunun ana kaynağının mesleksel eğitim üzerindeki olumsuz algılar olduğunu belirtiyor. İşsizlik endişesinin kişinin hayal ettiği mesleği seçmesine pürüz olduğunun belirtildiği sunumda mesleksel eğitim algısı üzerine yapılan bulgular paylaşıldı.

Araştırma üzerine konuşma yapan MSA Yönetici Yöneticisi Sitare Baras mesleksel eğitim kurumları üzerine ön yargılar hakkındaki bulguları ortaya koydu. MSA’nın modernize edilmiş haliyle Köy Enstitüleri’ni hayata geçirme projeleri hakkında konuşan Baras, mutfak dışındaki farklı alanlarda da eğitimler vererek mesleksel eğitim hakkındaki ön yargıları yıkmak istediklerinden bahsetti.

MSA, Mesleksel Eğitim Algı Araştırması ile; mesleksel eğitim odaklı çalışmaların farklı paydaşlar nezdindeki algısını ortaya çıkarmaya, bölüm trendlerinin yarattığı muhtaçlıkları karşılayacak özel meslekleri anlamaya ve bu alana dair ilgiyi arttırmak için nasıl bir strateji ile yol alınacağına odaklandığını belirtiyor.

Araştırmanın MSA’nın 20. yılına özel olarak düzenlendiğini söyleyen Baras, şöyle konuştu:

“Biz 20. yılımıza geldiğimizde bir kutlama da yapabiliriz elbette. Yani büyük bir organizasyon da yapabiliriz ama dedik ki diğer bir şey yapalım ve MSA’da öğrendiğimiz mesleksel eğitim sisteminin anlatalım ki diğer branşlarda da bu okul benzeri okulların kurulabileceğini gösterelim, anlatalım dedik. Bundan Ötürü olay şu ki biz yolda giderken ahçılık, pastacılık, profesyonel barista, barmenlik, miksoloji, restoran servisi, yiyecek-içecek işletmeciliği bunların hepsiyle ilgili en iyi pratik yüklü ve pratik özgüven veren bir eğitimi nasıl kurgularız”

MSA Yönetici Direktörü Sitare Baras

Araştırma kapsamında mevcutta mesleksel eğitim almakta olan öğrencilerle de görüşen MSA, “Rapor kapsamında; Mesleksel ve teknik eğitim almakta olan öğrenciler ile görüşüldü. Şahısların lisede ya da herhangi bir kurumda öğrenciliğine devam ediyor olması kâfi koşuldu. Görüşülen kitlenin bayan erkek açısından istikrarlı olmasına dikkat edilse de potansiyel açısından erkeklerin bu alana yönelim eğiliminin daha yüksek olduğu gözlemlendi. Öğrencilerin yaklaşık yüzde 57’lik kısmı Z kuşağı profiline sahip olduğu saptandı” açıklamalarıyla mesleksel eğitim alan öğrenci demografisini ortaya koydu.

Mesleki eğitim programlarından mezun olan şahıslarla görüşen MSA, “Araştırma kapsamında; Meslek lisesi, teknik lise yahut belli bir mesleksel eğitim programından mezun olan ve bu alanda çalışan bireyler ile görüşüldü. Görüşülen kitlenin kadın-erkek açısından istikrarlı olmasına dikkat edilse de potansiyel açıdan bu alana erkeklerin daha fazla eğilim gösterdiği gözlemlendi. Öğrenciler içerisinde yaklaşık yüzde 30’luk kesim Z kuşağı profiline sahip” sözleriyle mezunların demografik yapısını sundu.

MSA’nın açıklamalarına göre; aileler rapor kapsamında “mesleki eğitim programlarını destekleyen ve desteklemeyen” olarak ikiye ayrıldı. Araştırmada 302 farklı aile ile görüşüldü. Rapora göre; Programları desteklemeyen ailelerin yüklü olarak çocukların maharetleri ya da yeteneklerini değil, “etiketleri” yani üniversite diplomalarını önemsedikleri belirtiliyor.

Raporda programları destekleyen ailelerin ise çocuğunun “boş kalması” yerine bir mesleği olması istediğini; çocuğun mesleğini severse işini iyi yapacağını, işini severek yaparak hem para kazanacağı hem de mutlu olacağını düşündüğü belirtiliyor.

İşverenlerin sorunlarına değinilin raporda, üniversitelerde verilen eğitimin kâfi bulunmadığı açıklandı. İşe alınan bireylere daima “işbaşı eğitimi” vermeleri gerektiğini belirten patronlar, aslında birçok hususta uzmanlık eğitimlerinin daha nitelikli olması gerektiğini söylüyor.

