Alman Bilim ve Politika Vakfı: Türkiye’ye Eurofighter satışı fırsatlar doğurabilir

Almanya’nın saygın fikir kuruluşu Bilim ve Siyaset Vakfı’nın (SWP), “Türkiye global bir silah ihracatçısı olma yolunda” başlıklı tahlilinde, Türk savunma endüstrisinde yeni bir periyodun kapılarını aralayan değişim ve bunun Batılı hükümetleri karşı karşıya getirdiği yeni sınamalar mercek altına alınıyor.

SWP bünyesindeki Uygulamalı Türkiye Araştırmaları Merkezi (CATS) uzmanlarından Jens Bastian tarafından kaleme alınan tahlilin en dikkat çeken kısmını ise Türkiye’nin 40 adet Eurofighter Typhoon savaş uçağı satın alma talebine ilişkin değerlendirmeler oluşturuyor.

Scholz hükümeti için zor karar

Almanya, İngiltere, İtalya ve İspanya’dan oluşan dörtlü konsorsiyum tarafından üretilen bu uçakların Türkiye’ye satışına Madrid ve Londra’nın yeşil ışık yaktığını, Berlin ve Roma’nın ise şimdi onay vermediğini hatırlatan Jens Bastian, Alman hükümetinin çok önemli bir kararın eşiğinde olduğu görüşünde.

Analizinde Sosyal Demokrat Parti (SPD), Yeşiller ve Hür Demokratlar’ın (FDP) oluşturduğu federal hükümetin Türkiye’ye muharebe silahı satışına onay vermediğini anımsatan Bastian, Eurofighter satışı ile ilgili olarak, “Alman hükümeti iç siyaset hususları ile NATO ittifakı içindeki thhütlerini dengeleme gerekliliğinin yol açtığı sınamayla karşı karşıya” saptamasında bulundu.

Türkiye’nin satın aldığı Rus S-400 hava savunma sisteminin Ankara-Kremlin arasındaki yakınlaşmada “münferit bir vaka” olarak görülemeyeceğini vurgulayan CATS uzmanı, “İkili enerji iş birliği çerçevesinde Ankara Moskova’ya bağımlı hale gelirken bu bağımlılık yapısal olarak da yerleşik hale gelmiştir” tespitinin altını çiziyor.

Eurofighter satışı: İhracat muahedesinden çok daha fazlası

Analizde ayrıyeten Türkiye’nin savunma ihracatı siyasetlerinde NATO dışında ittifaklar oluşturmakta olduğu, Ankara’nın Eurofighter tedarik edemediği takdirde Çin-Pakistan ortak üretimi JF-17 Thunder savaş uçaklarını satın almayı değerlendirdiği belirtiliyor.

Türkiye’nin uluslararası savunma üretimi ve askeri hizmetler arenasında kalıcı bir aktör olacağına, dış siyasette yükünün da artacağına dikkat çeken Jens Bastian, şu tabirlere yer verdi:

“Eurofighter Typhoon’ların Türkiye’ye satışı ticari bir silah ihracatı muahedesinden çok daha fazlası olacaktır. Bu, Türkiye’nin Batı’nın askeri-endüstriyel sistemlerine entegre olmasının devamı manasına gelir, böylece dolaylı da olsa, Türkiye’nin uzaklaşıp kendi stratejik özerkliğine yönelmesi de teşvik edilmemiş olur.”

ABD idaresinin Türkiye’nin F-16 talebine onayı, bu savaş uçaklarını NATO maksatları için kullanma ve Yunan adaları üzerinden uçmama kaidesiyle verdiğini belirten Alman uzman, Eurofighter satışının da Rusya’ya uygulanan yaptırımlara uyulması benzeri birtakım şartlara bağlanabileceğine işaret etti. Bastian, bu vesileyle insansız hava araçları benzeri Türk savunma teçhizatlarının Alman ordusuna ihraç edilmesi benzeri yeni iş birlikleri için de fırsatların ortaya çıkabileceğini kaydetti.

“Türkiye yeni pazarların fethedilmesiyle silah ihracatını artırıyor”

Bu ortada Jens Bastian tarafından kaleme alınan tahlilde, AKP’nin Türkiye’nin silahlanma yetkinliğini güçlendirerek dışarıya bağımlılığını azaltma gayesi ve bu hedef doğrultusunda izlenen “tekno-ulus” inşa etme stratejisi ile ilgili bilgiler de aktarılıyor, teknolojik inovasyonda çok önemli atılımlar gerçekleştirildiği vurgulanıyor.

Türkiye’nin geçen yıl 5 milyar 500 milyon dolar ile yeni bir doruğa ulaşan silah ihracatındaki artışın “yeni pazarların fethedilmesinin bir sonucu olduğuna” vurgu yapılan yazıda, 2023 yılında 185’ten fazla ülkenin Türkiye’den askeri ekipman satın aldığı belirtiliyor. Baykar, TAI, Roketsan, STM ve Aselsan benzeri Türk savunma şirketlerinin portföylerindeki ürünlerin cazip olduğu ve bu nedenle de bilhassa Afrika kıtasında, Tayvan dahil Asya’da ve son periyotta de Latin Amerika’da ilgi gördüğü aktarılıyor.

