Kurban ibadeti dinlere nasıl yerleşti?

Bir Müslüman’ın muhtaçlığını aşan bir servete sahip olması durumunda klasik olarak kurban kesmesi bekleniyor.

Peki diğer büyük dinler bu ibadeti nasıl yaşıyor?

Hinduizm’de, Yahudilik’te ve Hıristiyanlık’ta kurban kesmek nasıl karşılanıyor?

Yahudilik

İslam tarihi Yahudilik ve Hristiyanlık tarihiyle pek çok ortak noktaya sahip.

İngiltere’deki Leo Baeck Koleji akademik hizmetler başkanı haham Gary Somers, Musevilerin dini metinlerinde, her biri belli zaman ve yerde yapılan kurban ibadetlerinin anlatıldığını aktarıyor:

“Artık kurban kesmiyoruz zira bu ritüellerin yapıldığı tapınak artık mevcut değil. Bunun yerine bu ibadeti dua yoluyla yapıyoruz.”

Amerikan Yahudi Üniversitesi’nin Başkan Yardımcısı Haham Dr Bradley Shavit Artson da, İkinci Tapınak’ın Romalılar tarafından yıkılması sonrası Yahudilikte hayvan kurban etmeye izin verilmediğini söylüyor.

Artson, “Birçok Yahudi bunun kalıcı olarak yasaklandığına inanırken, kimileri da Mesih’in gelişiyle kurban kesmeye geri dönüleceğine inanıyor” diyor.

Yahudilerin Tapınak olarak işaret ettikleri yer, Kudüs’te bugün Mescid-i Aksa’nın bulunduğu Tapınak Zirvesi’ni ifade ediyor.

Hayvan kurban etme ibadetine geri dönebileceğine inanan Museviler bu tapınağın yeniden inşası için dua ediyorlar.

Ancak Kudüs’teki Samiriyeliler benzeri kimi gruplar, Yahudi dini takvimindeki en çok önemli bayramlar arasında olan Hamursuz Bayramı’nda hâlâ kurban kesiyor.

Bazı gruplar ise kurbanlık hayvanın bedeline muadil bağış yapıyor.

Yahudilikte koyun, manda, inek ya da keçi olsun, kurban edilecek hayvanın dini açıdan kısma uygun ya da “koşer” olması gerekir.

Dr. Artson Yahudilikteki kurban ibadetinin tarihini şöyle açıklıyor:

“Sadece koşer hayvanların kesilmesine izin veriliyordu; bunların bir kısmı sunakta yakılıyor, bir kısmı din adamlarının ailelerine veriliyordu. Bir kısmı da kutlama yapanların kendileri ve aileleri tarafından tüketiliyordu.”

Yahudiliğin üç çok önemli bayramı olan Hamursuz, Şavuot ve Sukkot bayramlarında kurban ibadeti öne çıkıyordu.

Haham Gary Somers, Roş Aşana (Yahudi Yeni Yılı) ve Yom Kippur (Kefaret Günü) bayramlarında da hayvan kurban edildiğini anlatıyor.

İbrahim Peygamber’in kurban öyküsü Yahudi kutsal kitaplarında da geçmektedir.

Ancak hayvan kurban etme ibadeti Yahudilikte sonra başlıyor ve biraz daha farklı yapılıyor.

Hristiyanlık

Dakka’daki Kafrul Katolik Kilisesi’nin papazı Doktor Proshanto T Rebeiro, Eski Ahit’teki anlatımlardan kurban ibadetinin sabah ve akşam stlerinde farklı dini şenliklerde yapıldığını anlatıyor.

O periyotta tövbe ve bağışlanma umuduyla hayvan kurban etme ibadeti yapılıyordu.

Ancak Hristiyanlıkta bu dini gelenek artık uygulanmıyor zira İsa’nın Mesih’in ölümü son kurban olarak görülüyor.

İsa Hristiyanlıkta ‘Tanrı’nın Kuzusu’ olarak görülür.

Hristiyanlıkta kurban ibadeti için dini bir karar olmamasına karşın, “bir kişi Allah’a adak sunduğunda ya da bir söz verdiğinde” hayvan kurban edilebiliyor.

Doktor Reberio, Hristiyanlıkta Tanrı ismine hayvan kurban etme geleneğinin bulunmadığını belirtiyor.

Buna rağmen dini gelenek gereği sofraya et koyulabiliyor.

Reberio, İtalya’da bulunduğu sırada Paskalya’dan önce kuzu eti yemenin neredeyse zarurî olduğunu belirtiyor.

Ancak Hristiyanlıkta, Yahudiler’de dini gayelerle hayvan kurban etme geleneğine verilen isim olan Korban geleneği yoktur.

Hinduizm

Hinduizm’de hayvan kurban etme konusunda görüş ayrılıkları olsa da, Hinduların bir kesiti bunu yapıyor.

Hindistan ya da Bangladeş’in birçok yerinde Durga Puja ve Kali Puja benzeri şenliklerde dini ritüellerde hayvan kurban ediliyor.

Bangladeş’teki Chittagong Üniversitesi’nde Sanskritçe Kısmı’nda yardımcı doçent olan Dr. Kushal Baran Chakraborty, “Rayana (ve) Mahabharata benzeri çeşitli Hindu yazıtlarında hayvan kurbanından söz edildiğini” söylüyor.

Chakraborty, “Hinduizmin kadim dini metinlerinden biri olan Rigveda’da, kurban edilen hayvanın özgürlüğe kavuştuğundan ve esaretten kurtulduğundan bahsediliyor” diye anlatıyor.

Milattan önce 1500 ile 500 yılları arasındaki Vedik çağda, hayvan kurban etmenin yaygın olduğuna inanılıyordu.

Ancak çağdaş Hindistan’da uzmanlar arasında hayvan kurban etme uygulaması konusunda farklı görüşler var.

Dr Chakraborty, antik devirden kalma birtakım tapınaklarda hayvan kurban etmenin hâlâ uygulandığını söylüyor.

Bangladeş’teki keshwari ve Hindistan’daki Tripura Sundari, Kamakhya ve Kalighat Kali benzeri tapınakları işaret ediyor.

Dr Chakraborty, Hinduizm’deki çağdaş hayvan kurban etme uygulamalarının ekseriyetle aksiyonun manevi ehemmiyetinden fazla ferdî tatmine yönelik olduğunu savunuyor. Bunun da aksiyonun kutsallığını azalttığını söylüyor.

Ancak Hinduizm konusunda uzman olan Dr. Rohini rmapal, Hindistan’da bugün yaygın şekilde hayvan kurban edildiğine inanmadığını aktarıyor.

Hindistan’daki birçok grup, çeşitli tapınaklarda hayvan kurban etmeyi istekli olarak durdurdu ve hayvanların dini maksatlarla kesilmesinin yasaklanmasını savundu.

Sri Lanka ve Nepal’de Hinduların hayvan kurban etmesi yasakladı. Lakin bu yasağa çoğu zaman uyulmuyor.