Mohamed Al Fayed’i tecavüzle suçlayan eski bayan çalışanları BBC’ye konuştu: ‘Ahlaksız bir canavardı’

Londra’nın lüks alışveriş mağazası Harrods’ın eski sahibi, Mısırlı milyarder iş adamı Muhammed El Fayed, şirket çalışanı bayanlar tarafından tecavüz ve cinsel istismarla suçlandı.

BBC’nin hazırladığı belgeselde bir dönem Harrods’da çalışmış 20 kadın, geçen yıl 94 yaşında ölen milyarder iş adamını tecavüz de dahil cinsel akınla suçladı.

“El Fayed: Harrods’taki Canavar” isimli belgeselde sunulan ispatlara göre, Fayed’in sahibi olduğu devirde, mağaza yönetimi olaylara pürüz olmak bir yana, tecavüz ve istismar iddialarının üzerini kapatmaya çalıştı.

Mağazanın şu andaki sahipleri ise cinsel saldırı tezlerinden ve kurbanların hayal kırıklığına uğratılmasından “dehşete düştüklerini” ve kurum ismine özür dilediklerini belirtti.

Bir grup bayanı temsil eden hukuk grubundan avukat Bruce Drummond “Bu şirketteki yozlaşmışlık ve istismar ağı inanılmaz ve çok karanlıktı” dedi.

Uyarı: Birtakım okuyucularımız yazıdaki ayrıntıları rahatsız edici bulabilir

Tecavüz ve cinsel istismar olayları, Londra, Paris, St. Tropez ve Abu Dabi’de yaşandı.

Fayed’in kendisine Londra’daki lüks dairesinde tecavüz ettiğini söyleyen bir bayan “İstemediğimi açıkça belirttim. İstek göstermedim. Yalnızca bitsin istedim” dedi.

Bir öteki bayan da 18 yaşından küçükken Fayed’in kendisine tecavüz ettiğini söyledi.

Adının açıklanmasını istemeyen bayan “Muhammed El Fayed bir canavardı. Hiçbir ahlaki pusulası olmayan bir saldırgandı” dedi ve Harrods’ta o dönem çalışanların El Fayed’in “oyuncakları” olduğunu söyledi.

“Hepimiz çok korkuyorduk. Fiilen içimize dehşet enjekte etti. ‘Zıpla’ dese, çalışanlar ‘Ne kadar yükseğe?’ diye sorarlardı.”

Fayed, hayattayken de cinsel saldırı savlarına muhatap olmuştu. Lakin dile getirilen son tezler daha önce gibi olmayan bir ölçek ve nitelikte. Bu argümanlarla birlikte BBC çok daha fazla bayanın cinsel hücuma uğramış olabileceğini değerlendiriyor.

‘Fayed rezil biriydi’

Fayed’in ticaret hayatı, Mısır’ın İskenderiye kentinde gazoz satarak başlamıştı. Fakat bir şirketler imparatorluğu kurmasını sağlayan, Suudi bir silah tüccarının kızkardeşiyle yaptığı evililikti.

1974’te İngiltere’ye taşındı ve 1985’te Harrods mağazasını satın aldığında tanınan bir isimdi. 1990’lı ve 2000’li yıllarda, sık sık televizyonlardaki tartışma ve cümbüş programlarına konuk oldu.

Fayed’i yeni jenerasyonlara tanıtansa Netflix’in çektiği The Crown dizisi oldu. Dizinin 6. döneminde oğlu Dodi ile Prenses Diana’nın birlikteliği ve 1997 yılında geçirdikleri kazadaki vefatları de yer alıyordu.

BBC’ye konuşan bayanlar, dizide sempatik ve cana yakın bir şekilde tanımlanan Fayed’in hiç de bu türlü olmadığını anlattı.

1988-1991 yılları arasında ferdî asistanlığını yapan Sophia, Fayed için “Berbat bir insandı” dedi.

Fayed’in kendisine tecavüz etmeye çalıştığını söyeyen Sophia, “İnsanlar onu o denli hatırlamamalı. Hiç o denli biri değildi. Bu durum beni kızdırıyor” diye konuştu.

Kadınlardan kimileri ya tamamen yahut kısmen kimliklerinin bâtın kalması hakkından vazgeçti. BBC onların, soy isimlerini kullanmamayı kabul etti. Konuşan bayanlardan kimileri da tamamen kimliklerini gizlemeyi seçti.

Bir araya getirildiğinde bu kadınların sözleri Fayed’in, cinsel saldırgan davranış kalıbını sergilediği görülüyor.

