TEPAV raporu: Zelzelelerin ekonomik hasarı 147 milyar dolar

Türkiye Ekonomi Siyasetleri Araştırma Vakfı tarafından hazırlanan, Burcu Aydın Özüdoğru imzalı rapora göre 6 Şubat’ta gerçekleşen Kahramanmaraş merkezli zelzelelerin ekonomik hasarı 5 yılda 147 milyar dolara ulaşacak.

28 Şubat tarihli raporda yapılan tahminlere göre üstyapı ve altyapı inşaat, güçlendirme ve tamir maliyetleri 88 milyar dolar civarında olacak. Bu maliyetin yarısının kamu kaynaklarıyla finanse edilmesi öngörülürken, en büyük ikinci maliyet taşıt, demirbaş, stok ve tüketim malları kaynaklı kayıplar olarak gösterildi. Bu kalemin de büyüklüğü 35 milyar dolar olarak tahmin edildi.

Bütçeye bu yıl getireceği ek yük 600 milyar TL

Sözcü’deki habere göre sarsıntı kaynaklı harcamaların 5 yıllık bir finansman planını gerektireceğinin vurgulandığı raporda, ilk yıllarda milli gelire oranla yüzde 2,5-yüzde 3,5 bandında, toplamda ise yüzde 8 civarında bir ek finansman ihtiyacı doğuracağı tahmin edildi. Zelzelenin 2023 bütçesine getireceği ek harcama ise 600 milyar TL olarak hesaplandı.

Depremin etkilediği nüfusa yapılacak barınma, bakım, eğitim ve istihdam benzeri cari takviyelerin 320 milyar TL (17 milyar dolar) düzeyinde olacağı öngörüldü.  Yalnızca süreksiz barınma dayanaklarının bir yıllık maliyetinin 78 milyar TL (4 milyar dolar) olarak tahmin edildiği raporda, “Ayrıca uzun vadede Türkiye’nin kalkınma modelini afetlere göre yeniden şekillendirmesinin yaratacağı finansman ihtiyacı da, kamu maliyesi üzerinde önümüzdeki 10 yıl boyunca kayda değer bir ek yük yaratacaktır” tespitlerine yer verildi.

Büyümenin bu yıl yüzde 3’e gerilemesi bekleniyor

Depremin, iktisadın yavaşladığı ve risklerin arttığı bir periyoda denk gelmesiyle buradaki faturanın artacağına dikkat çekilen raporda, ekonomik büyümenin 2023 yılında beklenen baz senaryoya göre 1,2 puan daha düşük gerçekleşerek yüzde 3 civarında olacağı belirtildi.

“Deprem, kısa vadede tüketici ve üretici fiyatlarını yukarı istikametli tetikleyecek, besin fiyatları 2023 yılında yukarı taraflı artacaktır. Konut ve kira fiyatları üzerinde uzun vadeli fiyat baskısı devam edecek, 2023 yılı turizm gelirleri üzerinde olumsuz tesiri olabilecektir” tespitlerinin yer aldığı raporda, borç stokunun milli gelire oranının yaklaşık 4,5 puan artacağı belirtildi.

Kısa vadeli ekonomik önlem önerileri

“İstihdamın devamı için kısa çalışma ödeneği, İŞKUR ve KOSGEB destekleri süratli ve aktif bir şekilde hayata geçirilmeli. Makro-finansal risklerin faal yönetimi için para ve maliye siyaseti uluslararası kabul görmüş makul siyasetlere dönülmeli. Yeniden kurulacak kentler Türkiye’nin tarım ve hayvancılık üretim potansiyeli gözetilerek planlanmalı. Yoksullukla mücadele aktif yürütülmeli.”