Cevdet Yılmaz: Cumhurbaşkanlığı bütçesinin yarısı barışı destekleme giderlerine gidiyor

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Cumhrbaşkanlığı’nın 2025 yılı bütçesi görüşmelerinde; “Eski sistem dediğimiz sistem, Türkiye’de çok sayıda kriz üretti. Yeni sistemin en çok önemli avantajlarından biri, istikrarı garanti etmesi ve süratli karar alıp uygulama imkanı sağlaması. Seçim sistemini reforme edebilirsek, temsilden de fedakarlık yapmadan yeni bir seçim sistemiyle Meclis’te de çok daha istikrarlı bir yapı oluşabileceğini, yeni bir siyasi partiler kanunuyla çok daha demokratik bir ortamın oluşabileceğini de ifade etmek isterim” dedi.

TBMM Genel Şurası’nda, Cumhurbaşkanlığı ve bağlı kuruluşların 2025 yılı bütçe görüşmeleri devam ediyor. Yürütme ismine Genel Kurul’a hitap eden Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz; Esad rejiminin yıkılmasının akabinde Suriye’de yaşanan gelişmeler, terör sorunu, yeni anayasa çalışmalarının ardınan yeni bir seçim kanunu getirilmesi, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin getirdikleri ve iktidarın ekonomi idaresine ilişkin açıklamalar yaptı. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz’ın açıklamalarından öne çıkanlar şunlar: 

“Suriye’de yeni bir periyotla karşı karşıyayız. Uzun vakittir devam eden otoriter, demokratik olmayan bir yönetim, bir diktatörlük devrilmiş ve Suriye halkı yeni bir ortam oluşturmuştur. Şu anda yeni bir periyoda doğru süreksiz bir yönetim söz konusu. Bundan sonra süreksiz hükümet ve daha kalıcı bir siyasi yapıyla Suriye’nin yoluna devam etmesini bekliyoruz. Türkiye Cumhuriyeti olarak buradaki halimiz son derece açıktır. Biz, Suriye’de halkın tamamını kapsayan, hangi din, mezhep, inanç, etnik kimlikten olursa olsun Suriye halkının tamamını kapsayan bir yapıyı savunuyoruz ve buna katkıda bulunmak için elimizden gelen tüm çabası sarf ediyoruz. Suriye’nin toprak bütünlüğünden, egemenliğinden yanayız. Suriye’nin bir bütün olarak varlığını devam ettirmesini, huzur ve refah içinde bir gelecek oluşturmasını istiyoruz.

“Suriye’yi iktisadıyla, kurumlarıyla, altyapısıyla hep birlikte inşa etmek durumundayız”

Komşularına istikrarsızlık aktarmayan, hem kendi içinde huzuru ve istikrarı yakalamış hem de tüm bölgenin huzuruna, istikrarına katkıda bulunan bir Suriye görmek istiyoruz. Bu elbette kolay değil. İçinde bulunduğumuz süreç kimi belirsizlikler ve riskler içeriyor ama biz, tüm uğraşımızla Suriye halkının yanındayız, yanında olmaya devam edeceğiz. Uygun kurallar oluştuğunda Suriye çok süratli toparlanacaktır, kâfi ki hep birlikte destek olalım. Suriye’yi iktisadıyla, kurumlarıyla, altyapısıyla hep birlikte inşa etmek durumundayız. Yeniden inşa süreci oluştukça, Suriye’de güvenlik oluştukça, siyasi istikrar oluştukça, ekonomi belli bir noktaya geldikçe ülkemizde uzun yıllardır konuk ettiğimiz Suriyeli kardeşlerimiz de vatanlarına onurlu, inançlı bir şekilde dönme imkanına kavuşmuş olacaklardır. Başlamış bir süreç, zaman içinde bunun tesirlerini daha fazla göreceğiz. Kâfi ki Suriye’de uygun elverişli ortamı hep birlikte oluşturalım.

“Hiç kimsenin de Kürt vatandaşlarımızın tamamını temsil etme hakkı yoktur”

Bizim birlik anlayışımızı birtakım dar modernist çevrelerin ortaya koyduğu homojenlik manasına kesinlikle gelmiyor. Bizim birlik anlayışımız, çokluk içinde birliktir. Bir zihniyetiniz, bakışınız, kıymetleriniz varsa politikalarınız oluyor. Çeşitli alanlarda değişiklik yapma iradeniz oluyor. Kürt vatandaşlarımız, ülkemizin eşit ve onurlu vatandaşlarıdır. Bizim Kürtlerle ya da Kürtçe’yle bir meselemiz yoktur. Bizim terörle, hukuka aykırı yapılarla, ülkemizin birliğini bozan yapılarla problemimiz vardır. Hiç kimsenin de Kürt vatandaşlarımızın tamamını temsil etme hakkı yoktur. Bu türlü bir yaklaşım sergilendiğini görüyorum zaman zaman. Buna kimsenin hakkı yok. Bu Kürtlere haksızlık. Her topluluk benzeri Kürtler de homojendir; farklı görüşleri, siyasi anlayışları, inançları, talepleri, beklentileri vardır. ‘Ben bütün Kürtleri temsil ediyorum’ benzeri bir halin hiçbir şekilde demokratik olmadığını, Kürtlere de haksızlık olduğunu ifade etmek istiyorum.

