Can Atalay’ın milletvekilliğinin düşürülmesi: Berberoğlu ve Gergerlioğlu benzeri vekilliğe dönebilir mi?

Yazan: Ayşe Sayın, Burak Abatay

Türkiye Emekçi Partisi (TİP) Hatay Milletvekili Can Atalay’ın milletvekilliğinin düşürülmesinin akabinde, CHP İstanbul Milletvekili Enis Berberoğlu ve DEM Parti Kocaeli Milletvekili Ömer Faruk Gergerlioğlu formülüyle milletvekilliğine dönüp dönemeyeceği tartışılıyor.

Milletvekilliğinin düşürülmesinin akabinde Atalay’ın avukatları bir sefer daha Anayasa Mahkemesi’ne (AYM) başvurmaya hazırlanıyor.

BBC Türkçe’ye konuşan TİP Parti Meclisi Üyesi ve avukat Özgür Urfa, Atalay’ın milletvekillliğinin düşürülmesine karşı Çarşamba yahut Perşembe günü AYM’ye başvuracaklarını söyledi.

Urfa, yaşanan sürecin yargı darbesi olarak başladığını lakin bugün mecliste kararın okunmasıyla birlikte siyasi bir darbeye dönüştüğünü savundu ve “Karar okunarak Meclis bu hukuksuzluğa ve suça ortak edildi” dedi.

Atalay’ı yargılayan ilk derece mahkemesi olan 13. Ağır Ceza Mahkemesi, AYM’nin iki kere verdiği hak ihlali kararı doğrultusunda yeniden yargılama yapmak yerine, belgeyi Atalay hakkındaki 18 yıllık hapis cezasını onayan Yargıtay 3. Ceza Dairesi’ne göndermişti.

Yargıtay 3. Ceza Dairesi’nin 3 Ocak’ta, “AYM ‘nin hak ihlali kararının türel bedeli yok” gerekçesiyle ikinci defa uymama kararı alması üzerine Atalay’ın avukatları üçüncü defa AYM’ye başvurmuştu.

TBMM Genel Kurulu’nda, hakkındaki katılaşmış mahkumiyet kararı okunarak, milletvekilliği sona eren Atalay’ın avukatları bu sefer, “seçilme hakkının ihlal edildiği” gerekçesiyle bir defa daha AYM’ye başvurmaya hazırlanıyor.

Berberoğlu ve Gergerlioğlu süreçleri nasıl işledi?

Daha önce TBMM’de CHP İstanbul Milletvekili Enis Berberoğlu ve DEM Parti Kocaeli Milletvekili olan Ömer Faruk Gergerlioğlu’nun milletvekilliği haklarındaki katılaşmış mahkumiyet kararları TBMM Genel Kurulu’nda okunarak düşürülmüştü.

TBMM Başkanlığı, AYM’ye yapılan hak ihlali kararının sonucunu beklemeden 4 Haziran 2020’de Berberoğlu kararını Meclis’te okuttu ve üyeliği sona erdi.

Ancak AYM, Berberoğlu’nun seçilme hakkının ihlal edildiğine hükmetti.

Berberoğlu ile ilgili AYM’nin ilk verdiği ihlal kararına direnen ilk derece mahkemesi olan İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesi, ikinci hak ihlali kararının akabinde, “yeniden yargılamanın kabulü, infazın durdurulması, hükümlülüğün sona erdirilmesi” yönünde karar verdi.

Kararın bir örneği TBMM’ye gönderildi.

Yerel mahkemenin kararı doğrultusunda Berberoğlu, kararın 11 Şubat 2021’de Genel Kurul’da okunmasıyla, seçilme hakkı iade edilen ilk milletvekili oldu.

Hakkında karar verildiği devirde HDP Kocaeli Milletvekili Ömer Faruk Gergerlioğlu’nun milletvekilliğine iade süreci ise daha kısa sürede gerçekleşti.

