Türkiye-ABD ilişkileri: F-16 satışına onay verilmesinden sonra hangi başlıkların öne çıkması bekleniyor?

Türkiye ve ABD, İsveç’in NATO üyeliği onayı karşılığında F-16 satışı adımının atılmasıyla ikili münasebetlerde uzun müddettir beklenen bir eşiği aşmış görünüyor. ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Victoria Nuland’ın hafta başında Ankara’ya yaptığı ziyaret, bağların bundan sonraki süreçte hangi başlıklarda ağırlaşacağını göstermesi açısından çok önemli oldu.

Kongre’de 26 Ocak’ta başlayan “15 günlük sessizlik süreci”, 10 Şubat’ta sona erecek. Kongreden itiraz gelmemesi durumunda Türkiye’ye satış gerçekleştirilecek.

İlişkilerdeki bu tıkanmanın aşılmasının akabinde gözler Türkiye-ABD münasebetlerinin bundan sonraki periyoduna çevrildi. ABD Dışişleri Bakanlığı protokolünde Bakan Antony Blinken’dan sonra ikinci sırada görev yapan Bakan Yardımcısı Victoria Nuland’ın hafta başında Ankara’ya yaptığı ziyaret ve verdiği bildiriler, ikili bağların geleceğine ilişkin çok önemli ipuçlarının ortaya çıkmasını sağladı.

Geçmiş Türkiye-ABD Stratejik Düzenek toplantılarının tersine görüşmeler sonrasında ortak açıklama yapılmaması ve kamuoyunun yalnızca ABD’li diplomatın açıklamaları aracılığıyla bilgilenmiş olması dikkat çekti.

Nuland, Türk basınına yaptığı açıklamalarda, Ankara ziyaretinin zamanlamasının rastlantısal olmadığını, Blinken’ın kendisinden ilişkileri canlandırmasını istediğini kaydederek, Washington’un Ankara ile yakalanan mevcut pozitif seyri devam ettirmekten yana olduğu mesajını verdi.

ABD’li diplomat, ileriki aylarda enerji, çevre ve ticaret alanlarında görüşmelerin yapılacağını kaydederken, “Yeni temiz enerji teknolojileri üzerinde birlikte çalışmak istiyoruz. Bu bahiste da ortadaki potansiyel hakkında iyi bir görüşme gerçekleştirdik. TIFA şemsiyesi altında ticaret görüşmelerimiz de olacak. Bunu da önümüzdeki aylarda gerçekleştirmeyi umuyoruz” sözlerini kullandı.

Nuland’ın kastettiği gelişmelerden birinin ABD Ticaret Bakanlığı’nın koordinasyonunda Türkiye’de gerçekleşecek olan Trade Wings 2024 toplantısı olacağı kaydediliyor. ABD ile Türkiye’nin ticaret ve yatırımın artırılması için mevcut düzenekleri artırma konusunda da görüş birliğinde olduğu belirtiliyor.

‘Daha sağlam diyalog’

Ankara’daki görüşmelerde yüklü olarak “terörle mücadele konusunda taraflar arasındaki farklılıkların ele alındığı” kaydediliyor.

Amerikalı diplomat, bu mevzudaki farklılıklarla ilgili bir soruya karşılık verirken, “Son yıllarda terörle mücadele konusundaki görüşmelerimiz olması gerektiği düzeyde değil. Bu nedenle sağlam bir terörle mücadele diyaloğuna geri dönmek istiyoruz” sözlerini kullandı. Nuland, bu kapsamda Suriye’de nasıl bir yol izleyeceklerini de Türk makamlarıyla konuştuklarını kaydetti.

ABD’nin Suriye’nin kuzeyinde IŞİD ile mücadeleyi yürütmek ve yerel ortak olarak isimlendirdikleri YPG ile işbirliğini koordine etmek gayesiyle 900 kadar asker bulundurduğu biliniyor. Türkiye de YPG ile mücadele kapsamında 2015’den bu yana gerçekleştirdiği askeri operasyonlar sonucunda kuzey Suriye’de oluşturduğu bölgelerde asker barındırıyor ve YPG maksatlarına zaman zaman insansız hava araçlarıyla akınlar düzenliyor.

Geçen sene Ekim ayı başında YPG’ye saldırı düzenleyen bir Türk askeri insansız hava aracının ABD tarafından düşürülmesi Türkiye’nin yansısına neden olmuştu.

Nuland’ın daha sağlam diyalog davetinden taraflar arasında siyasi görüşmelerin yanı sıra askeri ve istihbarı alanda da temaslara başlanması gerektiği Ankara’da yapılan değerlendirmeler arasında. Lakin Nuland’ın Suriye’den asker çekilmeyeceğini yeniden vurgulaması ve IŞİD ile mücadelenin devam edeceğini açıklaması Washington’un görünür gelecekte YPG konusundaki siyasetini değiştirmeyeceği yorumlarına neden oldu.