“Terörün gölgesinde siyaset olmaz”

Bizim sıkıntımız, terörsüz Türkiye’dir. Bu çerçevede de demokratik standartlarımızı, hukukumuzu geliştirmeye, varsa eksiklerimizi tartışıp gidermeye çoğu zaman açık olduk. Bugüne kadar da birçok adımı biz attık Cumhur İttifakı olarak. Bundan sonra da vatandaşlarımızın meselelerine çoğu zaman hassas olmaya, onların talep, beklentilerini dikkate almaya devam edeceğiz. Ama bir taraftan da terörün gölgesinde siyaset olmaz. Hiçbir siyasi partinin nasıl ki demokrasi, askeri ve bürokratik vesayet altında olmazsa hiçbir siyasi partinin de terör örgütlerinin gölgesi altında siyaset yapmaması gerekir. Demokratik siyasetine hürmet duyarız ama birtakım vesayetçi denebilecek örgütsel müdahalelerle şekillenen siyasetin sivil ve demokratik siyaset olamayacağını da açık bir şekilde ifade etmek isterim.

Alevi vatandaşlarımızla ilgili son 20 yılda çok çeşitli çalışmalar yürüttük ve en son Plan Bütçe Kurulu Başkanlığım sırasında Alevi-Bektaşi Başkanlığı’nı kurduk. Tarihte ilk kez kanunlarımıza cemevi sözü geçti. Yüzyıllardır gelen teolojik tartışmaları kanunlarla çözecek durumda değiliz. Alevi-Bektaşi Başkanlığı, Alevileri dönüştürmeye çalışan bir başkanlık değil. Onların neye inanıp inanmayacağını ortaya koyacak bir başkanlık değil. Onların taleplerini alan, gereksinimlerini tespit eden ve onlara hizmet eden bir yapıdır. Yalnızca cemevlerinin lojistik gereksinimleri için değil, ilmi eserler için de çok önemli çabalar ortaya koyuyorlar.

“Siyasi istikrarın oluşmasında seçim sistemi yönetim sisteminden daha belirleyici”

Eski sistem dediğimiz sistem, Türkiye’de çok sayıda kriz üretti, çok sayıda sorun üretti. Yeni sistemin en çok önemli avantajlarından biri, istikrarı garanti etmesi ve süratli karar alıp uygulama imkanı sağlaması. Bilhassa günümüz dünyasında ekonomik krizlerin derinleştiği, jeopolitik risklerin arttığı, güçten suya birçok krizin dünyayı beklediği bir dönmede ülkemizin siyasi istikrarının korunması, karar alma süreçlerindeki aktifliğin artırılması hayati değerdedir. Yalnızca yönetim sistemi, bir ülkenin siyasal ortamını tarih etmeye yetmez. Seçim sistemi ve siyasi partiler kanunu çok kıymetlidir. Bilhassa siyasi istikrarın oluşmasında seçim sisteminin yönetim sisteminden daha belirleyici olduğunu düşünüyorum. Seçim sistemini reforme edebilirsek, temsilden de fedakarlık yapmadan yeni bir seçim sistemiyle Meclis’te de çok daha istikrarlı bir yapı oluşabileceğini, yeni bir siyasi partiler kanunuyla çok daha demokratik bir ortamın oluşabileceğini de ifade etmek isterim. Yeni anayasa ve içtüzük tartışmalarıyla birlikte siyasi partiler kanunu ve seçim kanununun da partilerimizce tartışılmasını çok yararlı olacağını ifade etmek isterim.

“Cumhurbaşkanlığı bütçesinin yarısı barışı destekleme masraflarına gidiyor”

Cumhurbaşkanlığı bütçesinin yarısı barışı destekleme sarfiyatlarına gidiyor. Türkiye’nin uluslararası alanda yürüttüğü çalışmalara, barışı destekleme fliyetlerine ayrılan kaynaklar. Kalan kısmın çok önemli bir kısmı işçi harcamalarına, 17,5’i. kalan kısmında da çok önemli bir kısmı Millet Kütüphanesi’nin harcamalarına gidiyor. Bugüne kadar Millet Kütüphane’mizi 6,4 milyon kişi ziyaret etmiş. 2018’de Cumhurbaşkanlığı’nın bütçe içindeki hissesi yüzde 0,11, Başbakanlığın hissesi yüzde 0,21. İkisinin toplam hissesi 0,32. Bugün Başbakanlık ve Cumhurbaşkanlığı’nın birleştiği bir durumdayız ve bugün Cumhurbaşkanlığındaki hissesi yalnızca 0,11. Yani geçmiştekinin üçte biri nispetinde bir oran.

