Hizbullah: Silahlı bir örgütten daha fazlası

Lübnan’ın başşehri Beyrut’ta salı günü bir insansız hava aracı atağında öldürülen üst seviye Hamas yetkilisi Salih el Aruri, Avrupa Birliği ve ABD’nin terör örgütü olarak kabul ettiği İran dayanaklı iki grup olan Hamas ve Hizbullah’ın kilit isimlerinden biriydi.

Lübnan ulusal haber ajansına göre, Hamas’ın diğer kimi yetkililerinin de öldüğü akının misyonunu şimdi üstlenen olmadı. Lübnan’ın süreksiz Başbakanı Necip Mikati ise patlamanın “Lübnan’ı kaçınılmaz olarak yeni bir çatışma kademesine sürüklemeyi amaçlayan yeni bir İsrail suçu” olduğunu söyledi.

İsrail şu ana kadar Beyrut’ta Hizbullah’ın ofislerinin de bulunduğu mahallede meydana gelen patlamanın arkasında olup olmadıkları konusunda yorum yapmayı reddetti. Fakat İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu’nun kıdemli danışmanı Mark Regev, Amerikan televizyonuna yaptığı açıklamada “kim yapmış olursa olsun” atağın Lübnan’a yahut Hizbullah’a yönelik olmadığını söyledi.

Aruri’nin ölümü Hizbullah için bir kırmızı çizgi niteliğinde. Şii Müslüman bir yapılanma olan Hizbullah’ın lideri Hasan Nasrallah, Aruri’nin ölümü sonrası yaptığı açıklamada Lübnan’daki Filistinli yetkilileri hedef alması halinde İsrail’i vuracağına dair yemin etti, savaştan korkmadıklarını söyledi. Nasrallah’ın sert açıklamalarının akabinde tansiyon daha da yükseldi. Gözlemciler, çatışmalarda Hizbullah’ın da dahil olmasıyla Ortadoğu’daki yangın yerinin daha da genişlemesinden korkuyor.

Peki Hizbullah kimdir? Bölgede nasıl bir tehlike yaratabilir?

“Lübnan siyaseti ve toplumuna derinlemesine nüfuz etti”

Washington merkezli fikir kuruluşu Wilson Center, 2022’de Hizbullah’ın silahlı kanadını muhtemelen “Ortadoğu’daki ve görece dünyadaki en zorlu devlet dışı askeri aktör” diye tanımlıyor. İsmi Arapçada “Allah’ın Partisi” manasına gelen İran takviyeli yapılanmanın merkezi Lübnan. Askeri bir örgütten çok daha fazlası olan Hizbullah, Lübnan siyaseti ve toplumuna derinlemesine nüfuz etmiş durumda.

ABD merkezli fikir kuruluşu Dış İlişkiler Kurulu (CFR), 2022’de örgüt için “Hizbullah’ın geniş güvenlik aygıtı, siyasi örgütlenmesi ve sosyal hizmet ağı, ‘devlet içinde devlet’ olarak prestijini artırdı” tabirini kullanıyor.

ABD tarafından 1997’de, Almanya tarafından da 2020’de terör örgütü olarak tanımlanan Hizbullah, öteki birçok ülke tarafından da terör yapılanması olarak görülüyor. Avrupa Birliği (AB) de 2013’te Hizbullah’ın silahlı kanadını terör örgütü olarak tanımlamış, lakin AB’nin bu kararı Hizbullah’ın 1992’den beri Lübnan hükümetlerindeki rolü nedeniyle tartışmalı görülmüştü.

Lübnan’da aralarında hastaneler, okullar ve sosyal yardım tesislerinin de bulunduğu geniş sosyal hizmet ağı bulunan Hizbullah, ülkede çok önemli bir role sahip. Bilhassa de Lübnan nüfusunun üçte birini oluşturduğu tahmin edilen Şii Müslümanlar açısından. 2020’de yapılan bir ankete göre, Lübnan’daki Şiilerin yüzde 89’u Hizbullah hakkında olumlu görüşlere sahip. Lakin Lübnanlılar arasında Hizbullah’ın ülkeyi çatışmaya sürüklediğini söyleyerek örgütü onaylamayanlar da var.

Hizbullah nasıl kuruldu?

Örgüt, 1982 yılında 15 yıl süren Lübnan’daki iç savaşın kaos ortamında kuruldu. 1975’te başlayan Lübnan iç savaşında Müslümanlar, Hristiyanlar, solcular ve Arap milliyetçileri benzeri çeşitli toplumsal kesitler birbiriyle çatışıyordu. Suriye ve silahlı Filistinli gruplar da bu savaşa dahil olmuştu.

