DEM Parti’de yerel yönetimlerde sıkıyönetim: İhraç, istifa ve AKP’ye geçişler

31 Mart 2024 yerel seçimlerinin ardından DEM Parti’nin belediyelerinde yaşanan tartışmalar, parti yönetiminin başlattığı kapsamlı disiplin soruşturmalarıyla yeni bir boyut kazandı. “Kendi eksikliklerimizi ortaya çıkaralım” anlayışıyla yürütülen incelemelerde bazı belediye eşbaşkanları ihraç edilirken, bazıları görevlerinden istifa etti. İhraç edilen veya partisinden ayrılan bazı belediye başkanlarının AKP geçmesi ise DEM Parti’nin yerel yönetim politikası açısından dikkat çekici bir tablo ortaya çıkardı.

DEM Parti, yerel yönetimlerde ortaya çıkan sorunları gidermek amacıyla parti içerisinde kapsamlı bir inceleme ve soruşturma süreci başlattı. Parti yönetiminin, komün yaşamına uygun hareket etmeyen, yolsuzluk ve özel çıkar ilişkileri geliştirdiği ileri sürülen belediye başkanları ve yerel yöneticilere yönelik başlattığı soruşturmalar bir süredir yerel yönetimlere devredilmiş durumda. Yeni kurulan yerel yönetim komisyonları aracılığıyla illerde sürdürülen incelemeler kapsamında art arda ihraç ve görevden almalar gündeme gelirken, parti yönetimi “temiz siyaset” ve parti disiplini vurgusunu öne çıkarıyor.

Diyarbakır’da dört eş başkana soruşturma

Bu sürecin son örneklerinden biri Diyarbakır’da yaşandı. Yenigün Gazetesi’nin haberine göre DEM Parti Merkez Disiplin Kurulu, Yenişehir, Hani ve Dicle belediyelerindeki bazı eşbaşkanlar hakkında soruşturma başlattı. Parti disiplinine uymadıkları ve olumsuz pratikler sergiledikleri ileri sürülen Yenişehir Belediyesi Eşbaşkanları Safiye Akdağ ve Mehmet Ergün, Dicle Belediyesi Eşbaşkanı Hacı Akengin ile Hani Belediyesi Eşbaşkanı Besile Narin’in bir ay süreyle parti çalışmalarından geçici olarak uzaklaştırıldığı öne sürüldü. Ancak Yenişehir Belediyesi yetkilileri, Akdağ ve Ergün’ün partiden uzaklaştırıldığı iddiasını doğrulamadı ve iki eşbaşkanın yıllık izinde olduğunu bildirdi.

DEM Parti daha önce de Tatvan Belediye Eş Başkanı Mümin Erol hakkında soruşturma başlatmış ve Erol’u 30 Temmuz’da geçici olarak parti çalışmalarından uzaklaştırmıştı. Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Eş Başkanı Doğan Hatun ise “geri çekilme” ilkesini gerekçe göstererek görevinden istifa etti.

Kızıltepe’de ihraç, ardından istifa çağrısı

DEM Parti’nin yerel yönetimlerdeki disiplin uygulamalarının en dikkat çeken örneklerinden biri Mardin Kızıltepe’de yaşandı. Kızıltepe Belediye Eş Başkanı Zeyni İpek, “parti tüzük, program ve paradigmasını yok saydığı” gerekçesiyle Merkez Disiplin Kurulu tarafından partiden kesin olarak ihraç edildi. DEM Parti’nin açıklamasına göre İpek hakkında; toplumsal ahlaka uymayan ilişkiler içerisinde bulunmak, parti ilkeleriyle bağdaşmayan uygulamalar gerçekleştirmek, rant odaklarının güdümünde hareket etmek, belediye başkan yardımcılarını keyfi biçimde görevden almak ve demokratik karar mekanizmalarını işletmemek gibi suçlamalar yöneltildi. Parti yönetimi, İpek’in soruşturma sürerken istifa ettiğini açıklamasına rağmen istifasının disiplin soruşturması tamamlanana kadar kabul edilemeyeceğini belirterek süreci devam ettirdi ve kesin ihraç kararı verdi.

İhraç kararının ardından DEM Parti Mardin İl Örgütü de belediye binası önünde yaptığı açıklamayla İpek’i belediye başkanlığından istifaya çağırdı. İl örgütü, seçimlerde halkın kişiye değil partiye oy verdiği mesajını verdi.

İdil’de yüzde 71 oyla seçildi, sekiz ay sonra ihraç edildi

DEM Parti’nin yerel yönetimlerdeki disiplin sürecinin en dikkat çekici sonuçlarından biri de Şırnak’ın İdil ilçesinde ortaya çıktı. 31 Mart 2024 seçimlerinde DEM Parti’nin adayı olarak yüzde 71,27 oyla seçilen Türkan Kayır, yaklaşık sekiz ay sonra “parti karşıtı zihniyetlerle hareket ettiği” ve belediyeyi parti ilkelerine aykırı biçimde yönettiği gerekçeleriyle ihraç edildi. DEM Parti Demokratik Yerel Yönetimler Kurulu, Kayır hakkında; halka hizmeti öncelemeyen, seçilmişlik iradesini hiçe sayan, ahbap-çavuş ilişkileriyle belediyeyi yönetmeye çalışan ve parti tarafından belirlenen demokratik karar süreçlerini işletmeyen bir yönetim anlayışı bulunduğunu savundu.

