Türkiye, Avrupa Parlamentosu raporuna neden tepki gösteriyor?

Avrupa Parlamentosu’nun yıllık Türkiye raporuna, hem Dışişleri Bakanlığı hem de üst seviye hükümet yetkililerinden sert reaksiyonlar geldi. Dışişleri Bakanlığı, raporun kabul edilmesinden yalnızca birkaç saat sonra yayınladığı yazılı açıklamayla, Avrupa Parlamentosu’nu sığ ve vizyon sahibi olmamakla eleştirdi.

Ankara’nın tepkisini yalnızca raporun içeriği değil, raporun hazırlanmasında Türkiye zıddı marjinal kümelerin da devrede olduğu iddiası oluşturuyor.

Açıklamada, “Türkiye zıddı çevrelerin dezenformasyonuna dayalı haksız itham ve önyargılarla dolu bu rapor, AP’nin gerek ülkemizle ilişkiler gerek AB’nin geleceğine ilişkin çoğu zaman ki sığ ve vizyonsuz yaklaşımının bir yansımasıdır” tabirlerine yer verildi.

Ancak Ankara’nın asıl rahatsız olduğu öge, raporun Türkiye-AB bağlarında yeni bir periyodun başlatılmasını öngören adımların atıldığı periyotta gelmesi.

Dışişleri açıklamasında bu durum, “Türkiye-AB bağlarının yeniden canlandırılması için bir imkan penceresinin açıldığı, kıtamızın istikrarı ve güvenliği açısından böylesi kritik bir devirde, AP’nin ilgilerimizin belkemiği olan katılım müzakereleri yerine farklı arayışları gündeme getirmesini akıl dışı buluyoruz” sözleriyle aktarıldı.

Cumhurbaşkanlığı Dış Siyaset ve Güvenlik Başdanışmanı Akif Çağatay Kılıç da sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada bu noktaya değindi.

“Avrupa Parlamentosunda kabul edilen rapor ön yargılı, arka niyetli ve kabul edilemezdir. AB ile yeni bir periyoda girildiği günlerde bu raporun kabul edilmesi manidardır,” diyen Kılıç, Avrupa Parlamentosu üyelerini popülist siyasetten vazgeçmeye de çağırdı.

Ankara-Brüksel yakınlaşmasının sınırları

Türk hükümeti, 28 Mayıs’ta tamamlanan cumhurbaşkanlığı seçimlerinin akabinde AB ile ilgilerde yeni bir sayfa açmak istediğini ortaya koymuş ve bu davet AB’den olumlu karşılık almıştı.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Temmuz ayında NATO ve Eylül ayında düzenlenen G20 doruklarında AB Kurul Başkanı Charles Michel ile görüşmüş, AB Komisyonu’nun genişlemeden sorumlu üyesi Oliver Verhalyi de geçen hafta Ankara’ya bir ziyaret gerçekleştirmişti.

Bu temaslarda taraflar arasındaki diyalog sıklığı ve seviyesinin artırılmasının yanı sıra gümrük birliği ve vize kolaylığı hususlarında çalışmaların başlatılması kararları alınmıştı.

Avrupa Parlamentosu’nun raporu ise Türkiye-AB yakınlaşmasının sonlarının olduğunu, stratejik hususlarda yapılacak işbirliğinin tam üyelik perspektifini içermeyeceğini göstermesi açısından dikkat cazip oldu.

Bu, aynı vakitte, Ankara’nın AB Komitesi ile ilgilerde yaşadığı ivmenin gelecek sene seçimlere gidecek olan Avrupa Parlamentosu’na mensup siyasetçilerde tam olarak yansımadığını gösteren bir duruma işaret etti.

Buna rağmen, rapor, Türkiye’nin tam üyelik yoluna dönmesi için esaslı ıslahatlar yapması gerektiğini vurgulayarak Ankara’ya asıl sorunun kaynağını da göstermiş oldu. Ayrıyetenbu rapor, Avrupa Komisyonu’nun Ekim ayında açıklaması öngörülen Türkiye raporunun nasıl görüneceğinin işaretlerini vermesi açısından da kıymet taşıdı.

Demokrasi – insan hakları sorunları

Gerek Avrupa Kurulu gerekse Avrupa Parlamentosu’nun son yıllarda yayınladığı Türkiye raporlarının en bariz ögeleri arasında demokratikleşme sürecinde yaşanan geriye gidiş oldu.

Avrupa Parlamentosu raporu bu noktaya işaret ederek, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının uygulanmadığına da işaret etti ve bu durumun Türkiye-AB bağlantılarında yarattığı tahribatı göz önüne serdi.

Ankara’dan yapılan açıklamalarda, demokrasi ile ilgili tenkitlere özel bir cevap verilmediği gözlendi.

Sadece Adalet Bakanı Yılmaz Tunç yaptığı yazılı açıklamada, “Söz konusu rapor, Türkiye’deki yeni ıslahat çalışmalarını ve insan hakları ile hukukun üstünlüğü alanlarındaki gelişmeleri görmezden gelen, objektif olmaktan uzak, verilere dayanmayan haksız, temelsiz ve hezeyanlarla dolu bir rapordur,” tabirlerine yer verdi.

Tunç da, raporun, Ankara-Brüksel arasında geliştirilen olumlu gündeme hizmet etmediği ve marjinal çevrelerin tesiriyle hazırlandığı savına açıklamasında yer verdi.

Yeni bir çerçeve arayışı

Avrupa Parlamentosu raportörünün odaklandığı ögeler arasında Türkiye-AB bağlantılarının mevcut formatında daha fazla ilerleyemeyeceği, bu nedenle yeni ve daha gerçekçi bir çerçevenin oluşturulması olduğu biliniyor.

Gerçekçilikten kasıt ise Türkiye’nin AB’ye tam üye olarak katılamayacağı bundan ötürü aslında ilerlemeyen katılım müzakerelerinin sonlanması. Lakin bu mevzuda AB içinde ortak bir tavrın oluşmadığı, birçok AB ülkesinin Türkiye ile ilişkileri zorlaştıracak bu türlü bir adımı atmak istemediği biliniyor.

Ancak Michel’in Eylül ayı başında yaptığı 2030’a kadar AB’nin yeni üyelere hazırlanması gerektiğine ilişkin açıklamasında Batı Balkan ülkelerine atıf yapıp Türkiye’den bahsetmemesi dikkat çekmişti. AB’de yapılan değerlendirmelerde, Türkiye’nin katılım sürecinde öngörülür gelecekte ilerleme yaşanmayacağının bilinmesine rağmen, süreci tamamen sonlandırmanin yanlış bir mesaj olacağı fikri öne çıkıyor.