Çin ve ABD Ukrayna savaşını sona erdirebilir mi?

Muhtemelen dünyada Vladimir Putin üzerinde tesirde bulunabilecek tek kişi, kendisini Rusya Devlet Lideri’nin dostu ilan eden, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’dir. Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin Putin hakkındaki yakalama kararı bile Şi’yi Moskova’yı ziyaret etmekten caydırmadı.

Çin’in Moskova üzerindeki nüfuzu, diplomatik kararlar ile ekonomik bağımlılığın bir sonucu: Dünyanın en büyük ikinci ekonomisine sahip Çin, Rusya’nın Ukrayna işgalini bugüne kadar kınamadı. Batı Rusya’ya giderek ağırlaşan yaptırımlar uygularken Çin tam karşıtını yapıyor, Moskova ile ticaretini güçlendiriyor.

Ortak hedef: Batı’nın hakimiyetini kırmak

International Politik Quartely Genel Yayın Direktörü Henning Hoff DW’ye, “Aslında Rusya’nın Ukrayna’ya acımasız saldırısı Çin’in çıkarına değil” değerlendirmesini yaptı.

Bu savaşın Çin’in, üç yıllık “Sıfır Covid” sürecinin akabinde umduğu ekonomik toparlanmayı sekteye uğrattığına dikkat çeken Hoff, “Üstelik savaşın gidişatı, Pekin’i kaybeden tarafta olma tehlikesiyle karşı karşıya bırakıyor” diye konuştu.

Ancak Hoff, Çin’in aynı vakitte savaştan ekonomik çıkar sağlamaya çalıştığına da işaret ederken, Pekin’in Rusya’dan petrol ve doğal gazı daha ucuza satın almasını, Batı ile ticari ilişkileri zora girerken Rusya’ya artan ihracatını örnek olarak gösterdi.

Tüm bu gelişmeler, Rusya’nın Çin’e bağımlılığını gitgide artırıyor ve Pekin, hiç kimsede olmadığı kadar, Kremlin üzerinde tesirde bulunma gücüne sahip.

Şi hakikaten istese, savaşa son verilmesi için Putin’i müzakere masasına oturması için ikna edebilir. Fakat bugüne kadar bunu yapmadı. Şi, tek bir kırmızı çizgi çizdi, o da nükleer silahların kullanılmaması gerektiği ile ilgili oldu. Zira Çin’in savaştan daha çok önemli bir gayesi var. Bu hedef, Batı’nın hakimiyeti altında olmayan yeni bir dünya nizamının inşası. Bunun için de partner ülke olarak Rusya’ya ihtiyacı var. Bu nedenle Çin, Rusya’nın bu savaşı kaybetmesini istemiyor. AyrıyetenPutin’in hezimeti, Şi için de bir nevi yenilgi manasına gelir, zira Çin de tıpkı Rusya gibi, otoriter yönetim modeli ile yönetiliyor.

 Çin’in arabuluculuk inisiyatifi ne kadar samimi?

Çin, uluslararası sahnede barış isteyen bir arabulucu olarak görülmek istiyor. Fakat Çin hükümet temsilcisinin Şubat ayında Münih Güvenlik Konferansı’nda tanıttığı barış planı, Batılı hükümetlerde olumlu yankı bulmadı. Çok muğlak olduğuna dikkat çekilen barış planında, Ukrayna ve Batı için “olmazsa olmaz” olan, Rus askerlerinin Ukrayna’dan çekilmesi talebine yer verilmemişti.

Şi’nin Moskova ziyaretine de, Çin basınındaki barış telaffuzları eşlik etti, halbuki ki Şi ziyareti sırasında hiç savaştan söz etmedi. Putin de Şi’nin ziyaretinden kısa bir süre önce Çin gazetesi için kaleme aldığı yazıyla bu oyuna bir şekilde müdahil oldu. Putin yazısında, “Rusya Ukrayna krizinin siyasi-diplomatik yollardan çözümlenmesine hazır” tabirlerine yer vermekle birlikte, Kiev’in “yeni jeopolitik gerçekleri”, yani Rusya’nın 2014’te Kırım’ı ve geçen yıl da Ukrayna’nın dört bölgesini ilhak etmesini kabul etmesi gerektiğini savundu. Neyse ki en azından artık Ukrayna’nın gerçek bir devlet olmadığından, Naziler tarafından yönetildiğinden ve Rusya’ya bağlanması gerektiğinden bahsetmedi.

Peki Çin barış konusunda hakikaten tartısını koyabilir mi? Emekli büyükelçi ve Münih Güvenlik Konferansı’nın eski başkanı Wolfgang Ischinger, bu mevzuda çok da beklenti içerisinde olunmaması gerektiği görüşünde.