CFR, daha sonra yaşananları “(Lübnan’daki) iç çatışmaların ortasında İsrail güçleri, bölgeyi İsrail’e saldırmak için üs olarak kullanan Filistinli gerilla savaşçılarını uzaklaştırmayı hedefleyerek 1978’de ve 1982’de Lübnan’ın güneyini işgal etti” diye özetleniyor.

Sonrasında bir grup Şii de İsrail güçlerine karşı savaşmaya karar verdi. Bunu Arap dünyasında nüfuz edinmek için bir imkan olarak gören İran, yeni oluşan milisleri eğitmeye ve finanse etmeye başladı. Bugün İran, Ortadoğu’da, aralarında Filistin topraklarındaki Hamas ve Irak’taki milis gruplarının da yer aldığı bir dizi vekil gücün arkasında bulunuyor. Yakın vakitte, ABD hükümeti İran’ın Hizbullah’a yıllık yaklaşık 700 milyon dolar civarında finansman sağladığını tahmin ettiğini açıklamıştı.

Hizbullah’ın askeri kanadı da zamanla Lübnan’daki diğer gruplara saldırı hali, yabancı amaçlara intihar akınları ve suikast benzeri metotlarla terör taarruzları düzenlemesi nedeniyle “aşırıcı” olarak görülmeye başlandı.

Hizbullah’ın siyasetleri neler?

Hizbullah, kurulduktan üç yıl sonra, 1985’te, bir dizi maksadın sıralandığı bir manifesto yayınladı. Bu manifestodaki amaçlar arasında, “Batılı sömürgeci ulusların Lübnan’dan çıkarılması, İsrail devletinin yok edilmesi ve İran’a bağlılık” yer alıyor.

Hizbullah’ın kurulduktan sonraki ilk maksatlarının bir kısmı Lübnan’da İran’ın teokratik modelinden ilham alan dindar bir İslamcı rejim kurulması davetinde bulunuyordu. Zamanla Hizbullah’ın yerel gayeleri, örgüt ana akım siyasete daha fazla dâhil olmaya başladıkça bir miktar yumuşadı. Örgüt, 2009’da ise İslamcı bir rejimin Lübnan’a uygun olmayabileceğini kabul eden yeni bir manifesto yayınladı.

Ancak örgüt hâlâ İsrail’e karşı çıkıyor. Hizbullah, çoklukla Lübnan hududundan füze atarak İsrail ile düzenli olarak çatışıyor.

Hizbullah’ın ne kadar silahı ve savaşçısı var?

Hizbullah’ın lideri Hasan Nasrallah, geçmişte Hizbullah’ın 100 bin kadar savaşçısının olmasıyla övünüyordu. Fakat birtakım uzman kestirimleri bu sayının daha küçük olabileceğini öne sürüyor.

Washington merkezli Stratejik ve Uluslararası Araştırmalar Merkezi (CSIS), Füze Tehdidi projesi kapsamında hazırladığı 2021 tarihli bir raporda, Hizbullah’ın elinde “çoğunlukla küçük, taşınabilir ve güdümsüz karadan karaya topçu füzelerinden oluşan” büyük bir cephaneliğin bulunduğunu tahmin etmişti. Uzmanlar, Hizbullah’ın bugün kaç füzeye sahip olduğundan emin değil, fakat sayının 130 bin ya da daha fazlası olabileceği belirtiliyor.

Hizbullah’ın cephaneliğindeki füzelerin çoğu güdümsüz. Öte yandan Hizbullah’ın elinde hassas hedefleme yeteneğine sahip füzelerin olduğu da iddia ediliyor.

Çoğunlukla İran, Çin ya da Rusya’da üretilen mühimmatların çoğu örgüte, İran yahut Suriye üzerinden transfer ediliyor.

Hizbullah nerelerde faal ve örgütün savaş gücü ne kadar tesirli?

Zorlu bir düşman olarak görülen Hizbullah’ın, savaşçılarının kimileri savaş deneyimine sahip. Örgüt, sponsoru İran’ın yanı sıra IŞİD’e karşı savaşta Suriye’deki Esad hükümetinin müttefiki oldu. Hizbullah savaşçıları 2014’ten sonra Irak’ta da IŞİD’e karşı savaştı ve örgüt, Irak’ta İran dayanaklı milislerle ittifak halinde.

Örgüt ayrıyeten 2015’te Suudi Arabistan’a karşı savaşan Husilere yardım etmek için Yemen’e askeri eğitmenler ve savaşçılar göndermişti.