Bir dönem Harrods’da çalışmış olan erkek ve bayanlar, Fayed’in mağazaları dolaştığını, alımlı bulduğu genç bayan satış asistanlarını tespit ettiğini ve daha sonra bu bireylere terfi verilip, üst kattaki ofisinde çalıştırılmaya başlandığını anlattı.

Cinsel hücumlar, Harrods’taki ofislerde, Fayed’in Londra’daki dairesinde yahut ülke dışına yapılan seyahatlerde, sıklıkla da tekrar sahibi olduğu Paris’teki Ritz Oteli’nde yahut yakınındaki Windsor Villası’nda gerçekleşti.

BBC’ye konuşan kimi eski Harrods çalışanları, o dönem yaşananların çok net olduğunu söylüyor.

Alice, (gerçek ismi değil) “Hepimiz o kapıdan geçenlere bakıp ‘Zavallı kız, bugün sensin yani’ der ama bu yaşananı durdurmak ismine kendimizi çok güçsüz hissederdik” diye anlatıyor.

‘Bana tecavüz etti’

Rachel, (gerçek ismi değil) 1990’lı yıllarda Harrods’ta, Fayed’in ferdî asistanı olarak çalıştı.

Bir gece işten sonra, Fayed’in Londra’nın merkezindeki Hyde Park’a bakan lüks dairesine çağrıldı. Bina güvenlik görevlilerince korunuyordu ve burada Harrods çalışanları için bir ofis de bulunuyordu.

Rachel, Fayed’in kendisiden yatağına oturmasını istediğini ve daha sonra ellerini bacaklarının arasına koyup, ne istediğini net bir şekilde belli etiğini anlattı.

“Vücudumun üzerindeki yükünü hatırlıyorum. Çıkarttığı sesleri. Başımın içinde öbür bir yere gidiyordum.

BBC, bu dairede Fayed’in kendilerine cinsel hücumda bulunduğunu söyleyen 13 bayanla konuştu.

Cinsel akına uğradığını söyleyen Sophia, durumu kaçınılmaz bir kabus diye tanımladı.

“Ayrılamadım. Yanına sığınacak bir ailem yoktu. Kiramı ödemek zorundaydım. Bunu yaşamak zorunda olduğumu biliyordum ve istemiyordum. Dehşet vericiydi ve başım karmakarışıktı.”

2007-2009 arasında Fayed’in ferdî asistanlarından biri olan Gemma, ülke dışına yapılan seyahatlerdeki davranışlarının daha korkutucu olduğunu anlattı.

Gemma, Paris’teki Windsor Villası’nda tecavüze uğradığını dile getirdi.

Yatak odasındayken birden ürperip, uyandığını, Fayed’in üzerinde yalnızca ipek bornozuyla yanına uzandığını belirtti. Daha sonra da kendisiyle cinsel ilgiye girmeye çalıştığını anlattı.

O anı “Ona ‘hayır’ dedim, istemediğini söyledim” diye hatırlayan Gemma, Fayed’in yatağa girmeye çalışmaya sürdüğünü söyledi ve “Bir anda üzerime çıkmıştı. Hiçbir yere kaçamadım. Yüzüstü yatıyordum ve üzerime abandı” tabirlerini kulandı.

Tecavüz sonrası ağladığını, Fayed’inse agresif bir şekilde ayağa kalkarak Dettol isimli bir hijyen eseriyle temizlenmesini istediğini anlatıyor.

“Açık bir şekilde üzerimde herhangi bir izi kaldıysa bunu silmemi istiyordu” diyor.

Sekiz bayan daha BBC’ye, Paris’teki mülklerinde Fayed’in cinsel saldırısına uğradıklarını söyledi. Beş bayan bunları tecavüz teşebbüsü olarak tanımladı.

‘Herkesin bildiği sır’

1994’ten 2004’e kadar Harrods’ta departman müdürü olan çalışan Tony Leeming, “Mağaza katındayken bayanlara yönelik tacizlerin farkındaydım. Bunlar sır da değildi” dedi lakin saldırı ya da tecavüz tezlerinden haberdar olmadığını söyledi.

Leeming, “Bence şayet ben biliyorsam, herkes de biliyordur. Bilmediğini söyleyen de palavra söylüyordur, üzgünüm” tabirlerini kullandı.

Fayed’in güvenlik ekibinin eski üyeleri de Leeming’in tanıklığını desteklendi.

Harrods’da 1989-95 yılları arasında güvenlik müdür yardımcısı olan Eamon Coyle, “Genç kızlara karşı çok güçlü bir ilgisi olduğunu biliyorduk” diyor.