S-400 ve F-35 vurgusu

Amerikalı diplomatın açıklamaları ortasından en çok öne çıkan öge ise Türkiye’nin Rusya’dan aldığı S-400 hava savunma sistemleriyle ilgili sorunu çözmesi durumunda 2019’da çıkartıldığı F-35 ortak savaş uçağı programına geri dönebileceği oldu.

Nuland, “ABD, Türkiye’yi F-35 ailesine geri almaktan memnuniyet duyacaktır. Ama önce bu diğer sıkıntıyı çözmeliyiz ve bunu çözerken aynı vakitte Türkiye’nin güçlü bir hava savunmasına sahip olmasını sağlamalıyız” sözleriyle Washington’un mevzuyu nasıl formüle ettiğini ortaya koymuş oldu.

ABD, geçen yıllarda de S-400 konusunun tahlili için kimi tekliflerde bulunmuş fakat bunlar Ankara tarafından kabul görmemişti. Eski Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, bir röportajında, bu teklifler arasında S-400 hava savunma sisteminin Rusya ile savaşan Ukrayna’ya verilmesinin olduğunu kayda geçirmişti.

Rusya’nın Ukrayna’yı işgal teşebbüsünün başladığı Şubat 2022’den bu yana bölgede istikrar siyaseti izleyen Türkiye’nin Moskova’yı rahatsız edecek bir S-400 formülüne sıcak bakması beklenmiyor.

Nuland’ın açıklamalarında “Türkiye’nin güçlü bir hava savunma sistemine sahip olmasını sağlamalıyız” sözleri de S-400 meselesinin tahlili durumunda Amerikan Patriot hava savunma sistemlerinin satışı müzakerelerine yeniden başlanabileceği mesajı olarak değerlendirildi.

Erdoğan’a Beyaz Saray daveti olacak mı?

Türkiye’nin İsveç’in üyeliğine onay vermesi ve ABD’nin F-16 satışı için adım atmasıyla daha pozitif bir havaya bürünen Türk-Amerikan ilişkileri kapsamında sorulan soruların başında ABD Başkanı Joe Biden’ın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ı resmi ziyaret için Beyaz Saray’a davet edip etmeyeceği.

ABD ve Türk yetkililer de bu etapta Erdoğan’a iletilen bir davet olmadığını kaydediyorlar. İki lider, en son Temmuz 2023’te NATO Zirvesi’nde yüz yüze görüşmüşlerdi. Telefonda ise son görüşmeleri 15 Aralık 2023’te olmuştu. Erdoğan, en son Beyaz Saray ziyaretini devrin ABD Başkanı Donald Trump’ın daveti üzerine Mayıs 2017’de gerçekleştirmişti.

İkili bir davet kapsamında olmasa da Erdoğan’ın bu sene Temmuz ayında Washington’a gitmesi büyük mümkünlük. Washington, 2024 yılının en çok önemli uluslararası toplantılarından biri olacak olan NATO’nun 75. Yıl zirvesine ev sahipliği yapacak.

1999’daki 50. Yıl Zirvesi’nde olduğu benzeri NATO’nun geleceğine ilişkin çok önemli kararların alınmasının beklendiği tepenin yüklü gündemi Rusya’nın Ukrayna’yı işgal teşebbüsü ve ittifakın artan tehditler karşısında caydırıcılığını nasıl koruyacağı olacak.

ABD seçimlerinin etkisi

Türk-Amerikan münasebetlerinin gelişmesine ve meselelerin tahliline dönük teşebbüslere rağmen ABD’de başkanlık seçimlerine 9 ay benzeri bir süre kalması bu beklentilerin gerçekleşme mümkünlüğünü zayıflatan bir öge olarak görülüyor.

ABD’nin YPG ile iştirakine son verecek benzeri görünmemesi, Türkiye’nin S-400 sıkıntısına nasıl bir tahlil bulacağının netleşmemiş olması benzeri faktörlerin, seçimlere kadar olan kısa sürede Ankara-Washington alakalarını dönüştürücü tesiri olacak gelişmelerin yaşanmasını engelleyebileceği öngörülüyor.

Buna ek olarak, ABD’nin bir evvelki başkanı Trump’ın adaylık yolunda güçlü adımlarla ilerlemesi ve mevcut Başkan Biden karşısında talihinin yüksek olması, Ankara’nın da Washington ile ilgilerin seyrini belirlemek için seçim sürecini beklemesi sonucunu doğurabilir.