Hollanda’da bayan düşmanlığına dikkat çekmek için öldürülen ‘cadılar’ anısına anıt dikilecek

Cadı avı Hollanda’da 1674, Avrupa’da da 1700’lerin ortalarında tamamen sona erse de, 15 ile 18. yüzyıl arasında bilhassa bayanları hedef alan suçlamalar nedeniyle 60 bine yakın kişinin ağır azaplar sonucu hayatını kaybettiği tahmin ediliyor.

80’den fazla bayanın yakıldığı Roermond’da dikilecek

Hollanda’da, 15 ve 16. yüzyılda “cadı” oldukları gerekçesiyle yakılarak öldürülen çok sayıda bayanın anısını yaşatmak için bir “Ulusal Cadılar Anıtı” dikilecek.

Anıt, 1613-1614 yılları arasında yapılan yargılamalar sonucu 80’den fazla bayanın cadılıkla suçlanarak, canlı diri yakıldığı, Hollanda’nın güneyindeki Roermond kentinde inşa edilecek.

Anıt projesi, muharrir Susan Smit öncülüğünde geçen yıl kurulan Hollanda Ulusal Cadılar Anıtı Vakfı tarafından gündeme getirildi.

Cadı suçlaması nedeniyle bayanların topluca öldürüldüğü birçok belediye, Cadılar Anıtı’nın imaline talip oldu. Lakin vakıf, cadı avı mağduru sayısı, toplu taşıma araçlarına erişim ve belediyelerin gruplara ve okullara yönelik bilgilendirme programlarını dikkate alarak, anıtın Roermond’da yapılmasına karar verdi.

Yerel kanal L1’e göre, Roermondlu heykeltıraş Rietje Geurts, Ulusal Cadılar Anıtı için bir tasarım hazırladı. Tasarım, kazığa bağlanarak yakılacaklarını ve ayrılmaları gerektiğini bilen 5 bayanın meydana getirdiği bir çemberden oluşuyor.

Ancak vakıf, anıtın tasarımı konusunda şimdi karar verilmediğini belirtiyor.

Önümüzdeki yıl tamamlanması beklenen anıt, Limburg Psikoposluğu’nun merkezi olan Roermond’daki katedralin ardındaki alana dikilecek.

Amaç bayan düşmanlığına dikkat çekmek

Anıt, cadı avı kurbanlarının yanı sıra bayan cinayetleri de dahil günümüzdeki bayan düşmanlığına da dikkati çekmeyi amaçlıyor.

Ulusal Cadı Anıtı Vakfı’na göre anıt, cadı avı ve kültürel miras konusunda farkındalık yaratmaya katkıda bulunacak.

Vakıftan yapılan açıklamada, böylelikle, tarih ve okul kitaplarındaki imajın düzeltileceğini belirtilerek, “Kadınları küçülten, karşılıklı güvensizliği körükleyen ve erkeklerde derin izler bırakan tarihî bir travmaya dikkat çekmek istiyoruz” denildi.

Hollanda Ulusal Cadılar Anıtı Vakfı’na göre, günümüzdeki bayan cinayetleri, komplolar ve bayan düşmanlığı; geçmişte yaşanan cadı avının, genler aracılığıyla bugüne aktarılmasının bir sonucu.

Vakıf üyeleri geçen yıl 3 Haziran’da, Hollanda’nın birçok bölgesinde cadı oldukları gerekçesiyle suçlanan, işkence gören ve yakılan şahısların anısına Amsterdam’daki Dam Meydanı’na beyaz çiçekler bırakarak, anıt projesini başlatmıştı.

‘Yaşlı, yalnız ve fakir bayanlar hedef oluyordu’

Hollanda’da ilk cadı yakma olayı 1472 yılında ülkenin güneydoğusundaki Almen kasabasında yaşanmıştı.

Hollanda’da büyük kısmı bayan 275 kişinin, cadı oldukları gerekçesiyle yakılarak öldürüldüğü biliniyor.

Ancak Avrupa genelinde bu sayı epey fazla. Avrupa’da 30 ile 60 bin arasında kişinin cadı avı sonucu yakıldığı düşünülüyor. Tarihçilere göre, bu kurbanların yüzde 80’i bayanlardan oluşuyor.

