Erdoğan neden derhal konut projesine başlamak istiyor?

Depremzedeler için konut imaline başlanması kararı verildi. Lakin il plancıları, önce gerekli etütlerin yapılması gerektiğini söylüyor. Siyaset bilimciler ise bunu seçimlere yönelik yatırım olarak görüyor.

Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan dün Gaziantep’te sarsıntıdan etkilenen bölgeler için kalıcı konut imaline ilişkin bilgi vererek “Önümüzdeki ay içinde toplam 200 bin konutun inşası için ilk kazmayı vuracağız. Deprem bölgesindeki 11 vilayetimizde konut ve köy evi olarak Mart ayında inşasına başlayacağımız hane sayısı 270 bini bulacaktır. İlerleyen aylarda tespitlere göre tüm sarsıntı bölgesinde bu sayıları tekrar belirleyeceğiz” dedi. 

Erdoğan, Twitter hesabından yaptığı açıklamada ise zelzeleden etkilenen bölgelerin kimilerinde toplamda 1.797 konutun inşasına dün itibarıyla başlanacağını ifade ederek “Mart ayında zelzele bölgelerinin tamamında inşa ve ihya faaliyetlerimize başlayacak bu büyük felaketin izlerini ortadan kaldıracağız” dedi.

Ancak il plancıları bu kadar erken hareket edilmesinin sakıncalarına dikkat çekiyor. Siyaset bilimciler ise bu adımlardaki suratı AKP’nin yaklaşan seçimlere yönelik yatırımı olarak değerlendiriyor.

Felaketin izleri derhal kalkar mı?

Depremden etkilenen yerleşim yerlerinin toplam nüfusunun yaklaşık 13,5 milyon olduğu tahmin ediliyor. Sarsıntı bölgesinde 123 il (10 kent merkez yerleşimi ve 113 ilçe merkez yerleşimi) ve coğrafyaya dağınık halde 6 bin civarı da köy bulunduğu belirtiliyor.

Depremzedelerin inançlı konut alanlarına bir an önce erişmelerinin en temel beklenti olduğunu belirten TMMOB İl Plancıları Odası, “Yapılması gerekenler belirlidir ve makul bir program dâhilinde mümkün olan en kısa sürede, lakin bilim, teknik ve şehircilik prensiplerinden taviz vermeden gerçekleştirilmesi durumunda doğru sonuca ulaşabilmemiz mümkün olacaktır” ihtarında bulunuyor.

DW Türkçe’nin sorularını yanıtlayan İl Plancıları Odası Genel Sekreteri Ayhan Erdoğan, hala enkaz kaldırma çalışmalarının tamamlanmadığını, depremzedelerin süreksiz olarak kalacakları çadır ve konteyner ile ilgili sıkıntıların da çözümlenemediğini ifade ederek konutlardan önce öncelikli olması gerekenleri şöyle anlatıyor:

“Birincisi hala artçı sarsıntılar devam ediyor ve bölge beşik benzeri sallanıyor. İkincisi enkaz kaldırma çalışmaları tamamlanmadı, hâlâ göçük altında yurttaşlarımız var. Üçüncüsü depremzedelerin nitelikli barınma şartlarına şimdi erişemediğini görüyoruz. Konteyneri geçtim çadıra dahi erişim çoğu yerde mümkün değil.”

Depremden ağır etkilenen Hatay’da iki gün önce meydana gelen yeni sarsıntılarda 6 kişi hayatını yitirmişti.

Geçici barınma alanlarının da nitelikli olması gerektiğini ve bütün afetlerde ilk olarak nitelikli bir şekilde süreksiz barınma alanlarını kurmak şeklinde oturmuş bir uygulama bulunduğunu söyleyen Ayhan Erdoğan, bu sayede kalıcı konutlar inşa edilinceye kadar zaman kazanılacağını ve yurttaşların mağdur olmayacağını belirtiyor.

Şehir plancısı Erdoğan, “Bizde ise şimdi bu süreç tam karşıtı ilerliyor. Nitelikli barınma şartlarına ulaşamayan binlerce yurttaş var fakat biz gidip direkt kalıcı konut yapmaya çalışıyoruz” diye konuşuyor.

“Mülkiyet hudutları yeniden belirlenmeli”

Bu ortada jeologlara göre 6 Şubat’taki zelzelelerde fay sınırlarının kırılması ile farklı bölgelerde kestirimi olarak 3-7 metre aralığında yer kaymaları da oldu.

Erdoğan, bu tespiti hatırlatarak bunun kalıcı konutlarla ilgili istikametini şöyle aktarıyor: “Bu bölgelerde kaymalar sebebiyle mülkiyet sonları değişmiş durumda. Yani mesela sizin bir tapunuz var, o tapunun yeri değişti. Haritaların tamamının değişmesi lazım ki üzerine tekrardan bir şey yapılabilsin. Bunlar da zaman alan şeyler.”

Uzmanlar sarsıntı bölgelerinde kalıcı konutların inşası için öncelikli taban etütlerinin çok iyi yapılması gerektiğine işaret ederek aynı vakitte gerekli tüm bilimsel etütlerin yapılmasının akabinde fay çizgilerine uzaklık, sarsıntıya güçlü materyaller ve doğru inşaat teknikleri benzeri çok sayıda parametrenin iyi hesaplanması gerektiğini vurguluyor. 