İhraç edilen Kayır daha sonra AKP’ye geçti. Cumhurbaşkanı ve AKP Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan, Kayır’a parti rozetini taktı. Böylece Kayır, AKP’ye geçen ilk Süryani belediye başkanı olarak kayıtlara geçti.

Birecik’te “dışarıdan yönetim” itirazı

DEM Parti’den ayrılarak AKP’ye geçen bir diğer belediye başkanı ise Şanlıurfa’nın Birecik ilçesinde Mehmet Begit oldu. 31 Mart 2024 seçimlerinde DEM Parti’den Birecik Belediye Başkanı seçilen Begit, dört belediye meclis üyesiyle birlikte partisinden istifa etti. Begit, istifasına gerekçe olarak belediyenin “dışarıdan yönetilmek istenmesini” gösterdi. Begit, yaptığı açıklamada Birecik’i Birecik halkıyla yönetmek istediğini belirterek, “Hiçbir irade halkın iradesinin üzerinde değildir” dedi ve görevine bağımsız olarak devam edeceğini açıkladı. Daha sonra Begit de AKP’ye katıldı.

İhraç ve istifalar farklı kentlere yayıldı

DEM Parti’deki ayrılıklarla sınırlı kalmayan disiplin sürecinde farklı kentlerde de belediye başkanları ve eşbaşkanları hakkında kararlar alındı. Batman Beşiri’ye bağlı İkiköprü Belde Belediye Başkanı İbrahim Karabulut partisinden istifa ederken, Bitlis Tatvan Belediye Eşbaşkanı Mümin Erol parti tarafından geçici olarak uzaklaştırıldı. Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Eşbaşkanı Doğan Hatun da istifa eden isimler arasında yer aldı.

Mardin Kızıltepe Belediye Başkanı Zeyni İpek’in yanı sıra Şırnak Silopi Belediye Eşbaşkanı Jiyan Ormanlı ve 2024 seçimleri öncesinde Batman Belediyesi Eşbaşkan adayı olarak gösterilen Mehdi Öztüzün de DEM Parti’den ihraç edilen isimler arasında yer aldı.

Silopi’de “tek yetkili” tartışması

Son olarak Silopi Belediye Eşbaşkanı Jiyan Ormanlı’nın ihracı gündeme geldi. DEM Parti Merkez Disiplin Kurulu, Ormanlı’yı “kolektif yönetim anlayışına aykırı davrandığı” gerekçesiyle 6 Ağustos’ta partiden ihraç etti. Parti yöneticileri, Ormanlı’nın göreve başladığı tarihten itibaren kendisini “tek yetkili” olarak konumlandırdığını ve yapılan uyarılara rağmen bu tutumunu değiştirmediğini savundu.

Yerel yönetimlerde yeni dönem mesajı

DEM Parti’nin son dönemde belediyelere yönelik soruşturma ve disiplin uygulamaları, partinin yerel yönetim anlayışında daha sıkı bir denetim dönemine geçildiğini gösteriyor. Parti yönetiminin “kendi eksikliklerimizi ortaya çıkarma” yaklaşımıyla başlattığı süreçte, belediyelerdeki yönetim pratikleri, parti ilkelerine uyum, kolektif yönetim, demokratik karar mekanizmalarının işletilmesi ve özel çıkar ilişkileri mercek altına alınıyor.

Belediyeler tarafından kurulan kadın kooperatifleri ve yerel ekonomiyi güçlendirmeye yönelik uygulamalar ise DEM Parti’nin yerel yönetim modelinin diğer ayağını oluşturuyor. Bu modelde yerel yapıların devlete ihtiyaç duymadan kendi kendini yöneten mekanizmalar oluşturması hedefleniyor. Ancak son dönemde yaşanan ihraç ve istifalar, özellikle bazı belediye başkanlarının seçimden yalnızca aylar sonra partileriyle yollarını ayırması ve iki ismin AKP’ye geçmesi, DEM Parti’nin yerel yönetimlerdeki aday belirleme, denetim ve eşbaşkanlık sistemini yeniden tartışmaya açmış durumda. Ortaya çıkan tablo, DEM Parti açısından yalnızca birkaç belediye başkanının partiyle yaşadığı anlaşmazlık olarak değil, seçimle kazanılan belediyelerde parti iradesi ile seçilmiş belediye başkanının bireysel siyasi iradesi arasındaki sınırların yeniden tanımlandığı bir süreç olarak dikkat çekiyor.