Soyadını kullanmamızı istemeyen Steve isimli bir kişi de, 1994-95 yılları arasında milyarder işadamı için çalıştı. Steve, güvenlik çalışanının “Harrods ve Park Lane’de çalışan birtakım bayanların bir şeyler yaşadığının farkında olduklarını” söyledi.

BBC’ye konuşan bayanların çoğu, direkt olarak Fayed için çalışmaya başlamaları sonrası, cinsel sağlık testleri de dahil olmak üzere tıbbi muayenelerden geçtiklerini söyledi.

Bunun kendilerine ‘iş avantajı’ olarak sunulduğunu söyleyen bayanların çoğu test sonuçlarının kendilerine gönderilmediğini anlattı. Lakin bu sonuçlar Fayed’e gönderildi.

2005 yılında Fayed’in yönetici asistanı olan Katherine, “Benim cinsel sağlığımın nasıl olduğu bilmek kime fayda ki, tabii şayet o kişi ile yatmayı planlamıyorsan. Bugün düşündükçe bunu çok ürkütücü buluyorum” diyor.

‘Korku kültürü’

Konuştuğumuz tüm bayanlar iş yerinde bir kaygı ortamı hissettiklerini, bunun da konuşmalarını zorlaştırdığını söyledi.

Sarah (gerçek ismi değil) bunu şöyle sözlere döküyor: “Mağazanın her yerinde kesinlikle bir endişe kültürü vardı – en alt kademeden en üst kademeye kadar.”

Diğerleri bize, Harrods’daki telefonların dinlendiğine inandıklarını ve aralarında Fayed’in tacizleri hakkında konuşmaktan korktuklarını zira kapalı kameralarla izlendiklerini düşündüklerini anlattı.

Eski güvenlik müdür yardımcısı Eamon Coyle da bunu doğruluyor ve şirket telefonu ile yapılan arama kayıtları dinlemenin işinin bir modülü olduğunu söylüyor. Aynı vakitte mağazanın her yerine, yönetici süitleri de dahil olmak üzere, kayıt yapabilen kameralar yerleştirildiğini ifade etti.

Coyle, “O [Fayed], dinlemek istediği herkesi dinliyordu.” Diyor.

Harrods’ın bugünkü idaresinin BBC’ye yaptığı açıklamada, bunların “gücünü berbata kullanma niyetinde” olan bir bireyin eylemleri olduğu ve en sert şekilde kınandığını ifade edildi.

Açıklamada, “Bugünün Harrods’ı, 1985 ile 2010 yılları arasında El Fayed’in sahibi olduğu ve denetim ettiği için çok farklı bir kuruluştur; bugünün Harrods’ı yaptığı her şeyin merkezine çalışanlarının refahını koymayı amaçlayan bir kuruluştur” denildi.

Fayed’in vefatından önce eylemlerini ifşa etmeye yönelik bir dizi teşebbüs oldu.

1995’te Vanity Fair dergisi, ırkçılık, işçisi takip ve cinsel istismar iddialarının yer aldığı bir makale yayınladı. Fayed buna iftira davası açtı.

Mohamed Al Fayed daha sonra bu davayı düşürmeyi, mecmuanın cinsel istismar argümanlarına dair topladığı tüm kanıtları açıklanmayacak şekilde kilit altına alması şartıyla kabul etti.

Fayed’in bu süreçte türel müzakerelerini kıdemli bir Harrods yöneticisi götürdü.

1997’de İngiltere’deki ITV kanalındaki The Big Story programı, cinsel taciz ve elle taciz argümanlarını televizyon ekranına bir araştırma dosyası olarak taşıdı.

BBC’ye konuşmayı kabul eden Ellie (gerçek ismi değil), 2008’de polise bir saldırıyı bildirdiğinde 15 yaşındaydı. Bu ihbar o dönem manşetlere çıktı fakat herhangi bir iddianameye dönüşmedi.

2017’de Channel 4 televizyonunda yayınlanan Dispatches isimli programda, elle taciz, saldırı ve taciz iddiaları yer aldı. İlk kere bir bayan kimliğini gizlemeden ekrana çıktı. Bu, diğer kimi bayanlara da yürek verdi. Bu programı aynı kanalın haber merkezinin hazırladığı araştırma dosyası izledi.

Kadınların çoğu ise fakat Mohamed Al Fayed’in geçen yıl ölmesiyle birlikte, tecavüz ve tecavüz teşebbüsleri hakkında kamuoyu önünde konuşma hamaseti bulabildi.