Kocaeli 2. Ağır Ceza Mahkemesi’nin verdiği 2 yıl 6 aylık hapis cezası Yargıtay tarafından onanınca milletvekilliği düşürülen Gergerlioğlu, “seçilme ve siyasi fliyette bulunma hakkı ile ifade özgürlüğünün ihlal edildiği” gerekçesiyle AYM’ye başvurdu.

Başvuruyu yerinde bulan AYM, “mahkumiyet kararının infazının durdurulması, yeniden yapılacak yargılamada durma kararı verilmesi” yönünde karar verdi.

Kocaeli 2. Ağır Ceza Mahkemesi’nin AYM kararına uyması üzerine Gergerlioğlu 4 ay sonra yeniden Meclis’e döndü.

Atalay’ın dönüşü için hangi formüller tartışılıyor?

Siyasi kulislerde, Atalay’ın milletvekilliğinin düşürülmesinden sonra, yeni bir süreç başlayacağı ve yeni bir AYM kararıyla Berberoğlu ve Gergerlioğlu formülüyle tahliye edilip, parlamentoya dönüp dönemeyeceği tartışılıyor.

Aralarında AKP Genel Başkan Yardımcısı Hayati Yazıcı, Grup Başkanvekili ve eski Adalet Bakanı Abdülhamit Gül’ün de bulunduğu birtakım parti kurmayları Yargıtay, 3. Ceza Dairesi’nin AYM’nin hak ihlalini tanımayarak üyeleri hakkında suç duyurusunda bulunmasını sosyal medya hesaplarından üstü kapalı eleştirmişti.

Yargı krizinin tahlili konusunda AKP içinde kimi yöneticiler farklı formülleri dile getiriyorlar.

İktidar partili birtakım hukukçular milletvekilliğinin düşürülmesinden sonra, “seçilme hakkının ihlal edildiği” gerekçesiyle bir sefer daha AYM’ye başvurması ve mahkemenin de yeniden hak ihlali kararı vermesi halinde, sonuncu karar olacağı için bu kararın TBMM Genel Kurulu’nda okunmasıyla Atalay’ın vekilliğe dönebileceğini savunuyor.

Muhalefet inandırıcı bulmuyor: Karar siyasi

Muhalefet partili milletvekilleri ise AKP’nin “yargı krizinin çözümü” için Atalay’ın dönüş formülünün işleyeceğine inanmıyor.

Atalay hakkındaki kararın “siyasi bir karar” olduğunu savunan CHP’nin birtakım hukukçu milletvekilleri Berberoğlu ve Gergerlioğlu hakkındaki hak ihlali kararlarına ilk derece mahkemelerinin uyarak, haklarındaki infazın uygulanması ve yargılamanın durdurulması kararı verildiğine işaret ediyor.

Ancak Atalay belgesinde, ilk derece mahkemesinin iki defa AYM kararını uygulamak yerine belgeyi Yargıtay’a göndermesi nedeniyle, milletvekilliğinin düşürülmesinden sonra AYM’nin vereceği yeni hak ihlali kararı sonrasında da benzer bir sürecin tablonun yaşanmayacağının garantisi olmadığına dikkat çekiyorlar.

TİP ne diyor?

BBC Türkçe’nin sorularını yanıtlayan TİP avukatı Özgür Urfa, Atalay evrakının, Gergerlioğlu ve Berberoğlu evraklarıyla sonucu itibarıyla farksız olduğunun AYM’nin iki ihlal kararında da ayrıntılıca yer aldığını söyledi ve şöyle devam etti:

“Aynı hukuksuzluğu tekraren defa tekrarlıyorlar ve bu nedenle Anayasa’yı açıkça ihlal ediyorlar.”

Urfa’ya göre “Atalay’ın Meclis’e dönmesinin önünde hiçbir pürüz yok” ve “AYM’nin yapacakları yeni müracaata ihlal kararı uyguladığı anda Atalay’ın vekilliği tıpkı Gergerlioğlu örneğinde olduğu benzeri iade edilecek.”