Herpes virüsü Alzheimer’i mi tetikliyor?

Araştırmacılar, Alzheimer ile neredeyse herkeste bulunan bir bağırsak virüsü arasında ilişki keşfetti. Söz konusu patojen, Alzheimer hastalığı ile ilişkilendirilen herpes virüslerinden biri.

“Sitomegalovirüs” isimli virüsü 80 yaşına ulaşmış her on bireyden dokuzu taşıyor. Kısaltması CMV (Cytomegalovirus) olan bu virüs, herpes ailesine mensup ve potansiyel olarak belli bir Alzheimer hastalığını tetikleyebiliyor. Anne sütü, tükürük, kan ve meni benzeri beden sıvıları yoluyla yayılıyor. Patojen ile enfekte olan herkes tüm herpes virüsleri gibi, hayatlarının geri kalanında çeşitli hücrelerinde bu virüsü taşımaya devam ediyor.

İlk enfeksiyondan sonra virüs olağanda uykudadır. Fakat, bağışıklık sisteminin zayıflaması benzeri makul şartlar altında, CMV de dahil olmak üzere, herpes patojenleri tekrar etkin hale gelebilir ve çoğalabilir.

Sağlıklı bir bağışıklık sistemine sahip şahıslarda CMV enfeksiyonu çoklukla hiç belirti göstermeden ya da yalnızca hafif belirtilerle seyreder. Bunlar arasında yorgunluk, ateş ve öksürük benzeri soğuk algınlığı semptomları yer alır. Lakin enfeksiyon, anne karnındaki çocuklar, prematüre bebekler ve bağışıklık sistemi zayıf olan şahıslar için önemli sağlık sonuçları doğurabilir.

Bağırsak virüsü beyni nasıl tesirler?

Bazı insanlarda virüs uzun süre etkin kalabilir ve “vagus siniri” olarak bilinen bağırsak ve beyin arasındaki “otoyol” boyunca seyahat edebilir. Bu hudut, sindirim (gastrointestinal) sistemimiz ile beyin arasında çok önemli bir aracıdır. Bu hudut sayesinde her iki organ da daima iletişim halindedir; örneğin yemek yediğimizde tokluk hissimiz ve kan şekeri düzeyimiz vagus hududu aracılığıyla ayarlanır.

ABD’deki Arizona Eyalet Üniversitesi tarafından yapılan bir araştırmaya göre, etkin CM virüsü, vagus sonuna yerleştikten sonra beynin bağışıklık sistemini bozabilir ve Alzheimer hastalığının gelişimini tetikleyebilir.

Yeni bir Alzheimer alt tipi mi keşfedildi?

Arizona Eyalet Üniversitesi’nden biyomedikal bilimci ve çalışmanın başyazarı Ben Readhead, “Alzheimer hastalığının biyolojik olarak eşsiz bir alt çeşidini bulduğumuza inanıyoruz. Bu alt cins hastalığa yakalanan insanların yüzde 25 ila 45’ini etkileyebilir” diyor.

Araştırma ekibi, Alzheimer’ın belli bir formundan mustarip hastalarda bilhassa bağırsak, omurilik sıvısı ve beyinde sitomegalovirüse karşı antikorlar buldu. Hatta virüsü vagus sonu hücrelerinde bile buldular.

Alzheimer hastalığı olan beyin: Grafikte amiloid plakların (turuncu) nasıl oluştuğu ve hudut hücrelerinin (mavi) etrafında nasıl “yuvalar” oluşturduğu görülüyor

Söz konusu virüs, görünüşe göre beynin kendi bağışıklık savunmasını uyarıyor. “Mikroglia” ismi verilen hücreler bu savunmayla ilgileniyor. Tortuları, fazla yahut hasarlı nöronları ve sinapsları arıyor ve bunları yutuyorlar. Bir enfeksiyon ya da hasar denetimden çıkarsa alarm veriyorlar ve bedenin bağışıklık savunmasının makul hücrelerini yardıma çağırıyorlar. Beyinde bilimsel olarak ‘nöroinflamasyon’ olarak bilinen bir inflamatuar tepki (iltihap) başlıyor.

Tıkanmış hudut yolları beyinde hücre vefatına yol açıyor

Alzheimer hastalarında mikroglia daima ve aşırı etkin durumdadır. Böylelikle beyin için tehlike haline gelebilir. “Sürekli nöroinflamasyon” olarak isimlendirilen bu durum merkezî hudut dokusunda hastalığa yol açar. Alzheimer hadiselerinde serebral kortekste “amiloid plaklar” ve “tau yumakları” ismi verilen birçok olağandışı protein gelişir. Bu birikintiler, hudut hücreleri arasındaki bağlantısı bozar ve nihayetinde hücrelerin vefatına yol açar. Bu da hastaların bilişsel yeteneklerini önemli şekilde kısıtlar.

Araştırmacılar tarafından tanımlanan Alzheimer hastalığının alt tipinde de bu karakteristik amiloid plaklar ve tau yumakları bulundu. Araştırma kapsamında Alzheimer hastası olan ve olmayan 100’den fazla kişi tarafından bağışlanan organ dokusu tahlil edildi. Dokular kolon, vagus sonu, beyin ve omurilik sıvısından alındı. Araştırma ekibi, testleri diğer donörlerden alınan organ örnekleri üzerinde tekrarladığında aynı delilleri buldu: Sitomegalovirüs, mikroglia hücrelerinin bağışıklık tepkisi üzerinde tesirli oluyor.

Virüsün ayrıyeten yapay olarak oluşturulan hücre kültürlerinde amiloid ve tau proteinlerinin üretiminin artmasına ve sonuç olarak hudut hücrelerinin vefatına yol açtığı görüldü.

Her CMV enfeksiyonu Alzheimer’i tetiklemiyor

Neredeyse herkes ömrü boyunca CMV ile temas eder. Lakin bu genelde endişelenecek bir durum değildir. Araştırmacılar CMV ile Alzheimer hastalığı arasında sadece bağırsaklarında kronik CMV enfeksiyonu olan şahıslarda net bir temas tespit etti. Buna benzer hadiseler epey ender görülüyor.

Ben Readhead DW’ye verdiği mülakatta, “Neden birtakım insanların bağırsaklarında kronik HCMV enfeksiyonu gelişirken, çoğu insanın gelişmediğini anlamak için ağır şekilde çalışıyoruz” diyor.

Readhead ve ekibi, şu anda bağırsaktaki CMV enfeksiyonunu tespit etmek için kullanılabilecek bir kan testinin geliştirilmesi üzerinde çalışıyor. Hastaların antiviral ilaçlarla tedavi edilebilmesi ve böylelikle Alzheimer hastalığına yakalanmalarının önlenmesi amaçlanıyor.

Readhead, araştırma sonuçlarının klinik tedaviye dahil edilmesinden önce, buna benzer bir tedavinin faydalı olup olmayacağını ve ne zaman faydalı olacağını göstermek için daha farklı ve detaylı çalışmalara ihtiyaç olduğunu da vurguluyor.