Hakan Fidan’ın “manifestosu” nasıl yankı buldu?

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan tarafından, savaş ve ihtilafların tırmandırdığı bir devirde kaleme alınan ve AKP Hükümeti’nin “yeni dış siyaset manifestosu” olarak yorumlanan makalesi, Batılı başkentlerde ilgi uyandırdı.

Fidan, hükümete yakın Siyaset Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı’nın (SETA) Insight Turkey adlı mecmuasında yayımlanan makalesinde, AKP Hükümeti’nin “Türkiye Yüzyılı” olarak isimlendirdiği yeni periyottaki dış siyaset vizyonunu aktarıyor, stratejik öncelik ve gayelerini sıralıyor.

En kritik başlıklar

Makalede, Rusya-Ukrayna savaşından, Suriye’deki ihtilafın tahliline, Ankara’nın Ermenistan ile bağlantılarındaki olağanlaşma maksadından, Yunanistan ile yakınlaşma atılımlarına, bir çok alanda Türkiye’nin izlediği siyasetler aktarılıyor.

Küresel sınamalara adil ve tesirli tahlillerle cevap veremeyen uluslararası nizamın “acilen” ve “kaçınılmaz olarak” çok önemli bir dönüşüm geçirmek zorunda olduğuna dikkat çeken Fidan, Türkiye’nin bölgesinde ve uluslararası sahnede “yapıcı, sorun çözücü ve sistem dönüştürücü bir aktör” olarak ortaya çıkmakta olduğunu savunuyor.

Bakan Fidan’ın yazısında Rusya ile ilgilere neredeyse hiç değinmezken, geçmişte her zamanseçimler benzeri Türkiye’deki iç siyasi gelişmelere paralel olarak büyük gerginliklerin yaşandığı ABD ve AB ile ilişkiler konusunda yeni bir yaklaşıma yer vermesi de dikkat çekiyor.

Fidan hem ABD hem NATO hem de AB ile ilişkileri “Dış ilgilerin kurumsallaşması” alt başlığı altında irdeliyor, yeni periyotta Türkiye’nin bu ilişkileri “daha kurumsal bir zeminde” sürdürmek istediğine işaret ediyor.

Türkiye’nin bir NATO müttefiki olarak ABD ile uzun yıllara dayanan bir stratejik iştirakinin bulunduğunu aktaran Hakan Fidan, “Bazı farklı bakış açılarına karşın, birçok bölgesel ve global sıkıntıda çıkarlarımız ve yaklaşımlarımız örtüşmekte. Önümüzdeki devirde ABD ile işbirliğimizi geniş bir alanda ve ortak menfaatler temelinde güçlendirmeye çalışacağız. Çünkü bu, bölgemizde ve ötesinde barış ve güvenliğin korunması bakımından kilit kıymet taşıyor” görüşünü kaydediyor.

Bununla birlikte Bakan Fidan, ABD’den beklentilerini şu sözlerle kayda geçiriyor: “Böyle bir iş birliğinin olmazsa olmazı müttefikler arası dayanışma ruhudur. Bu da birbirimizin ulusal güvenliğini zayıflatmayı değil, güçlendirmeyi gerektirir.”

“Fidan daha serinkanlı bir yaklaşım sinyali veriyor”

Peki, Fidan’ın ortaya koyduğu yeni dış siyaset vizyonu, Türkiye’nin son devirde izlediği dış siyaset ve bilhassa de İsrail-Hamas savaşı konusunda takındığı tavır, Batı’da nasıl yankı buluyor? DW Türkçe’nin sorularını yanıtlayan Batılı uzmanlar, dikkat cazip değerlendirmelerde bulundular.

ABD’nin saygın fikir kuruluşlarından Alman Marshall Fonu’nun (GMF) Başkan Yardımcısı ve Brüksel ofisi Yöneticisi Ian Lesser, hem Washington’da hem Brüksel’de çok uzun müddettir Türkiye’nin yörüngesini yenide Batı’ya çevirdiğine dair Ankara’dan somut sinyal beklendiğini hatırlatmak birlikte, “Ancak ben Fidan’ın aslında makalesinde bu yönde bir değişim sinyali vermekten öte, yalnızca her daim Türk dış siyasetinde var olan ögelere vurgu yaptığı görüşündeyim” değerlendirmesini aktardı.

