Kıvanç Talu hakkındaki dolandırıcılık iddiaları bize ne anlatıyor?

Özge Özdemir
BBC Türkçe

Sosyal medyada lüks hayat şeklini gözler önüne seren Dilan Polat ve Engin Polat çifti ile ilgili vergi kaçırma ve kara para aklama suçlamalarından açılan soruşturma, son günlerin en çok konuşulan konularından biri.

Bu soruşturma, Instagram’da yedi milyonu aşan takipçisi ile çok sayıda hoşluk merkezine sahip olan Dilan Polat’ın, kozmetik alanında tesirli biriyken ismi hatayla anılan bir bireye dönüşmesine yol açtı.

Son vakitlerde saygınlığı ve toplum nezdindeki pozisyonu tartışmaya açılan tek çift Polatlar değil.

Komedyen ve oyuncu Kıvanç Talu ile reklamcılık sektöründe tanınan eşi Beril Talu, yakın etrafını dolandırmakla ve yurt dışına kaçmakla suçlanıyor.

Çift hakkındaki argümanlar ve suç duyuruları üzerine İstanbul’da iki savcılığın harekete geçtiği belirtiliyor.

Kredi kartları üzerinden yapılan dolandırıcılıklar, adalet sarayındaki bir katibe dolandırıcılık maksadıyla suç örgütü kurma suçlamasının yöneltilmesi, bir banka müdürünün futbol topluluğunun en ünlü isimlerini dolandırdığı savıyla açılan soruşturma…

Toplumun her türlü sosyoekonomik sınıfından farklı şahısların dolandırıcılığa maruz kalması, halihazırda yüksek enflasyon ve işsizlik yüzünden kaygılanan şahısların bir de dolandırıcılık telaşıyla baş etmek zorunda kalmasına yol açıyor.

Peki dolandırıcılık olaylarının ortaya çıkmasında sosyal ve kültürel kodlar rol oynuyor mu?

Maddiyatın bir kültürel değer olarak yüceltilmesi

Kırıkkale Üniversitesi Sosyoloji kısmında araştırma vazifelisi olan Mezher Yüksel’e göre bir toplumda dolandırıcılık olaylarının görülmesini üç etmene bağlayabiliriz.

Bir toplumda maddiyat ve maddi yararın kültürel bir değer olarak yüceltilmesi bu etmenlerin birincisi.

İkinci etmen de temel bir hayat amaçladığı yahut maksadı haline getirilen maddiyatı, hangi yoldan olursa olsun elde etmenin mübah görülmesi.

BBC Türkçe’ye konuşan Yüksel, üçüncü etmeni de ABD’li sosyolog Robert K. Merton’ın tansiyon kuramına bağlıyor:

“Buna göre bir toplumdaki kültürel maksatlar ve o gayelere ulaşacak legal kanallar arasında uzaklık arttıkça suç ve sapma da artar.

“Bir taraftan maddi başarıyı temel kültürel hedef olarak belirleyip sonra da o hedefe gidecek yasal kanalları herkese açık tutmazsanız yahut herkesin erişmesi konusunda aynı imkanları sunmazsanız, gayrimeşru yollarla bu gayelerin gerçekleştirilmesi söylediği söz edilen olabilir.”

Kazanma hırsı ve korku

Dolandırıcılık yüz yıllardır her toplumda görülen bir suç olsa da internet ve sosyal medya ile çeşitleri arttı.

Çiftlikbank’taki benzeri dijital para sistemleri üzerinden kurulan ve ponzi olarak isimlendirilen piramit satış sistemiyle yahut Thodex’teki benzeri kripto para borsası üzerinden dolandırıcılık yapılabiliyor.

Suç ve Güvenlik Araştırmaları Derneği’nden ve Beykent Üniversitesi sosyoloji kısmından Doç. Dr. Abdurrahman Yılmaz, dolandırıcılığın temelinin aldatmaya dayandığını, bu yüzden de dolandırıcılık, hırsızlık ve gasp benzeri cürümlerden farklı olduğunu vurguluyor.

“Dolandırıcılıkta ortaya konulan kurguyla mağdur şahsen malını kendi eliyle götürüp dolandırıcıya teslim ediyor” diyen Yılmaz’a göre hileyi kurgulayıp uygulayabilmeleri dolandırıcıların psikoloji, teknoloji ve yasal düzenlemeleri çok iyi bilmesi gerek.

BBC Türkçe’ye konuşan Yılmaz, dolandırıcılıkta iki temel hissin ön plana çıktığını anlatıyor: Kazanma hırsı ve kaygı.

