AYM, Kovid-19 sürecinde sokağa çıkma yasağına uymayan şahsa verilen cezayı hak ihlali saydı

Anayasa Mahkemesi (AYM), Kovid-19 salgını sürecinde sokağa çıkma yasağına uymaya bireye Genel Hıfzıssıhha Kanunu’nun 282. hususu uyarınca idari para ceza verilmesiyle “suçta ve cezada yasallık unsurunun ihlal edildiğine” hükmetti.

Resmi Gazete’de yayımlanan karara göre, İstanbul’da yaşayan bir kişi, salgının yaşandığı 2020’de arabayla seyir halindeyken polis gruplarınca durduruldu. Sokağa çıkma yasağına uymadığı gerekçesiyle şahsa, 1593 Sayılı Genel Hıfzıssıhha Kanunu’nun 282. unsuru uyarınca 3 bin 180 lira idari para cezası kesildi.

Bu kişinin, cezanın iptali istemi İstanbul Anadolu 8. Sulh Ceza Hakimliğince reddedildi. Bu karara karşı itirazı üst hakimlikçe kabul edilmemesi üzerine para cezasına çarptırılan kişi, “kanunda kabahat olarak sayılmayan bir fil sebebiyle idari para cezası uygulandığını” ileri sürerek, Anayasa Mahkemesine ferdî müracaatta bulundu.

Başvuruyu inceleyen Yüksek Mahkeme, “suçta ve cezada yasallık prensibinin ihlal edildiğine”, ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere karar örneğinin İstanbul Anadolu 8. Sulh Ceza Hakimliğine gönderilmesine hükmetti.

Gerekçeden

Anayasa Mahkemesinin münasebetinde, 1593 sayılı kanunun 282. unsurundaki “Bu kanunda yazılı olan yasaklara aykırı hareket edenlere ya da zorunluluklara uymayanlara idari para cezası verilir.” kararı esas alınarak müracaatçıya para cezası verildiği belirtildi.

Ceza tutanağında müracaatçının aksiyonunun sokağa çıkma yasağının ihlali olduğu, Genel Hıfzıssıhha Kanunu’nun 282. hususunun de yaptırıma yasal desteği olarak gösterildiği bildirilen münasebette, 282. hususta “kanunda yazılı yasaklara aykırı hareket etme” ya da “zorunluluklara uymama” ögelerinin yer aldığı vurgulandı. Münasebette şunlar kaydedildi:

“Burada dikkat edilmesi gereken konu, aykırı hareket edilen yasak ya da uyulmayan zorunluluğun 1593 sayılı kanunda açık şekilde düzenlemesi gerektiğidir. Genel nitelikteki bir düzenlemeyle temel hak ve hürriyetlere sınırlama getirilemez. Kanunda yazılı olmayan yasak ya da zorunluluklara aykırı davranışın cezalandırılması, kanun kararının açık ifadesi karşısında mümkün değildir.”

Başvurucunun ihlal ettiği ileri sürülen sokağa çıkma yasağının İstanbul Kent Genel Hıfzıssıhha Meclisinin salgınla mücadele önlemlerinden olduğu kaydedilen münasebette, 1593 sayılı kanunda yer alan önlemler arasında sokağa çıkmanın kısıtlanmasının bulunmadığına dikkati çekildi.

Gerekçede, şu değerlendirmelere yer verildi:

“Başvurucunun aksiyonunun 1593 sayılı kanunun 282. hususu kararında düzenlenen ‘Bu kanunda yazılı olan yasaklara aykırı hareket etmek ya da zorunluluklara uymamak’ kapsamında yer aldığı kabul edilmiştir. Somut olaya uygulanan kuralın işaret ettiği (1593 sayılı kanunda yazılı) yasak ya da zorunluluklara temas etmemesine karşın müracaata bahis eylem öngörülmesi mümkün olmayan bir yorum ile kural kapsamına dahil edilerek farklı bir kabahat olarak ihdas edilmiştir. Bu şekilde bir cezalandırmada bireylerin hukuksal yardım almak suretiyle dahi hangi eylem ve kusurların kendilerine atfedilebileceğini, suçlu duruma düşebileceklerini bilebilmeleri mümkün değildir.

Kamu makamlarının söylediği söz edilen yorumunun, anılan kararın hedefini aşan ve öngörülemez bir yorum olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Kanunun 282. hususunda yer alan ‘Bu kanunda yazılı olan yasaklara aykırı hareket etme ya da zorunluluklara uymama’ kararının müracaatçıya isnat edilen sokağa çıkma yasağını ihlal etme filini kapsamadığı ve somut olayda Anayasa’nın 38. unsurunun birinci fıkrasında düzenlenen hatada ve cezada yasallık unsurunun ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.”