“Varlık Fonu’nda çoklu bir kontrol sistemimiz var”

Varlık Fonu’nda çoklu bir kontrol sistemimiz var. Varlık Fonu’ndaki bütün şirketler için bağımsız kontrol kuruluşlarınca bağımsız dış kontrol yapılmaktadır. Daha sonra bunlar konsolide edilmekte ve Cumhurbaşkanlığı’na gönderilmekte. Devlet Denetleme Kurulu da bu bağımsız kontrol raporlarını inceleyip bunları Plan ve Bütçe Komisyonu’na iletmektedir. Kesin kontrol yetkisi de Plan ve Bütçe Komisyonu’ndadır. Varlık Fonu bünyesinde olsa da bir kuruluş KİT’se diğer herhangi bir KİT nasıl denetleniyorsa müstaki bir şirket olarak aynı kontrol sürecine olağandır. Diğer bir nitelikte kuruluşsa aynı şekilde Sayıştay kontrolüne doğaldır. Tek tek diğer kurumlar hangi kontrole tabii ise ayrıyeten o kontrole de doğaldırlar. Bundan Ötürü içlerindeki şirketler bir taraftan kendi özel hukuklarına göre bir taraftan da dış kontrolle konsolide edilmiş bir şekilde de kontrole tabii tutulmaktadırlar.

“İstikrar içinde büyümek, kalıcı sosyal refah artışı sağlamak…”

Gerek kamu borcu, gerek hanehalklarının borcu, gerek şirketlerin borcu; hangisine bakarsanız bakın dünya ortalamalarının da gelişmekte olan ülkeler ortalamalarının da epeyce altında sayılara sahibiz. Kamu borcunun milli gelire oranı yüzde 25-26 düzeylerinde. Bu, Avrupa’da yüzde 80’lerde. 2022 yılında 100 lira bütçeye para harcanıyorsa 43,2 lirası faize gidiyormuş. 2025 yılında sarsıntıdan, diğer dönemsel tesirlerden ötürü yükümüz bir miktar artmış olmasına karşın faize ödediğimiz kaynağın bütçe içindeki hissesi yüzde 13,2’dir. Tabii ki bunu daha da aşağılara çekeceğiz, zelzele yükümüz azaldıkça, finansal manada Türkiye daha farklı şartlara doğru gitgide orta vadede daha farklı bir yapı oluşacaktır.

Enflasyonda bir düşüş seyri başladı. 28 puan civarında bir düşüş var hazirandan bugün. Önümüzdeki devirde de dezenflasyon sürecinin sürmesini, çok daha makul seviyelere doğru gelmesini bekliyoruz. Tabii ki kararlı bir duruşla bunu yapmak zorundayız. İstikrar içinde büyümek, kalıcı sosyal refah artışı sağlamak; siyasetimiz budur. Fiyat istikrarı sağlandıkça, enflasyon düştükçe hem büyümemiz daha gerçek bir seviyede sürdürülebilir bir şekilde gerçekleşecek hem de gelir dağılımımız daha iyi bir noktaya çıkacaktır.

“Asgari fiyatın istikrarlı bir yapıda gelişmesi önemli”

Asgari fiyatta geçen gün, ‘SSK’lı çalışanların yüzde 42’si’ dedim. Bu da 6,9 milyon çalışana denk geliyor. Toplam çalışan sayımız üzerinden değil bu sayı, kayıtlı SSK’lı çalışanlarımız üzerinden. Toplam 32-33 milyon çalışanı var Türkiye’nin. 2022 yılında minimum fiyata yüzde 94,6 artış yaptık. Yüzde 65 civarındaydı enflasyon. 2023 yılında yüzde 107,3 artış yaptık. O yıl yüzde 64 civarında bir enflasyon vardı. 2024 yılında taban fiyatı yüzde 49,1 artırdık. Emeğin milli gelirden aldığı hisse, son 20 yıllık devirde yüzde 27,6 olarak gerçekleşmiştir.

Asgari ücret arttıkça kamunun primleri artıyor. Bu da patron üzerinde prim yükü oluşturuyor kamuya gelir oluştursa da bilhassa küçük işletmelerin, belli yörelerin üretim gücünü muhafaza bakımından minimum fiyatın istikrarlı bir yapıda gelişmesi önemli. İşletmeler sürdürülebilir olmazsa, verimlilik olmazsa sağlıklı bir şekilde istihdam oluşum ve ücret oluşum gelişmez. Bundan Ötürü verimliliği artırarak, rekabet gücümüzü yükselterek gerçek yerde kalıcı bir şekilde çalışanlarımızın refahını artırmaya devam edeceğiz.” (ANKA)