Ischinger DW’ye verdiği mülakatta, “ABD ile Çin arasındaki tansiyonlar sebebiyle Pekin’i Rusya ile arasına mesafe koymaya teşvik edecek pek de bir şey yok” dedi. Savaşın sürmesi ve Rusya’nın askeri, ekonomik ve siyasi olarak zayıflamasının Kremlin’in Çin’e bağımlılığını daha da arttırdığına dikkat çeken Ischinger, “Çin açısından tahminen de bu hiç de kötü bir gelişme değildir” değerlendirmesini aktardı.

Almanya’da büyüyen savaş korkusu

Çin, şimdilik barış için Moskova üzerinde yükünü koymazken, cephede savaşan taraflar da, yani hem Rusya hem Ukrayna, kazanacağından emin, müzakere masasına yanaşmıyor.

Oysa Ukrayna’nın Batılı destekçilerinde, bilhassa halklarında, tasalar gün geçtikçe artıyor. Bilhassa Avrupa halkları, enerji derdi, enflasyon, kamu bütçesi zahmetleri gibi, savaşın iktisadi sonuçlarını, göğüslemek durumunda kalıyorlar.

Ayrıca Almanya’da savaş korkusu da giderek artıyor. Sigorta şirketi R+V tarafından yayımlanan bir anketin sonuçları bu tasaları gözler önüne seriyor. Ankete katılanların yüzde 55’i Almanya’nın bir savaşa dahil olmasından kaygı duyduğunu söyledi, yüzde 63’ü de Almanya’nın kendini savunamayacak durumda olduğu görüşünde.

Biden’ın Ukrayna taahhütleri siyasi risk

ABD, Ukrayna’nın en büyük destekçisi pozisyonunda. Lakin son periyotta hem halkın, hem de Kongre’deki Cumhuriyetçilerin Ukrayna’ya verilen cömert yardımlara dayanağı geriliyor. Bu da kısa bir süre önce Kiev’de Ukraynalılara “gerektiği surece yardım etme” söylediği söz veren Biden için siyasi riskleri artırıyor.

Stephen Walt, Foreign Policy için kaleme aldığı yazıda, Biden’ın siyasi mukadderatını savaşa bağladığına, vaatleri sebebiyle de gerçek bir zafer dışındaki tüm seçeneklerin onun için bir başarısızlık olarak görüleceğine dikkat çekti. Çin’in Rusya’yı daha fazla desteklemesi halinde, Biden’ın da kendisini Çin’e daha fazla yaptırım uygulamak zorunda hissedeceğini, bunun da ABD’deki ekonomik güzelleşmeyi tehlikeye atacağını kaydeden Walt, “Bu durumda Cumhuriyetçilerin 2024 seçimlerindeki başkan adayları zafer umuduyla parmaklarını yalayacaktır” görüşünü kaydetti.

Savaş yorgunluğu şimdiden Biden idaresinde tesirini göstermiş görünüyor. ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, Cumhuriyetçi bir Kongre üyesinin sorusunu yanıtlarken ilk defa Ukrayna’nın Rus işgali altındaki tüm toprakların tamamını geri alamayabileceğine işaret etti. Bu tabirleri bir tabunun yıkılmasına yol açtı.

ABD-Çin inisiyatifi fikri Avrupa’dan geldi

Hem Washington hem Pekin için Ukrayna savaşı, rakip iki farklı sistem ismine yürüttükleri çok daha büyük bir mücadelenin yalnızca bir tarafını temsil ediyor.

Henning Hoff, bu artan rekabetin Avrupa için çok önemli bir değişim manasına geldiğine işaret etti. Hoff’a göre Almanya ve diğer Avrupa ülkelerinin kendilerini daha güçlü bir şekilde konumlandırmaları ve Amerikalılarla eskisinden daha fazla mevzuda dayanışma içinde olmaları gerekecek. Hoff ayrıyeten, ABD’nin Hint-Pasifik bölgesine daha fazla odaklanabilmesi için, Avrupa’nın askeri güvenliğe daha fazla katkı sağlamasına ivedilikle ihtiyaç duyulduğunu vurguladı.

Bununla birlikte Avrupa’da, ABD ve Çin’in Ukrayna’da barış için işbirliği yapmaları beklentisi artıyor. AB Zirvesi sırasında Lüksemburg Başbakanı Xavier Bettel, Joe Biden’a, Şi ile birlikte Ukrayna’da barışın tesisini sağlayacak bir yol haritası belirlemeleri için davet yaptı. Bettel, diğer ülkelerin bu yol haritasını kabul edeceklerini söyledi.

Muhtemelen pek çok AB ülkesinin tercih edeceği şey tam da bu: Dünya siyasetinin iki büyük oyuncusunun Ukrayna-Rusya sıkıntısını kendi aralarında ve bundan ötürü Avrupalılar için çözmeleri.