Özellikle yaşlı, yalnız yahut fakir bayanlar, cadılık suçlamasının gayesi oluyordu.

Tarih dergisi Historiek’e göre, toplumdaki hastalık, kıtlık, felaket benzeri herhangi olumsuz durumda, mantıklı açıklama bulamayan şahıslar, bunun büyü sonucu cadılar tarafından yapıldığına inanıyordu.

Cadıları belirlemek için ‘tartı testi’

Cadılıkla suçlanan şahısların kendilerini aklaması pek de mümkün olmuyordu.

Bir kişinin cadı olup olmadığı, “tartı testi” yoluyla belirlenmeye çalışılıyordu. Cadı avı yapanların yaygın inanışına göre, cadıların kilosu epeyce hafif olduğu için süpürge yahut keçi sırtında uçabiliyorlardı.

Bu nedenle cadılık yahut büyücülükle suçlananlar tartıya çıkarılıyordu. Kilosu hafif çekenler, kazıklara bağlanarak ateşe veriliyordu.

Hollanda’nın Utrecht kenti yakınlarındaki Oudewater kasabasında peynir ve tarım ürünlerini tartmak maksadıyla kurulan kantar, “Cadı tartım evi” olarak kullanılmaya başlandı.

Avrupa’nın birçok yerinde cadılıkla suçlanan bireyler, aklanmak için Oudewater’daki kantara tartılmaya geliyordu. Kantar sahibinin verdiği sertifika doğrultusunda cadılıkla suçlananlar yakılmaktan kurtularak ülkelerine geri dönüyordu.

Tarihçilere göre, Hollanda’daki kantar, hiç “cadı” tartmadı. Hollandalı tarihçilere göre bunun sebebi de, rüşvet olaylarıydı.

Dönemin yöneticileri tarafından “dürüst” olduğuna hükmedilen kantar, birkaç altın karşılığında isteğe göre ayarlanıyordu. Tartı sonucu kilosu olağandan fazla çıkan bireyler, “cadı olmadıklarını” belirten sertifikayı almaya hak kazanıyorlardı.

Suçlanan bireylerin cadı olup olmadığının belirlemenin bir diğer yaygın yolu da, şüphelinin el ve ayakları birbirine bağlanarak suya atılmasıydı.

Batmadan suda yüzen şahıslar, hafif oldukları için cadı ilan ediliyordu. Kilosu ağır olup suya batanlar ise, ekseriyetle kurtarılmaya vakit kalmadan çoktan boğulmuş oluyordu.

Bir öbür test ise, suçlanan kişiyi, kızgın kömür üzerinde çıplak ayakla yürütmekti. Ayakları yanıp, su toplayan kişi testi geçmiş sayılıyordu.

İlk olarak İngiltere’de yasaklandı

Cadı yakma ve cadılık suçlamaları, ilk olarak 1736’da İngiltere’de yasaklandı. 1560 – 1680 yılları arasında Avrupa’da cadı avı doruk noktasına ulaştı.

Avrupa’daki seçkinler 1660 yılından itibaren cadı avına kuşkuyla bakmaya başladı. Hollanda ve Almanya’daki öncü düşünürlerin, cadı avına karşı olan görüşleri, İngiltere Protestan Kilisesi tarafından da benimsendi. Kutsal metinlerde cadı avını teşvik eden hiçbir şey bulunmadığı görüşü yaygınlaşmaya başladı.

Avrupa’da son cadı infazı, Haziran 1782’de İsviçre’de Anna Göldi isimli bayanın öldürülmesiyle gerçekleşti.

İsviçre, Almanya, Norveç, İzlanda, İspanya ve İngiltere’de cadı zulmü kurbanlarının anısına anıtlar dikildi.

Eski İskoçya Başbakanı Nicola Sturgeon iki yıl önce, 16 ve 18. yüzyılları arasında ülkesinde cadı suçlamasıyla öldürülen saf bayanlar için özür dilemişti.

Avrupa’da sona ermiş olsa da günümüzde Afrika’nın kimi kesitleri ile Hindistan ve Papua Yeni Gine benzeri bölgelerde hala bayanlara yönelik cadı avını devam ettiği belirtiliyor.