“Tehlike endişeyi doğurur, kaygı kolay manipüle edilir”

Psikolog Prof. Dr. Ekrem Çulfa da sosyoekonomik eşitsizliğin yüksek olduğu ülkelerde dolandırıcılık olaylarına daha sık rastlandığını söylerken “korku” ögesine vurgu yapıyor.

Sosyal medyada yayımlanan bir röportajında Çulfa, Türkiye’de kaygıya dayanan yetiştirme üslubuna dikkati çekiyor:

“Çocuğunuzu ‘Aman başına bir şey gelir’ diyerek bakkala dahi gönderemediğiniz bir ülkede yaşıyorsanız, bu çocuğun büyüdüğünde her şeyi tehlike olarak görmesine neden olursunuz.

“Tehlike endişe hissini doğurur. Dehşet ise epeyce kolay manipüle edilebilir.”

Korku duygusu en çok sosyal mühendislik dolandırıcılığında manipüle ediliyor.

“Terör örgütü üyeliğine isminiz karıştı” diyerek polis, hakim, savcı rolüyle yapılan dolandırıcılık hadiseleri buna örnek olarak verilebilir.

Dolandırıcılık olayları arttı mı?

Uzmanlara göre dolandırıcılık hadiselerinin son devirde arttığına dair elimizde bir data yok.

1960’larda Sülün Osman, 1980’lerde Banker Kastelli, 1990’larda Jet Fadıl ve Titan saadet zinciri benzeri olaylar, geçmişteki dolandırıcılık olaylarına verebileceğimiz birkaç örnek.

Kıvanç Talu da “Var Bu türlü Tipler” Instagram hesabıyla ünlenen bir reklamcıydı.

Kıvanç Talu ve Beril Talu çiftine yöneltilen dolandırıcılık suçlamalarında, bir reklam projesi için para talep edildiği, para veren bireye proje bittikten sonra daha yüksek bir ödemenin vaat edildiği görülüyor.

Bu haliyle sistem ponzi şemasına benziyor, ödeme yapanlar daha çok para kazanma amacı ile mağdur olabiliyor.

Dolandırıcılığa maruz kalanlar ne yapmalı?

Psikoterapist Dr. Onur Okan Demirci’ye göre dolandırıcılar yüksek bir egoya sahip, bu yüzden de ikna edici olabiliyorlar.

Kişisel internet sitesinde dolandırıcılıkla ilgili kaleme aldığı yazıda Demirci, “Bu duruma, aile ve sosyal etraflarında görünmez, yetersiz ya da fark edilmeyen çocuklar olarak yetiştirilmeleri neden olmuş olabilir” tespitinde bulunuyor.

Demirci, biyolojik psikiyatri kuramlarının dolandırıcılığı beyindeki ödül merkezine, sosyal psikoloji kuramlarının ise aile yapısına bağladığını, bütüncül olarak iki teorinin de doğru olabileceğini vurguluyor.

Psikologlara göre herkesin dolandırıcılığa maruz kalabilir, o yüzden de mağdurlar kendilerini suçlamamalı.

Uzman Psikolog Meryem Ayluçtarhan, Indigo mecmuasına verdiği röportajda, kâr sağlayabilmek ismine herkesin mağdur duruma düşebileceğine dikkati çekiyor:

“İnsanların ortak özelliklerinden biri, her ne kadar kuşkucu yaklaşım göstersek bile itimat ve güven kurmak üzerinedir. İnsanlar güvenmek ve inanmak isterler.”

Bu yüzden uzmanlar, dolandırıcılığa maruz kalan bireylerin bunu yakınlarıyla paylaşması, suçluluk hissetmemesi ve zorlanırsa bir terapistten yardım alması gerektiğini aktarıyor.

Psikolog Prof. Dr. Ekrem Çulfa, dolandırıcıların birilerini kandırmış olmanın hazzını da yaşadığını vurgulayarak, “Başkasını aptal yerine koyarsanız akıllı olan siz benzeri görünürsünüz. Birini zayıflatırsanız güçlü olan sizmiş benzeri görünürsünüz” diyor.

Aile ve çift terapisti Çulfa’ya göre şayet bir toplumda bütün mesele güçlü ve akıllı olmak ise birtakım insanlar bu güce ulaşabilmek için dolandırıcılık yolunu seçebilir.

Bu yüzden de Çulfa, dolandırıcılık hadiselerinin önüne geçmek için korunma ve güvende hissetme hislerini geliştiren bir toplum olmanın gerekliliğini vurguluyor.