Ege kıyılarında tsunami riski arttı mı?

BBC Türkçe‘ye konuşan ODTÜ Kıyı ve Deniz Mühendisliği Araştırma Merkezi’nden Prof. Dr. Ahmet Cevdet Yalçıner, UNESCO’ya göre zelzele büyüklüğü 5.5’i geçtikten sonra tsunami uyarısı verilebildiğini söylüyor.

Ancak ihtar verilmesinin tsunaminin kesin olarak gerçekleşeceği manasına gelmediğinin altını çiziyor.

Yalçıner, Ege Denizi’nde oluşabilecek bir tsunaminin “Japonya’da, Endonezya’da görülenler kadar yüksek dalga yaratmayacağını” söylüyor.

Yalçıner, 2013 yılından beri UNESCO’nun Kuzey Doğu Atlantik ve Akdeniz Tsunami İkaz Sistemi’nin başkanlığını yapıyor.

Peki Türkiye’nin Ege kıyıları muhtemel bir tsunamiye hazır mı?

Sahil şeridi ne kadar hazırlıklı?

Endonezya’nın Sumatra Adası açıklarında 2004’te yaşanan 9.1’lik deprem 230 bin kişinin vefatına yol açan bir tsunami ve yıkım ortaya çıkardı.

Japonya da 2011’de 8.9 büyüklüğündeki zelzelenin yarattığı 10 metrelik tsunami dalgası ile büyük yıkım yaşadı.

Ege Bölgesi’nde geçmişte çok daha küçük ölçekli tsunamiler görüldü.

Bodrum’a çok yakın Yunan adası Kos’ta (İstanköy) 2017 yılında yaşanan 6.6 büyüklüğündeki depremin tesiriyle dalgalar oluştu.

Resmi kurumlar bunu tsunami değil “deniz suyunun yükselmesi” olarak tanımladı.

İzmir’de 2020 Ekim ayındaki zelzele sonrası Sığacık’a ulaşan dalga ise tsunami olarak isimlendirildi ve burada tekerlekli sandalyedeki bir kişi hayatını kaybetti.

Bodrum’da 2019’dan bu yana Avrupa Birliği dayanaklı bir proje ile tsunami ihtar sistemi bulunuyor.

Bu sistemin inşsı hakkında BBC Türkçe‘ye konuşan inşt mühendisi Siret Bali, Bodrum’da basamaklı bir ihtar sistemi kurulduğunu söylüyor.

Bodrum limanında dalga hareketlerini ölçen sistem, elde ettiği datayı uydu aracılığıyla Kandilli Rasathanesi ile paylaşıyor. Kandilli’nin AFAD’a ilettiği tsunami uyarısı ise ilgili bölgeye AFAD tarafından duyuruluyor.

‘Türkiye ve Yunanistan işbirliği yapmalı’

İstanbul’un Büyükçekmece ilçesi Türkiye’de Tsunami Hazır Sertifikası alan ilk yer.

UNESCO tarafından verilen sertifikayı almak için şu hazırlıkların yapılması gerekiyor:

İzmir’in Seferihisar ilçesi de bu sertifikayı yakın zaman içinde almaya hazırlanıyor.

Prof. Dr. Ahmet Cevdet Yalçıner, UNESCO standartları kapsamında bu hazırlıkların hayata geçirilmesi için çalışmaların sürdüğünü söylüyor.

BBC Türkçe‘ye konuşan İTÜ Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü’nden Prof. Sinan Özeren, Türkiye ve Yunanistan’ın Ege’de bir “sismolojik ağ” kurmak için iş birliği yapması gerektiğini söylüyor.

Su altına sismometreler yerleştirilerek ortak bilgi toplanması ve tektonik araştırmalar yapılmasının gerektiğini söyleyen Özeren, bunun “erken ihtar ve depremselliğin daha iyi anlaşılması için çok önemli” olduğunu vurguluyor.

Volkan tehlikesi var mı?

AFAD, bu bölgede 2011-2012 yıllarında da benzer yoğunlukta sismik aktivite yaşandığını hatırlattı ve 14 ay süren zelzelelerin volkanik bir patlamaya neden olmadığına işaret etti.

Yunanistan İklim Krizi ve Sivil Koruma Bakanı Vassilis Kikilias, mevcut datalar ışığında sarsıntıların su altı fay çizgilerinden kaynaklandığı ve volkanik fliyetlere bağlı olmadığını vurguladı.

BBC Türkçe‘ye konuşan Prof. Dr. Ahmet Cevdet Yalçıner ise Santorini Yanardağı’nın “bir tehlike unsuru” oluşturduğunu söylüyor.

Yalçıner, volkanın patlamasıyla oluşabilecek bir tsunamiden çok kül hareketlerinin Türkiye’yi etkileyebileceğine işaret ediyor.

Prof. Sinan Özeren ise Santorini merkezli sarsıntı fırtınasının sismolojik mi volkanik mi olduğundan bağımsız iki cins fliyetin de birbirini tetikleyebileceği yorumunu yapıyor.

İzlanda’da Nisan 2010’da patlayan Eyjafjallajokull Yanardağı, kül salımı nedeniyle Avrupa’da çok geniş bir alanda hava alanının kapanmasına yol açmıştı.

Tsunami nedir?

Tsunami Japonca Tsu (liman) ve nami (dalga) sözlerinin birleşiminden oluşuyor.

Tsunami, zelzeleden kaynaklanan gücün deniz yatağını dikine birkaç metre yerinden oynatıp, yüzlerce kilometrekarelik alandaki suyu harekete geçirmesiyle oluşuyor.

Birleşmiş Milletler tsunamileri “sıklıkla sudan duvarlar benzeri gözüken, kıyılara saldırabilen ve stlerce tehlikeli olabilen dalgalar” diye tanımlıyor.

Kıyıya ilk ulaşan dalga hep en büyüğü olmayabiliyor.

2004’teki Hint Okyanusu tsunamisinde en büyük dalga ikincisiydi.

1964’teki Alaska tsunamisinde ise en büyük dalga dördüncüydü.

Tsunamilere zelzeleler, toprak kaymaları ve yanardağ patlamaları neden olabiliyor.

* Bu habere Merve Kara Kaska ve Hilken Doğaç Boran katkıda bulunmuştur.