DİSK-AR’dan yeni araştırma: AKP döneminde ve başkanlık rejiminde işçiler neler kaybetti?

DİSK-AR tarafından hazırlanan “AKP Döneminde ve Başkanlık Rejiminde Personeller Neler Kaybetti? (2002-2023)” isimli araştırma yayımlandı. Araştırma AKP hükümetleri (2002-2023) ve başkanlık rejimi (2018-2023) döneminde emeğin durumunu ele alıyor.

Kitapta AKP hükümetleri ve başkanlık döneminde gelir dağılımı ve bölüşüm ilişkileri, sendikalaşma, toplu pazarlık, grev, sosyal güvenlik ve emekliler, işsizlik,istihdam, emekçi sağlığı ve iş güvenliği, özelleştirme, taşeronlaşma, vergiler, OHAL ve salgın benzeri çeşitli mevzular yer alıyor. DİSK-AR’ın hazırladığı bu araştırma kitabında son 21 yılda ve bilhassa başkanlık rejiminde AKP’nin personel sınıfına neler kaybettirdiğini ortaya koyuyor.

Kitap olarak basılan araştırmanın öne çıkan bulgular şunlar oldu:

“AKP döneminde ve başkanlık rejiminde bölüşüm ilişkileri berbatlaştı. Başkanlık dönemi öncesinde milli gelir içinde emeğin hissesi yüzde 35,3 iken 2022’de yüzde 25,2’ye geriledi. Buna karşılık milli gelir içinde sermayenin hissesi başkanlık rejimi öncesi yüzde 48 iken 2022’de yüzde 56,7’ye yükseldi.

Asgari ücret, ortalama ücret oldu 

AKP’li yıllarda minimum ücret süratle ortalama ücret haline geldi. AKP döneminde diğer emek gelirlerinin taban ücret kadar artırılmaması sonucu ortalama fiyatlar ve taban ücret arasındaki makas kapanmaya başladı. 2005 yılında minimum ücret ortalama fiyatın yüzde 46’sı iken 2020’de yüzde 60’ına çıktı.

AKP döneminde personeller daha fazla çalışıp üretirken fiyatları geriledi. 2009’dan bu yana verimlilik 60 puan artarken gerçek ünite ücret 8 puan azaldı. AKP hükümetleri döneminde çalışanlar daha çok çalışıp daha çok üretirken daha az ücret aldı.

Enflasyon tırmandı

AKP’nin ilk periyotlarında enflasyonda bir düşüş yaşanırken bilhassa başkanlık rejimi sonrasında enflasyon süratle tırmandı. AKP’nin iktidara geldiği Aralık 2002’de yüzde 29,7 olan enflasyon Nisan 2023’te yüzde 43,6 oldu.

2000 yılında 2.500 TL olan ilk vergi dilimi yeniden değerleme oranına göre artırılsaydı 2023’te ilk vergi dilimi 182 bin 109 TL olarak uygulanmalıydı. Halbuki 2023 yılında ilk vergi dilimi 70 bin TL olarak uygulandı.

İşçiler daha fazla vergi ödedi 

İşçilerin üzerindeki bir diğer vergi yükü tüketimden alınan dolaylı vergilerdir. Dolaylı vergiler 1990’da yüzde 48 ve 2000’de yüzde 59 iken 2022’de yüzde 64’e ulaştı. 1990’da yüzde 52 ve 2000’de yüzde 41 olan yarar üzerinden alınan vergiler dolaysız vergiler ise yüzde 33’e geriledi. AKP döneminde çalışanlar bir yandan yüksek gelir vergileri öte yandan tüketim vergileri ile vergi yükü altında ezildi.

21 yıllık AKP iktidarı sonunda gelinen tablo yüzde 14 civarında resmi sendikalaşma oranı, yüzde 12,4 fili sendikalaşma oranı ve yüzde 8,1 civarında toplu kontrat kapsamıdır. Özel kesimde toplu kontrat kapsamı ise yüzde 4,7’dir. Özel dalda emekçilerin yüzde 95,3’ü sendikal muhafazadan mahrumdur.

Grev hakkı yok edildi 

Sendikalaşmada toplumsal cinsiyet eşitsizliği sürüyor. Ocak 2022 itibarıyla bayanlar toplam personellerin yüzde 32,9’u iken kadın sendika üyeleri toplam sendika üyelerinin yüzde 21,8’ini oluşturmaktadır. Toplam çalışanların yüzde 67,1’inin erkek olmasına karşılık toplam sendika üyelerinin yüzde 78,2’sini erkekler oluşturmaktadır.

AKP döneminde grev hakkı yok edildi. Greve katılan emekçi sayısı 1963’ten bu yana en düşük seviyeye indi. AKP hükümetleri grev ertelemelerinin (yasaklama) kapsamını genişletti. AKP döneminde 20 grev erteleme kararnamesi yayımlandı ve 195 bini aşkın emekçinin grevi yasaklandı. Buna karşılık 21 yıllık AKP döneminde sadece 90 bin emekçi greve çıkabildi.

Emekliler kaybetti

AKP emeklilik yaşını ve prim gün sayısını artırdı. Emekliler arasında eşitsizlikler yarattı. Emekli aylığı güncelleme katsayısı, aylık bağlama oranları, aylıkların alt sonu düşürüldü. Aylık artışları resmi enflasyon oranıyla sonlandırıldı.

SSK’lerin alt sınır aylığı 1999 öncesine yüzde 70 iken 5510 sayılı Yasa ile emekli aylıklarının sonları yüzde 35-40 oranına geriledi.

2008’den sosyal güvenlik alanında yapılan düzenlemeler sonucu emekli aylıkları düştü ve bu durum emeklilerin iş aramasına ve/veya çalışan fakir emekli olmasına sebep oldu. 2002’de taban ücret 184 TL iken en düşük emekçi emekli aylığı 257 TL idi. 2002’de en düşük emekli aylığı minimum fiyatın yüzde 40 üzerindeyken, 2023 Nisan’da taban fiyatın yüzde 88’ine (asgari fiyatın altına) geriledi.

İşsizlik arttı

AKP işsizliği önlemede başarısızdır. AKP öncesi devirde ortalama yüzde 8 civarında seyreden dar tarifli işsizlik oranı AKP’li yıllarda ortalama yüzde 11’e yükseldi. Öte yandan geniş tarifli işsizlik de arttı.”

Kitaba ulaşmak için