Türkiye Alışveriş Merkezleri ve Perakendeciler Federasyonu: Zincir marketlerin enflasyonu yükselttiği tenkitleri tamamen algıya yönelik

Türkiye Alışveriş Merkezleri ve Perakendeciler Federasyonu (TAMPF) Başkanı Alp Başkan Özpamukçu, zincir marketlerin enflasyonu yükselttiği tenkitlerinin tamamen algıya yönelik olarak yapıldığını ifade ederek, “Şu anda besin enflasyonunu çok önemli şekilde yaşıyoruz. Örneğin tarladan şimdi biz, domatesi sıfır liraya çıkarsak rafa 7 liraya koyabiliyoruz. O bakımdan burada çok temel sorunlar var. Bunları çözmemiz lazım” dedi.

TAMPF Perakende Sohbetleri’nin birincisi, Federasyon’un Youtube kanalından bugün yayınlandı. TAMPF Yönetim Kurulu Başkanlığı ve Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ve Besin Perakendecileri Başkanlığı vazifeleri de olan Özpamukçu, kanalın her ay yayınlayacağı ‘Perakende Sohbetleri’nin ilk konuğu oldu. Özpamukçu, perakende bölümünün mevcut durumunu ve 2023 seçim sürecinin sektörü nasıl etkileyeceğine dair öngörülerini aktardı. Özpamukçu’nun değerlendirmeleri özetle şöyle:

“Son derece haksız, tamamen algıya oynayan bir şeyle karşıyız”

Gıda perakendesi olmasaydı Türkiye’de hangi enflasyonun konuşulacağına dair gerçeği sokakta halka sorsak, söyler. Besin perakendesinin gelişkin olması, enflasyonu engelleyici bir ögedir. Zira oradaki rekabet, oradaki organizasyon, oradaki yapılanma, tedarikçilerin fiyatlarını, geçişlerini baskılayan, üretim noktasında eğitimlerle, kalite takviyeleriyle, bütün o süreçle tedarikçinin daha verimli üretim yapmasına vesile olan organizasyonlardır, organize besin perakendesi. Bu noktadan baktığımızda, aslında son derece haksız, tamamen algıya oynayan bir şeyle karşıyız. Bizim, problemin özüne bir inmemiz lazım.

“Planlı üretim yapamıyoruz”  

Meselenin özü, biz üretmeliyiz. Türkiye toprakları, çok değerli, sahiden bize verilmiş bir nimet. Üretim konusunda çok büyük şansımız ve fırsatımız var. Tarım açısından olağanüstü bir iklimimiz var. Türkiye’de 3 bini aşkın coğrafik işaretli ürün çıkarılabiliyor. Tüm Avrupa’da bu kadar çıkarabiliyor. Bu bile topraklarımızın değerini ifade ediyor. Planlı üretimi, kooperatifleşmeyi, birlikleşmeyi yapamıyoruz. Diğer taraftan, havza bazında üretim yapılıp bunların planlanması gerekiyor. Tüm dünya bunu bu türlü yapıyor. İşletmelerimizin yüzde 90’ı aile işletmeleri. Bunların doğru bir şekilde; kooperatifler, birlikler altında organize olması gerekiyor ki herkes farklı makineye, başka ekipmana, başka iş gücüne yatırım yapıyor olmasın. Uzmanlaşmak gerekiyor.

“Türkiye’de 15 milyar dolarlık yıllık kayıptan bahsediyoruz”

Bunları yapamadığımız için bilhassa pandemiyle bir arada ortaya çıkan ve dünyayı etkileyen besin enflasyonun Türkiye’ye yansımaları ağır oldu. Yaşamaya da devam ediyoruz. Bir an önce mevzuları çözmemiz lazım. Diğer taraftan lojistik konusu var. Antalya’daki domatesi İstanbul’a taşıyoruz. Türkiye’nin her yerinde domates, salatalık, biber, yeşillik yetiştirebilirsiniz. İl etraflarında bunları yapabilme kabiliyetimiz de olması lazım. Bunlar hem israfı azaltacak hem lojistik maliyetlerini düşürecek. Türkiye’de 15 milyar dolarlık yıllık kayıptan bahsediyoruz, tarım üzerinde. Bu türlü baktığımız zaman yapılabilecek çok husus var ve hepsinde de aralık alabiliriz. Bunların hepsi enflasyonu düzeltecek işler.

