Hükümet hazırlıklara başladı; dijital platformlara yeni kurallar geliyor

Hükümetin, dijital pazarlarda rekabetin faal işlemesi için hazırlığını yaptığı yeni düzenlemeye göre, Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’da dijital pazarlara yönelik değişikliğe gidilecek. Avrupa’da da olan “geçit bekçisi” (gatekeeper) kavramı yasaya girecek. Muhakkak bir ölçeğe ulaşan platformlar geçit bekçisi olarak nitelendirilip, bir dizi kurala tabi olacak. Bu kurallarla büyük platformların kendini kayırmasının önüne geçilecek. 

Sabah’tan Dilek Güngör’ün haberine göre; Türkiye, dev dijital platformlara yeni kurallar getirmeye hazırlanıyor. Buna göre, muhakkak bir ölçeği olan dijital platformlar ‘geçit bekçisi’ olarak kabul edilecek. ‘Geçit bekçisi’ iç pazarda büyük tesire sahip olan, işletmelerin kullanıcılarına ulaşmaları için çok önemli bir aracı olarak görev yapan ve hâkim pozisyonda bulunan platformlar olarak tanımlanıyor.

Geçit bekçilerine getirilecek kurallar dizisiyle pazar güçlerini berbata kullanmalarının önlenmesi, adil ve yarışılabilir piyasa yapısının tahsis edilmesi, tüketicilerin refahının korunması amaçlanıyor.

Yasal düzenlemeyle Türkiye’de fliyet gösteren ama kuruluş yeri farklı olan şirketler de geçit bekçisi olarak kabul edilebilecek ve yükümlülüklere tabi olacak. Bir şirketin geçit bekçisi olup olmadığının belirlenmesi için makul kurallar olacak. O eşik kıymetler bildiri ile belirlenecek. Rekabet Kurulu, bir şirketin geçit bekçisi olup olmadığına kuruluşların başvurusu ya da resen karar verebilecek.

Hedef: Kayırmaya son

Geçit bekçisi statüsüne alınacak şirketler;

Kendi mal ve hizmetlerini ticari kullanıcıların ya da üçüncü tarafların mal ve hizmetlerine kıyasla sıralamada, taramada kayıramayacak.

Platformdaki dataları ticari kullanıcılarla rekabet ederken kullanamayacak.

Ticari kullanıcılara ve son kullanıcılara sunduğu mal ya da hizmetleri kendisi tarafından sunulan diğer mal ve hizmetlere bağlı hale getiremeyecek.

Ticari kullanıcıların yada son kullanıcıların temel platform hizmetlerindeki erişim kaydolma yahut oturum açma süreçlerini kendisi tarafından sunulan diğer temel platform hizmetlerine üye olmaları ya da kaydolmaları şartına bağlayamayacak.

Ticari kullanıcıların rakip teşebbüsler ile çalışmasını kısıtlayamayacak ve zorlaştıramayacak.

Diğer kanallar üzerinden rakip teşebbüsler ile çalışılıp, belli bir mal ya da hizmet için farklı fiyat ya da şartlar sağlamalarını engellemeyecek. Böylelikle, rakiplerinin bilgileriyle onların fliyetlerini zorlaştıramayacağı için bu durum rekabetçi piyasayı sağlayacak ve tüketicinin daha düşük fiyata ürün-hizmet almasının önü açılacak.

Temel platformdan elde edilen dataları geçit bekçisi şirketler son kullanıcı açık, net şekilde tercih etmedikçe, üçüncü taraflardan elde ettiği şahsî bilgilerle birleştiremeyecek, işleyemeyecek ve gayeli reklamcılık hizmetleri için kullanamayacak.

Çevrimiçi platform bu elde ettiği bilgileri ticari kullanıcılarına da bedelsiz sağlamak durumunda olacak.

Cezai yaptırımı var

Rekabet Kurulu; ihbar, şikayet yahut Ticaret Bakanlığı’nın talebi üzerine ya da resen geçit bekçilerinin rekabeti ihlal ettiğini tespit ederse yapısal önlem alabilecek. Son 5 yılda aynı platformda en az iki kere yükümlülükler ihlal edilmişse yapısal önlemler devreye girecek. Davranışsal önleme gerek kalmadan direkt yapısal önlem uygulanabilecek. Geçit bekçileri piyasaların adil ve yarışılabilir haline zarar verirse şura tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin yüzde onuna kadar olan idari para cezası üst limiti son 5 yılda en az iki sefer ihlal varsa iki katına kadar artırılabilecek. Caydırıcılık artacak.

AB’de 2022’de başladı

Avrupa Birliği, 1 Kasım 2022’de yürürlüğe giren Dijital Piyasalar Yasası ile dijital bölümde “geçit bekçisi” olarak hareket eden platformlar için kurallar getirdi. Hangi şirketlerin geçit bekçisi olarak nitelendirileceğine Avrupa Komitesi muhakkak kriterlere göre karar verdi. Son üç yılda, Avrupa Ekonomik Bölgesi’nde yıllık en az 7.5 milyar euro cirosunun olması ya da son yılda en az 75 milyar euro piyasa pahası ve en az üç AB üyesi devlette platform hizmeti sunması, son yılda AB’de yerleşik 45 milyonun üzerinde aylık etkin kullanıcıya sahip olması ya da AB’de yerleşik yıllık 10 binden fazl ktif ticari kullanıcıya sahip bir temel platform hizmeti işletmesi ve şirketin son üç mali yılın her birinde ikinci kriteri karşılaması benzeri kriterleri bulunanlar geçit bekçisi olarak sayıldı.

Bu çerçevede; TikTok, Facebook, Instagram, LinkedIn, WhatsApp, Messenger, Google Maps, Google Play, Google Shopping, Amazon Marketplace, App Store, YouTube, Google, Amazon, Meta, Chrome, Safari, Google, Android, iOS, Windows benzeri şirketler geçit bekçisi kapsamına alındı. Yükümlülüklerini yerine getirmeyen platformlara, şirketin global cirosunun yüzde 10’una kadar olan ceza (tekrarlanan ihlallerde yüzde 20’ye kadar) ve tekrar eden ihlal durumunda şirketin hizmet edinme yasağı benzeri yaptırımlar uygulanıyor.