Erdoğan, tüm bu etütlerin bilimsel olarak tamamlanmasının zaman alacağını söyleyerek “Diyelim ki siz süper bir performans sergilediniz. Bir yılda 200 bin konut inşa ettiniz. Bunu başarmış olsanız dahi ürettiğiniz yere kent denilemez. Kent zira yalnızca konutlardan oluşmuyor. Bu türlü bir yer en fazla yatakhane olabilir” yorumu yapıyor.

Dünyanın hiçbir yerinde afet sonrası kentleri yeniden ayağa kaldırmak ve kalıcı barınma yerleri inşa etme işinin bu türlü yapılmadığını belirten Erdoğan, “Bu süreç maalesef bu türlü bir afetten hiçbir şekilde ders alınmadığını gösteriyor” diyor.

Hükümet kalıcı konut için neden sabırsız?

Peki Türkiye büyük zelzelelerin şokunu şimdi atlatamamış ve depremzedelerin gereksinimleri tam olarak karşılanamamış iken hükümet kalıcı konutlar için neden çabuk ediyor?

Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Tıpkı il merkezlerimiz benzeri köylerimizi de bir yıl içinde ayağa kaldırmayı hedefliyoruz. Bir yıl içerisinde kalıcı konutları yetiştireceğiz ve vatandaşlarımızı yerleştireceğiz” demişti.

Siyaset bilimci Berk Esen‘e göre bu ivedinin ve Erdoğan’ın açıklamalarındaki motivasyonun arkasında yaklaşan seçimler olduğu kadar aynı vakitte rejimini ayakta tutabilme uğraşı bulunuyor. Esen bunu şöyle açıklıyor:

“Şu ana kadar AKP iktidarı iki sac ayağı üstünde gidiyordu. Biri kendisine destek veren, daima kaynak dağıttığı ve nemalandırdığı ekonomik bir seçkin. İkincisi de kaynak dağıtarak yanlarında tuttukları takımlar ve seçmenler. AKP’nin bu iki grubu elinde tutmak için kullandığı ve daha çok inşaata dayalı, doğal kaynakları sömüren bir ekonomik modeli vardı. Zelzele bir dış şok olarak rejimi vurdu ve ağır sarstı. Şu an ise aslında Erdoğan aynı model ile buna karşılık vermeye çalışıyor.”

Hükümetin yardım kampanyaları ve dışardan gelen desteklerce önemli bir para topladığını söyleyen Esen, şu an yeni inşaat projelerine yatırılacak milyarlarca liralık bir fonu bulunduğunu ve bunun da “bazılarının ağzını sulandırabileceğini” kaydediyor.

Esen, Erdoğan’ın bu rantı kendisine destekleyici ekonomik seçkinlere dağıtarak sac ayağının birincisini yanında tutmaya çalışacağını belirterek ikinci sac ayağı olan seçmenlere yönelik muhtemel söylemi ise şu sözlerle anlatıyor:

“Seçmenlere de gidip ‘Evet, konutunuzu kaybettiniz fakat bir yıl zaman verin, durumu toparlayacağım. O esnada da size yardım dağıtacağım, kira yardımı yapacağım. Ailesinde ölenler varsa 100 bin lira yatıracağım’ diyor. Onlara o denli bir kaynak dağıtım söylediği söz veriyor. Bu aslında AKP’nin modeli. Yani seçim kazanmak ilk istekleri fakat bence genel olarak bu rejimin ayakta kalmasının gerekleri.”

Seçmenler ikna olur mu?

Peki kalıcı konutlara bu kadar erken başlanması en başta depremzedeler olmak üzere seçmenler nezdinde istenen olumlu sonucu yaratır mı? Esen buna şu kademede net bir karşılık vermenin zor olacağını söyleyerek seçim tarihi, siyasi aktörlerin nasıl davranacağı, muhalefetin siyasetleri, ekonomik krizin gidişatı benzeri farklı değişkenlere dikkat çekiyor.

Seçimlerin olağan vaktinde olması durumunda 18 Haziran’da yapılması gerekiyor. Lakin Cumhur İttifakı’nın zelzele öncesindeki tavrı tarihin erkene çekilmesi ve 14 Mayıs’ta yapılmasıydı. 6 Şubat’taki zelzelenin akabinde ise Mayıs yahut Haziran’a ilişkin kesin bir sonuç bulunmuyor.

Esen, bunun AKP için çok ağır bir darbe olduğunu ve bunu kim reddediyorsa yanlış bir tahlil yapacağını söyleyerek “Bir grup seçmeni tekrar de etkileyecektir. Fakat o grup ne kadar büyük ve Erdoğan’ın seçilmesine yetecek kadar büyük mü? Bunlar bende şu an için soru işareti” yorumu yapıyor.

Deprem gibi büyük felaketler sonrası bu afetin sorumluluğunun kime atfedildiğinin çok önemli olduğunu belirten Esen, sözlerini şöyle sürdürüyor:

“Bu afet Allah’tan mı geldi? Belediye liderinden mı yani yerel yöneticiden mi geldi? Yoksa Erdoğan’dan mı geldi? Otoriter rejimlerde lider kendisinden bu sorumluluğu mümkün olduğunca uzakta tutabiliyor. Lakin bu faal bir süreç ve bu uzak tutma işini bir noktaya kadar yapabilirsiniz.”

Esen’e göre süreç içinde muhalefetin birlik olarak seçmenlere alternatif tahliller sunabilmesinin de büyük değeri bulunuyor.