“Şu anda biz, domatesi sıfır liraya çıkarsak rafa 7 liraya koyabiliyoruz” 

Şu anda biz, besin enflasyonunu çok önemli şekilde yaşıyoruz. Örneğin, tarladan şimdi biz, domatesi sıfır liraya çıkarsak rafa 7 liraya koyabiliyoruz. O bakımdan burada çok temel sıkıntılar var. Bunları çözmemiz lazım. Kontratlı üretim yapabilmemiz lazım. Örneğin gayrisafi milli hasılanın yüzde 1’ini, 7 milyar doları bile düşünsek o kadar destek veriyor muyuz? Bu bir soru işareti. Kontratlı tarım boyutunda, mukavele yaptığınız fiyatla işin son noktasında oluşan bir fark var. Bu fark çiftçinin aleyhine gelişirse o açığı çiftçiye verilecek dayanakla kapatmak lazım. Alıcının aleyhine gelişirse o takviyesi alıcı tarafında kapatmak lazım. Böylelikle kontratlı tarım sistemini Türkiye’de oturtmak lazım. Biz bunu yapabilirsek azamî 2-3 yıl içerisinde biz şunu görürüz; artık tarım üretimimizin yüzde 70’leri aşan kısmı kontratlı tarıma dönüşmüş olur. Bu, planlamayı da getirir.

“Son yıllarda öngörülebilirlik çok zayıfladı” 

Doğru yerlerde takviyeleri kullanmamız lazım. Havza bazında üretim çok değerli. Türkiye’nin havzaları belli. Hangi havzada neyin en verimli yetiştiği belli. Buralarda planlamayı doğru yapmak lazım. Enflasyonun sebebi deyince bunlar, işte bu saydıklarım sebep. Öbürü değil. Yani öbürü enflasyonu engellemiş, daha da beter hale gelmemizin aslında önüne geçmiş bir sistem. Öngörülebilirlik, işletmeler için çok temel bir şey. Önümüzü görebilmemiz lazım. Son yıllarda öngörülebilirlik çok zayıfladı.

“Ciro artarken bir taraftan da masraf artışları var”

2022’ye süratlice bakacak olursak evet, cirolar arttı. Cirolar arttı fakat cironun artması, biraz daha balonun şişmesi benzeri bir noktada. Ciro artarken bir taraftan da masraf artışları var. Besinde örnek vereyim; ciro artışları yüzde 80 mertebesindeyse masraf artışlarının yüzde 120’ler mertebesinde olduğu konularımız oldu.

“Gördüğümüz zaman aslında çok iyi bir fotoğraf olmadığını anlayacağız”

Ciro artışı, aynı vakitte stok çevirme kabiliyeti süratli olmayan firmalarda bir nakit akış ihtiyacı doğurdu. Bunun finanse edilmesi gerekiyor. O zaman finansmana erişime muhtaçlık. Buralarda büyük zorluklar oldu ve olmaya devam ediyor. Biz, çeklerden kurtulmuştuk, bankaların direkt tedarikçilere ödeme düzeneğini kurmuştuk. Bu sene, bankacılık tarafında 200’ü aşkın mevzuat yazılmış. Bunlarla bankalar sıkışmış. Tekrar çeke dönmek benzeri ilkel tarzlara geçen hususları yaşadık. Yani ciro artışı var, miktar artmamış. Miktar artmıyorsa sermayenizi kaybediyorsunuz demektir. Bu sermaye kayıplarını biz bilançolarda ya da önümüzdeki vakitte göreceğiz. O bakımdan 2022’de kârlar arttı diyoruz, onun vergisini de ödüyoruz fakat bunun finansmanını, bunun getirdiği miktar kayıplarını biz şimdi görmüyoruz. Gördüğümüz zaman aslında çok iyi bir fotoğraf olmadığını anlayacağız.

“2023 yılı, 2022’den bence daha da zor olacak”

2023’e gelince; 2023, iki kesimli gözüküyor. İlk 6 ayı, seçim sathı maili. Bir sonraki 6 ay da seçimden sonraki dönem. Bu türlü baktığımız zaman, bunlar başlı başına meçhullüğü artıran ögeler. O bakımdan, öngörülemezlik kısmının üzerine katmaya devam ettiğimizi söylemek lazım. Finans dalına baskılar bir taraftan devam ediyor benzeri görünüyor. Bir taraftan da seçim devrine girdiğimiz için musluklar açılacak. Bunun getireceği enflasyonist tesirler de geliyor olacak. O bakımdan 2023 yılı, 2022’den bence daha da zor olacak.”