Anket: İnsanların üçte biri öteki ülkede yaşamak istiyor

Bettina Marx

İsviçre merkezli Gallup International Derneği’nin gerçekleştirdiği uluslararası ankete katılanların yüzde 36’sı, diğer bir ülkede yaşamayı tercih edeceğini söyledi. Deutsche Welle, 1979 yılından beri dünya genelinde umut, memnunluk ve ekonomik beklentilere dair ölçümler gerçekleştiren Gallup International Derneği’nin başkanı Kancho Stoychev ile yaptığı söyleşide, kuruluşun göçle ilgili son anketinde ulaşılan bulguları ele aldı.

Gallup International son anketlerinde birinde, 57 ülkedeki insanlara diğer bir ülkede yaşamayı tercih edip etmeyeceklerini sordu. Üçte biri “Yurt dışına göç etmek isterdim” karşılığını verdi. Bu datayı aynı bahiste geçmişte yapılan anketlerdeki göstergelerla karşılaştırdığınızda nasıl bir yorumda bulunursunuz?

 Öncelikle, bizim sorumuz yalnızca yasal bir mani olmadığı takdirde ülke değiştirmeye yönelik genel potansiyel istekliliği ölçmeyi amaçlıyordu. Bir öteki deyişle, yaşanılan ülkeyi derhal terk etme doğrultusundaki bir kararı tespit etmekten fazla, oradaki ömürden duyulan genel memnuniyet yahut rahatsızlığı belirlemeyi hedefliyordu. Standart istatistikler esasen tüm ülkelere ilişkin gerçek göç datalarını ortaya koyuyor. Bu yüzden o boyut üzerine bir anket yapılmasına gerek yok.

İnsanlar birçok farklı nedenden göç eder. Aslında göç, belli bir dereceye kadar olağan, çoğu durumda da olumludur. Bizim çalışmamız, dünya üzerindeki yetişkinlerin yaklaşık üçte birinin göç etmeye istekli olduğunu ortaya çıkardı. Mevcut global şartlarda bu da olağan herhalde. Lakin bir kere daha vurgulamak isterim ki bizimkisi çok genel bir gösterge. bu duruma karşın bir insanın yaşadığı yer ve beklediği yahut arzuladığı hayat kalitesi arasındaki ilgiye dair şahsî algısını yansıtması açısından iyi bir gösterge.

Geçmişteki çalışmalarımızla karşılaştırdığımızda, göç potansiyelinde küçük bir artış kaydettik. Aslında tahminen bu çok da şaşırtan değil. Avrupa’da yaşayanlar dâhil, daha genç kuşaklar artık daha taşınabilir.

Dünyanın birçok bölgesindeki kentli yoksul kesim, bilhassa de gelişmekte olanlar ülkeler diye tabir edilen bölgelerdekiler, daha iyi bir yerde yaşamaya can atıyor. Küçük ülkelerdeki çok başarılı insanlar her zamanküçük bir piyasada yeteneklerini geliştirme potansiyeli bulamıyorlar.

Doğal olarak savaş ve global ekonomik kriz periyotlarında belirsizlikler artıyor ve her zamangöç daha cazip bir hâl alıyor. Açıkçası bunda şaşırtan bir şey görmüyorum. Daha genç ve daha yoksul insan, daha yüksek göç mümkünlüğü demek.

Verileriniz düşük gelirli ülkelerden iştirakçilerin göç etmeye daha istekli olduğunu gösteriyor. Tahliliniz aynı vakitte, bir iştirakçinin göç etme isteği yahut motivasyonunda kendi geliri, eğitimi yahut mesleğinin çok az tesiri olduğunu, buna rağmen ülkelerdeki genel gelir düzeylerinin daha önemli bir rol oynadığını ortaya koyuyor. Bundan hangi sonuçlar çıkarılabilir?

Ulusal bazda, düşük gelirli ülkelerdeki insanların, ömür standardının daha yüksek olduğu bir yere göç etmek istemesi şaşırtan değil. Daha iyi imkânlar, daha iyi koşullar, onaylanma için daha fazla seçenek, hatta daha fazla para kazanma şansı sunan bir ülkeye göç etmek çok anlaşılabilir ve olağan.

Göç konusu, şu günlerde hayat standardı benzeri klâsik faktörlerin yanı sıra aynı vakitte bir görünebilirlik, karşılaştırılabilirlik ve tercih problemi. Göç şu an bir gereklilikten fazla bir hareketlilik problemi. Bu da elbette globalleşmenin kaçınılmaz bir sonucu.

Anket şaşırtan şekilde AB ülkelerindeki insanların AB dışındaki ülkelerdekilere kıyasla göç etmeye daha istekli olduğunu gösteriyor? Bunun nedeni ne olabilir?