Gizlilik muahedeleri ve para

Fayed’in kendisine Paris’te tecavüz etmesi sonrası işini bırakmaya çalıştığını söyleyen Gemma, 2009’da şirketle bir saklılık mutabakatı imzalamak zorunda bırakıldığını anlatıyor.

Bir avukat aracılığıyla şirketle temasa geçtiğini ve işinden ayrılma sebebinin cinsel taciz olduğunu resmi kanallardan ortayan koyduğunu söyledi.

Harrods, elindeki tüm kanıtları yok etmesi ve bir kapalılık mutabakatı imzalaması karşılığında bir miktar para ödeyerek ayrılığı onayladı.

Gemma, kanıtların yok edilmesi sırasında Harrods’ın insan kaynakları takımından bir kişinin yanında olduğunu söylüyor.

Gemma, o dönem Fayed’in cinsel hücumlarının kapsamını ve ciddiyetini kamuoyu önünde dile getiremeyeceğini hissettiğini söylüyor.

BBC’ye konuşan bayanlar, Harrods’un o zamanki güvenlik müdürü John Macnamara tarafından konuşmamaları konusunda tehdit edildiklerini ve sindirildiklerini anlatıyor.

Konuştuğumuz bayanlardan 14’ü yakın zaman önce Harrods’a karşı tazminat davası açtı.

Mağazanın mevcut sahipleri, Temmuz 2023’te davacı bayanlarla anlaşma yoluna gitmeye başladı.

Sophia ve Harrods’un mutabakata varması beş yıl sürdü. Onun türel sürecinde, mağaza yönetimi yaşananlardan pişmanlık duyulduğunu dile getirdi fakat sorumluluk kabul etmedi.

Bugün çok daha fazla sayıda bayan Harrods’a karşı yasal işlem başlatmayı düşünüyor.

Konuştuğumuz bayanlardan kimilerini temsil eden avukatlar Bruce Drummond ve Dean Armstrong, mağazanın inançlı olmayan bir çalışma ortamından sorumlu olduğunu savunuyor.

Avukat Drummond, “Herhangi bir iş yerinin çalışanlarının güvenliğini sağlama görevi vardır. Elbet ki şirket bu bayanları bu mevzuda yüzüstü bıraktı” diyor ve devam ediyor:

“Bu yüzden biz devreye girdik. Zira hakikaten bu durumu engellemek için hiçbir şey yapmadıları benzeri tam aksisini yaptılar. Bunların yaşanmasını mümkün kıldılar.”

Armstrong ekliyor:

“Açıkça, Harrods’daki üst seviye şahısların yaşananları halı altına süpürme teşebbüsleri olduğunu söylüyoruz.”

Başka bir avukat Maria Mulla da, temsil ettikleri bayanların geçmişte konuşmak konusunda aşırı dehşet içinde olduklarını söylüyor ve lakin şu anda öne çıkabildiklerini aktarıyor:

“Kendilerine olanlar konusunda sorumluluğu bulunanların hesap vermesine yönelik hareketin kesimi olmak istiyorlar ve kendi çocukları için bu türlü bir şeyin tekrar yaşanmamasını sağlamak istiyorlar.”

Harrods BBC’ye şunları açıkladı:

“Al Fayed’in eski dönem cinsel taciz savlarına ilişkin yeni bilgiler 2023’te ortaya çıktığından beri, iddiaları mümkün olan en süratli şekilde çözmek önceliğimiz oldu. Bu süreç, şimdi çalışmaya devam eden ya da evvelce Harrods’da çalışmış olanlar için geçerlidir.

“Geçmişte olanları geri alamayacağız ama mevcut kıymetlerimiz doğrultusunda, bu davranışların asla tekrarlanmamasın sağlamak için kuruluş olarak doğru olanı yapma konusunda kararlıyız.

Paris’teki Ritz oteli yönetimi de “Kuruluşun bedelleriyle uyuşmayan her türlü davranışı şiddetle kınadığını” açıkladı.

Fayed öldüğünde, doğrulanmamış raporlar servetinin 1 milyar sterlinin üzerinde olduğunu tahmin ediyordu.

Ancak bayanlar, bugün konuşma motivasyonlarının para olmadığını söylüyor.

Gemma, “Yıllarca sessiz ve sessiz kaldım, konuşmadım. Umarım bugün bunun hakkında konuşmak yardımcı olur. Umarım Hhpimiz daha iyi hissetmeye ve güzelleşmeye başlayabiliriz.” diyor.