İşverenlerin yaşadığı mağduriyetleri anlatan Baras, “İşveren, aslında en muzdarip olan taraf zira kişi, bir üniversiteden belli bir yetkinlikte bir mezun oluyor ama diyor ki aldıklarımın hepsine ek eğitim vermek zorunda kalıyorum. Dayanılmaz bir yetkinlik açığı oluyor. Yani patronun aradığı yetkinlik ile üniversiteden çıkan çocuğun yetkinliği arasında çok büyük bir boşluk var. Bu boşluğu patron doldurmaya çalışıyor. Bu ona bütçe ayırmak demek, zaman demek, insan kaynağı ayırmak demek. Bir de ekonomik boşluklar var tabii ki. ‘Aradığımı bulamıyorum’ diyor. Artık nereden alıyorsam alıyorum, kendim yetiştiriyorum diyor. Patronun durumu bu.”

Mesleki eğitimi yaygınlaştırmak için Köy Enstitüleri vurgusunu kullanan MSA, projeyi şu sözlerle anlattı:

“MSA olarak 20 senede çok başarılı ve tabir yerinde ise “su sızdırmaz” bir eğitim sistemi geliştirdik. Şu Anda artık bu sistemi farklı meslek başlıklarında da uygulamanın sırası geldiğine inanıyoruz. Hem yapısal olarak, hem dijital olarak ve hem de deneyim olarak buna hazırız. Aşçılık ve buna bağlı kısımlarda yakaladığımız başarıyı, ihtiyaç duyulan diğer meslek kümelerine da uygulayarak, Türkiye’de bir nevi modernize edilmiş Köy Enstitüleri’ni tekrar hayata geçirebiliriz. Bu kapsamda, kıyı bölgemizden birinde Bebek Bakımı, Çocuk Bakımı ve Yetişkin Bakımı ile ilgili bir okul kurgusu üzerinde çalışıyoruz. Ayrıyeten İç Ege bölgesinde Feyz Çiftliği’nin sahibi Sencer Solakoğlu ile birlikte dünyada eşi gibi görülmemiş içerikte bir Tarım, Hayvancılık, Gastronomi ve Pazarlama okulu projesi üzerinde çok önemli ilerleme kaydettik.

Bir öbür çalışma ise, Güneydoğu Anadolu’da “soft skills” olarak isimlendirilen, yani nispeten hafif zorlukta mesleklere yönelik bir okul üzerinde yürütülüyor. Ve bunlara paralel olarak da kimi belediyeler ve büyük özel kesim firmaları için, bölgenin yahut holdingin ihtiyaç duyduğu hususlarda teknisyen, bakım tamirat elemanı, ve kimi kaybolan meslekler benzeri geniş bir yelpazede çalışmalar yapılıyor. O denli ya da bu türlü, artık günümüz dünyasında mesleksel eğitimin ne kadar çok önemli olduğu, Türkiye’de yahut dünyada artık üniversite mezunlarından daha çok meslek okulu mezunlarına ihtiyaç olduğu, üniversite mezunu olmamanın bir ayıp, bir kayıp değil, bilakis hayattaki tatlı seçimlerimizden biri olduğu ve gençlerin, yalnızca bir Üniversiteden mezun olduğu için sevmeden yaptığı bir iş ile hayatını zehir edeceğine, severek yaptığı bir meslek ile ne kadar mutlu bir hayat süreceği apaçık ortada diye düşünüyoruz”

Ekonomik zorluklar nedeniyle öğrencilerin MSA’ya katılma konusunda zorluk yaşamaması için farklı burs programları olduğundan söz eden Baras, şöyle konuştu: 

“Biz MSA’da burs veriyoruz ama burslular MSA’da hiç bilinmez. Okulun şefi ve öğrenci işlerinden yöneticiler bilir. Bilinmemesi lazım zati. Herkese eşit uzaklık manasında. Her dönem veriyoruz. Her programda veriyoruz. Ama onun ötesinde ekonomik zorluk sebebiyle aile bir anda ödeme yapamıyorsa onlara esasen kolaylıklarımız var.

Yani biz de farkındayız. Türkiye’deki mevcut konjonktürün. Zati 8 ay ya da 1 sene çocuk bizimle bir arada olacağı için bir yolunu buluyoruz.

Özel bankalarla çok farklı krediler çalıştık vaktinde. Çözümlerimzden bir tanesi öğrencinin eğitim gördüğü süre boyunca eğitimin fiyatını hiç ödememesiydi. Staja başladıktan sonra aylık taksitler halinde mesela 36 aya varan madelerde ödüyordu zira mesleksel eğitim diyoruz ya bileziği takalım ki çalışarak kazanmaya başlasın ve ödemeye başlasın. Bir nevi KYK bursuna da benziyor aslında. O denli çok modellerimiz oldu. Şu anda yok mlesef. Bankalar da çok sıkı vaziyette ama biz elimizi taşın altına koyuyoruz.”