Bu soruyu cevaplarken ilk olarak hangi AB ülkelerinde ve hangi AB dışı ülkelerde anket yapıldığına bakmak zorundayız. AB içindeki göç dengeli: AB ülkelerindeki birçok insan, “Göç ederdik” diyor. Zira bunu yapabilirler. Fakat bu durumlarda göç ekseriyetle bir AB ülkesinden başkasına şeklinde oluyor. AB içindeki hareketlilik dinamik. Bu aynı vakitte AB vatandaşı olmanın hak ve özgürlüklerinden biri.

Bizim anketimizin kapsadığı AB dışı ülkeler ise Ermenistan, Bosna Hersek, Gürcistan, Kazakistan, Kosova, Moldova, Kuzey Makedonya, Rusya Federasyonu ve Sırbistan. Bu ülkelerdeki hareketlilik ve jeopolitik oryantasyon farklı. Göç etme ihtimali var mı? Varsa, nereye?

Çalışmanızda Ukrayna’yla ilgili bilgi yok. Ukrayna’yı savaş yüzünden mi dışarıda tuttunuz?

Maalesef savaş Ukrayna’da anket gerçekleştirmeyi güçleştiriyor. AyrıyetenUkrayna’nın nüfusunun yaklaşık üçte biri zati ülkeyi terk etmiş olduğu için anketle elde edilen datanın anlamlılığı konusunda bir soru işareti olacaktı. Kaç kişinin Ukrayna’da kalmaya devam edeceği ve kaç kişinin bu ülkeye geri döneceğini ortaya çıkarmak daha bilgilendirici olabilirdi. Fakat bu da Ukrayna’ya konsantre olmak manasına gelirdi, meğer bizim anketimizin amaçladığı global bir kıyaslama yapmaktı.

Moldova, hem Güneydoğu Avrupa’nın en yoksul ülkelerinden biri hem de Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırganlığı sebebiyle en fazla tehdit altında bulunan devletler arasında. bu duruma karşın, bilgilerinize göre nüfusunun yalnızca yüzde 23’ü göç etmek istiyor. Bu, Bosna Hersek’teki yüzde 48’lik ve Kuzey Makedonya’daki yüzde 42’lik orana kıyasla bir epey düşük kalıyor. Nedeni ne olabilir?

Göç etmek isteyenlerin çoğu esasen göç etmiş. Ayrıyetensavaş kimi insanları kalıp ülkelerini müdafaaya motive ediyor. Tahminen herhangi bir sebepten olumlu bir şeyler olmasını bekleyen insanlar da olabilir. Ve günün sonunda, bir röportajda doğduğun ülkeye zor vakitlerde sırtını dönmeye istekli olduğunu belirtmek de çok makbul bir şey değil.

Bosna Hersek ve Kuzey Makedonya’da ise durum tamamen farklı. Her iki ülkenin AB üyeliği de çok uzaklarda ve insanlar artık daha fazla beklemek istemiyor. Yaşadığın yerdeki durumun uzun müddettir daha da berbata gittiğini fark edersen, kilit soru “Neden gitmeliyim?” değil de “Neden kalmalıyım?” hâlini alıyor. Bu iki ülkede göç etmeye istekli olanların oranı, AB ortalamasından yaklaşık yüzde 50 daha fazla.

Ukrayna’daki savaş başladığından beri birçok Avrupa ülkesi Rusya’dan da önemli sayıda göçmen aldı. Bunların arasında askere alınmaktan kaçanlar, savaşa karşı çıkanlar yahut daha demokratik ve açık bir toplumda yaşama isteğinde olanlar vardı. Buna rağmen sizin anketiniz Rusya’daki iştirakçilerin yalnızca yüzde 15’inin göç etmek istediğine işaret ediyor. Neden?

Bu da şaşırtan değil. Birçok çalışma, Rusya’da vatanseverliğin ne kadar yüksek olduğunu ve bizim AB’de şiddetle reddettiğimiz şeylere önemli oranda destek çıkıldığını ortaya koydu. Tarihî olarak Rusya zor vakitlerde ulusal bütünleşme düzeyinin yüksek olduğunu birçok defa gösterdi. Ayrıyetenorada anlatılanların Batı’dakinden tamamen farklı olduğunu ve şu an olanları onaylamayan milyonlarca Rus’un da çoktan ülkeden ayrılmış olduğunu unutmayalım.

Vietnam yahut Hindistan benzeri ülkelerdeki düşük oranlar ise daha da baş karıştırıcı…

Her iki ülke de son 10 yılda ekonomik olarak büyüme kaydetti. Başarılı bir ekibi bırakma isteği hiçbir zaman çok yüksek olmaz. Kültürel yahut dini boyutlar, ulusal kimlik gücü ve gelenekler benzeri faktörleri de hesaba katmak lazım. Batı’da biz hâlâ aşırı derecede Avrupa odaklıyız. Hâlâ dünyanın merkezinin biz olduğumuza inanıyoruz. Halbuki tarihî gerçek şu ki bizim hâkimiyetimiz, Hindistan ve Çin benzeri ülkelere yahut Pers, Babil ve Bizans’a kıyasla daha kısa sürdü.