Batı ile Türkiye arasında, makul bölgelere ve belli hususlara ilişkin yaklaşım farklılığın yol açtığı tansiyonların aşılmasının güç olduğunu vurgulayan Lesser, “Fidan, Türkiye’nin siyasetlerinde daha serin kanlı bir yaklaşım sinyali veriyor fakat bu üslup görüş ayrılıklarının sona erdiği manasına gelmiyor ” diye konuştu.

“Türkiye’nin finansal çöküşüne kimse tanıklık etmek istemez”

Bu ortada hem siyasi gözlemciler hem ekonomistler, Türkiye iktisadının zor durumda olduğunu, finansman muhtaçlığının arttığı bir periyotta de AKP Hükümeti’nin bağımsız bir dış siyaset izlemekte ısrar edemeyeceğini ve bilhassa Batı ile yeni krizlerin yaşanmasını göze alamayacağını söylüyor.

Ian Lesser ise Ankara’nın izlediği dış ve güvenlik siyasetleri bahislerinde Batılı partnerleri ile görüş ayrılıkları bulunsa da Türkiye’nin finansal çöküşüne kimsenin tanıklık etmek istemeyeceğinin altını çizdi.

Türkiye’nin iktisatta mali gerilimi azaltmaya dönük adımlar atmakta olduğunu ve bu kademede asıl iktisadın yönetişimi alanında atılan adımların değer taşıdığını söyleyen Lesser, “Ama şayet olur da Türkiye IMF’ye başvuracak bir noktaya gelirse işte o zaman Türkiye’nin Batılı partnerlerin görüşleri büyük değer taşır ve dış siyaset da denklemin bir modülünü oluşturur” dedi.

Lesser, son devirde Türk dış siyasetinde Batı tarafından “olumlu” olarak değerlendirilebilecek değişiklikleri, “Türkiye’deki seçimlerden sonra AKP liderliğinin ilişkileri daha az aşındırıcı telaffuz kullanması, İsveç’in NATO üyeliğine onay verileceği sinyalinin verilmesi ve Doğu Akdeniz’de kısmen tansiyonun düşürülmesi” olarak sıralarken, “Bunlar olumlu fakat bunlar yabancı yatırımcıların Türkiye algısından çok da çok önemli bir değişiklik yaratamadı. Ayrıyetenİsveç konusunda da verilen söz şimdi yerine getirilmedi” dedi.

Gözler Türkiye’nin Ortadoğu konusunda sergilediği tutumda

Bu ortada Batı’da, Hamas’ın İsrail’e saldırısının akabinde Ortadoğu’da tırmanan tansiyon konusunda Ankara’nın sergilediği tavır da Batılı başşehirler tarafından yakından izleniyor.

Ian Lesser, Türkiye’nin Ortadoğu krizine verdiği reaksiyonun hem Washington hem Brüksel’de büyük bir yakından takip edildiğini söylerken, “Ankara’nın bu krizde takınacağı tavır ve kullanacağı telaffuzun bilhassa ABD Kongresi bakımından yeni bir sınamaya dönüşme ihtimali var elbette” dedi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın son gelişmeler hakkında yaptığı açıklamalarda, geçmişte İsrail’i hedef alan sert açıklamalarının bilakis daha ihtiyatlı sözler kullanması, İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog’u arayarak “gerçekleşen katliam sebebiyle İsrail halkına başsağlığı dileklerini” iletmesi, taraflar arasında arabuluculuğa hazır olduklarını söylemesi ve diğer bölge ülkeleriyle telefon diplomasisi yürütmesi dikkat çekti.

Filistin probleminin hem Cumhurbaşkanı Erdoğan hem ortakları ve destekçileri hatta Türk kamuoyu için hassas bir mevzu olduğunu bildiklerini ifade eden Lesser, “Ama Türkiye aynı vakitte terör meselesine en çok odaklanan ülkelerin başında geliyor. Türkiye’nin kendisi onlarca yıldır sınır ötesi terör sorunu ile mücadele ediyor, sınır ötesi operasyonlar yapıyor. Türkiye kesinlikle ki buna benzeyen operasyonların uluslararası alanda kabulünün azalmasını istemeyecektir. Bundan Ötürü Türkiye’nin İsrail’in Hamas’a vereceği cevap konusunda Batı ile benzeyen bir tavır sergileme ihtimali var” dedi.