Yazıda fliyetleri uluslararası kamuoyunda büyük ilgiyle takip edilen silahlı insansız hava aracı (SİHA) üreticisi Baykar’a da dikkat çekiliyor.

Bayraktar TB-2 SİHA’larının Suriye’de, Kuzey Irak’ta ve Libya’da kullanıldığına işaret eden CATS uzmanı, bu hava araçlarının ihracatında da büyük artış olduğunu, hem Azerbaycan’ın Ermenistan’a karşı, hem de Ukrayna’nın Rusya’ya karşı bunları kullandığını hatırlatıyor.

Baykar’ın Ukrayna hamlesi

Bu ortada 2019 yılında Ukrayna devletinin savunma şirketiyle ortak üretim için anlaşma imzalayan Baykar’ın CEO’su Haluk Bayraktar, Çarşamba günü Reuters haber ajansına Ukrayna’daki fabrika inştının başladığını açıkladı. Kiev yakınlarındaki fabrikada 500 kişinin istihdam edileceğini ve yılda 120 hava aracının üretilmesinin hedeflendiğini söyleyen Bayraktar’ın, Rusya’nın başlattığı savaşın sürmesi nedeniyle mevcut güvenlik tehditleri için “Hiçbir şey bizi engelleyemez” demesi dikkat çekti.

Bayraktar’ın Ukrayna’ya dayanağı ve inşa edilecek fabrika NATO’da da yankı buldu. NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı Jake Sullivan ile Çarşamba günü düzenlediği birlikte basın toplantısında, Ukrayna ordusunun modernizasyonunun değerine vurgu yaparak Türkiye’nin bu bağlamda çok önemli bir rol üstlendiğine dikkat çekti.

Türkiye’nin, Bayraktar SİHA’ları ile Ukrayna’ya destek verdiğini anımsatan Stoltenberg, “Şimdi de insansız hava araçları üretmek için Ukrayna’da yeni bir fabrika, yani bir Türk insansız hava aracı fabrikası kuruyorlar. Ve bu, NATO müttefiklerinin Ukrayna’yı direkt silah ve mühimmat teslimatıyla desteklemelerinin yanı sıra kendi silahlarını üretme kapasitelerine yatırım yaparak ve kapasitelerini artırarak desteklemelerine bir örnek teşkil ediyor” diye konuştu.

“Baykar SİHA’ları değişimin yalnızca görünen kısmı”

Ancak CATS uzmanı Bastian’a göre Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın küçük damadı Selçuk Bayraktar’ın ailesine ait olan Baykar, Türkiye’nin silahlanma siyasetinde yeni bir periyoda girildiğinin yalnızca görünen kısmı.

SWP tahlilinde, Türk savunma endüstrisinin yerli üretime odaklanmasının Cumhurbaşkanı Erdoğan ile ilişkilendirilemeyeceğine, aslında bu sürecin 1970’lerin ortalarında başladığına ve Türkiye’nin hedef olduğu uluslararası yaptırım siyasetlerinin gölgesinde savunma siyasetlerini yeniden düzenlediğine vurgu yapılıyor.

“Batılı hükümetlerin, bilhassa ABD’nin uzun bir zaman önce Türkiye’ye uygulamaya başladıkları farklı yaptırım ve ambargolar, bu ülkenin askeri endüstrideki dönüşüm ve modernizasyon sürecinin tetikleyicisi olarak görülebilir” sözlerine yer verilen yazıda, 1985’te kurulan Savunma Sanayii Başkanlığı’na (SSB) işaret ediliyor.

Dışa bağımlılık sürüyor

Analizde Türkiye’nin modernizasyon ataklarının bilhassa askeri havacılık sanayisine odaklandığına vurgu yapılıyor, bu yönde gerçekleştirilen atılımlar, yapılan yatırımlar hakkında detaylı bilgiler paylaşılıyor.

Ancak kaydedilen ilerlemeye karşın Türkiye’nin ABD, Rusya ya da Çin ile rekabet edebilecek teknolojik olgunluğa sahip olmadığına dikkat çeken CATS uzmanı Bastian, ayrıyeten Türkiye’nin dışa bağımlılığının sürdüğüne de şu tespitle dikkat çekiyor:

“Türk savunma şirketleri, tüm Avrupalılar gibi, hala ithalata bağımlı. Bu durum bilhassa yabancı teknoloji şirketlerinden temin edilmesi gereken yarı iletkenler ve mikroçipler için geçerli. Türk savunma endüstrisinin, hammadde eksikliği nedeniyle bilhassa dış ticarete bağımlı olduğu da göz gerisi edilmemeli. Türkiye’nin enerji siyasetinin ana ortağı Rusya. Özetle, kendi kendine yetme telaffuzuna rağmen somut dış bağımlılıklar söz konusu.”