Türkiye, AİHM başvurularında ilk sırada, en çok dava hangi konuda?

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), 2024’e ilişkin istatistiklerini açıkladı. AİHM verilerine göre 2024’te aleyhinde en fazla dava başvurusu bulunan ülke Türkiye.

AİHM’ye, 47 Avrupa ülkesinden yapılan şikayetlerin toplamı 60 bin 350. Bunların yüzde 35,8’i Türkiye kaynaklı hak ihlali savlarından oluşuyor. Bu da karar bekleyen 21 bin 600 dava başvurusu manasına geliyor.

Türkiye, bu sayıyla diğer ülkelerin açık ara önünde yer aldı.

Türkiye’yi 8 bin 150 müracaatla Avrupa Kurulu’ndan ayrılan Rusya ve 7 bin 700 dava müracaatıyla Ukrayna izliyor.

Geri kalan 44 ülkenin müracaatlarının toplamı ise 22 bin 900.

Türkiye 2023’te de ilk sırada yer almıştı. Bununla birlikte, 2023’teki sayı 2024’e oranla daha yüksekti.

15 Temmuz çok önemli yer tutuyor

Türkiye aleyhindeki müracaatların içeriğine bakıldığında büyük çoğunluğunun 15 Temmuz 2016’daki darbe teşebbüsüyle temaslı olduğu görülüyor.

AİHM, bu bu husus ile bağlantılı müracaatları Türkiye’ye gruplar halinde bildirim etmeyi sürdürüyor.

Bu müracaatların sayısı net olarak açıklanmasa da yetkililer Türkiye hakkındaki müracaatların yüzde 80’inden fazlasını oluşturduğuna dikkat çekiyorlar.

Yetmiş üç kararın 67’sinde en az bir ihlal

Strasbourg’da AİHM Başkanı Marko Bosnjak tarafından açıklanan verilere göre AİHM 2024’te 1102 karar açıkladı.

Bunlardan 73’ü Türkiye’yle ilgili. Türkiye bu sayıyla 2024’te hakkında en fazla karar açıklanan üçüncü ülke oldu.

Bu alanda ilk sırada 302 kararla Rusya, ikinci sırada ise 158 kararla Ukrayna yer aldı.

Türkiye hakkında açıklanan 73 karardan 67’sinde Avrupa İnsan Hakları Mukavelesi’nin (AİHS) en az bir hususunun ihlal edildiği tespit edildi.

AİHM, Türkiye’ye karşı açılan 5 davada ihlal bulmazken, bir davada dostça tahlile gidildi.

Özgürlük ve güvenlik ilk sırada

Açıklanan kararlara bakıldığında en fazla ihlale mukavelenin özgürlük ve güvenlik hakkını garanti altına alan beşinci unsurunda rastlanıyor. AİHM, 19 davada bu unsurun ihlal edildiğine hükmetti.

Özgürlük ve güvenlikle ilgili ihlalleri mukavelenin ifade özgürlüğüne ilişkin 10’uncu unsuru izledi.

Üçüncü sırada ise 14 ihlalle insan hakları kontratının adil yargılanma hakkını düzenleyen 6’ncı hususuna ilişkin ihlaller yer aldı.

Türkiye’nin insan hakları kontratının ihlaline ilişkin sıralaması 2023’te 2024’dekinden farklıydı.

2023 istatistiklerinde adil yargılanma (17) ilk sırada yer alırken, özgürlük ve güvenlik (16) ile toplantı ve dernek kurma özgürlüğü (16) ikinci sırada yer aldı. Özel ve aile hayatına hürmet (15) ise üçüncü sırada yer almıştı.

AİHM’nin 2024’te hiç karar açıklamadığı ülkeler Andorra, Estonya, İrlanda ve Liechtenstein oldu.

Mahkemenin hakkında karar açıklayıp da insan hakları mukavelesinin ihlal edilmediğine hükmettiği ülkeler ise Finlandiya, İsveç ve San Marino oldu.

Türkiye gündemde olmaya devam edecek

Türkiye’yle ilgili dava ve müracaatların AİHS’nin 75’inci yılının kutlanacağı bu yıl da AİHM’nin gündeminde yüklü bir yer tutmasına kesin gözüyle bakılıyor.

15 Temmuz kontaklı evraklara ilişkin AİHM süreci devam edecek.

AİHM’nin temyiz organı olarak görev yapan 17 yargıçlı Büyük Daire’nin bu evraklar açısından emsal oluşturma potansiyeli içeren bir davada karar açıklaması bekleniyor.

Üç kritik davada karar basamağına gelindi

PKK lideri Abdullah Öcalan’ın İmralı’daki tecrit şartlarına ilişkin Türkiye aleyhine yaptığı müracaatta da yıl içinde karar bekleniyor. Kararın tam olarak ne zaman açıklanacağı ise şu basamakta net değil.

Uzun müddettir AİHM’nin gündeminde olan ve mahkeme ile Türkiye arasında sorun yaratan iki davada da yıl içinde karar açıklanması öngörülüyor.

Bunlardan birincisi Gezi Davası bağlamında 2017’de tutuklanan, AİHM’nin bert ve tahliye kararlarına karşın tutukluluk hali süren ve hakkında ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası bulunan Osman Kavala’yla ilgili.

İkincisi ise yeniden AİHM kararına karşın tutukluluk hali devam eden eski HDP Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş’la ilgili olanı.

Kararlara uymak zorunlu

AİHS’nin 46’ıncı hususu gereği, kontrata taraf olan devletler açısından AİHM kararları bağlayıcı nitelikte.

Türkiye, AİHS’yi 1950’de imzaladı, 1954’te onayladı.

Bireysel müracaat hakkını 1987’de tanıyan Türkiye, AİHM’nin mecburî yargı yetkisini 1989’dan bu yana tanıyor.

AİHM kararlarının uygulanması kişisel yahut genel tedbirlerle yapılıyor.

Bireysel tedbirler, başvuranın hakkının ihlaline yol açan nedenleri ortadan kaldırmayı, genel tedbirler ise müracaata mevzu ihlali herkes için ortadan kaldırmayı ve böylelikle ihlalin devamını önlemeyi sağlayacak önlemlerden oluşuyor.

AİHM kararlarının uygulanmasının takibi Avrupa Kurulu Bakanlar Komitesi tarafından yapılıyor.