HPV aşısı: Belediyelerin uygulamaları yeterli mi?

Ciltten cilde temasla bulaşıyor

Human Papillomavirus (HPV) virüsü, en çok rahim ağzında olmak üzere kanser hastalıklarına ve bedende siğillere yol açan viral bir enfeksiyon. 

Virüs, çoklukla cinsel temas ile bulaşsa da direkt cilt teması ile de geçebiliyor.

HPV’nin yol açtığı rahim ağzı kanseri nedeniyle her yıl yüz binlerce bayan hayatını yitiriyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), rahim ağzı kanserine karşı 9-14 yaşlarındaki kız çocuklara aşı yapılmasını öneriyor. Dünyada 100’den fazla ülke HPV aşısını rutin aşılama programına almış durumda.

Emsal karar çıkmıştı

Önce Çocuklar ve Bayanlar Derneği’nin HPV aşısının Türkiye’de bedelsiz yapılmasıyla ilgili açtığı davada çıkan emsal karara ve bayan örgütlerinin açtığı daha pek çok dava ve sürdürülen hareketlere karşın aşı fiyatlı olmaya devam ediyor. Bakanlık yalnızca Ulusal Kanser Tarama Programı uyarınca, 30-65 yaş aralığındaki bayanlara bedelsiz HPV testi uyguluyor.

DW Türkçe’ye konuşan Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi Tıp Fakültesi Bayan Hastalıkları ve Doğum Anabilim Kolu Başkanı Prof. Dr. Gürkan Kıran, HPV’nin yaklaşık 200 farklı tipi bulunan bir virüs ailesi olduğuna işaret ediyor. Kıran’ın verdiği bilgiye göre insanlarda enfeksiyon yapan tiplerin çok önemli bir kısmı cinsel yolla bulaşırken, cinsel yolla bulaşan HPV tipleri de düşük riskli ve yüksek riskli olarak iki gruba ayrılıyor.

Hangi sağlık tesirlerine yol açar? 

Yüksek riskli olan 12 HPV tipi bulunuyor: HPV 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58 ve 59.

Kıran, bilhassa HPV Tip 16 ve HPV Tip 18’in başta rahim ağzı kanseri olmak üzere, HPV ile bağlı kanserlerin büyük bir kısmından sorumlu olduğunu söylüyor. 

Yüksek riskli HPV tipleri her ne kadar toplumda ön planda rahim ağzı (serviks) kanseri sebebi olarak bilinse de HPV’nin rol aldığı öteki kanserler de var. Kıran, bunları, anal kanser, ağız-boğaz kanserleri, vajina kanseri, vulva kanseri ve penis kanseri olarak sıralıyor.

Düşük riskli HPV tiplerinin nadiren kansere yol açtığı bilgisini veren Kıran, bu tiplerin de genital bölge, anal bölge, ağız ve boğaz bölgesinde siğile yol açmasından ötürü çok önemli olduğuna dikkat çekiyor.

DW Türkçe’ye HPV ile ilgili yaşadıklarını anlatan Yeliz ise enfeksiyonun ruhsal tesirlerine de dikkat çekiyor. “Ben HPV’ye nasıl yakalandım” diye uzun bir dönem kendi kendini sorguladığını ve sosyal hayattan uzaklaştığını söyleyen Yeliz, “Aslında yeni yeni kabullendim. İnsanlara yalnızca seks personelleri bu hastalığa yakalanırmış benzeri geliyor. Ama hayır o denli değil. HPV tanısı aldıktan sonra etrafımda bir sürü HPV’li tanıdığım oldu ve anlıyorum ki bu grip kadar yaygın. Yalnızca insanlar utandığı için konuşulmuyor” diyor.

Aşı neden önemli?

ABD Hastalık Denetim ve Tedbire Merkezi’ne göre (CDC) ideal olan HPV aşısının 26 yaşına kadar yapılması. Lakin HPV virüsüne maruz kalanların da HPV’nin diğer çeşitlerinden korunabilmek için aşılanması gerekiyor.

Gürkan Kıran, günümüzde “dokuzlu aşı” olarak bilinen Gardasil 9’un, isminden da anlaşılacağı üzere dokuz farklı HPV tipine karşı müdafaa sağladığını söylüyor:

“Bunlardan 7’si HPV ile bağlı kanserlere yol açan tipler. (Tip 16, 18, 31, 33, 45, 52 ve 58). Aşıda bu 7 tip dışında iki tipe karşı daha muhafaza sağlanıyor: Tip 6 ve Tip 11. Bu iki tipin ehemmiyeti, siğillerin yüzde 90’ından bunların sorumlu olması. Yani her ne kadar aşı ‘rahim ağzı kanser aşısı’ olarak bilinse de yanı sıra siğil oluşumunu da tesirli bir biçimde önlüyor.” 

Üç doz aşı 10 bin lirayı buluyor

HPV aşısı 15 yaş altına 2 doz, 15 yaşından büyüklere ise üç doz uygulanıyor. Aşının tek dozu 100 dolar civarında. Üç dozunun aşının bedeli 10 bin lirayı buluyor.

Ankara Büyükşehir Belediyesi Mart ayında 30 yaş altı ve sosyal destek alan bayanlara HPV aşı uygulaması başlatacağını duyurmuştu.

İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun açıklamasına göre İstanbul’da bedelsiz HPV aşısı uygulaması 16 Mayıs itibariyle başladı. 

HPV aşısı başvurusu “https://forms.ibb.gov.tr/saglik/ibb-hpv-formu/” üzerinden, gerekli bilgilerin doldurulması ile yapılıyor.

Başvurunun onaylanması halinde uygulama öncesi SMS ile bilgilendirme yapılıyor. Bedelsiz HPV aşısı, başvurusu onaylanan şahıslara İBB’ye bağlı tıp merkezlerinde yapılacak.

“26 yaş üzerindekiler ne olacak?”

Belediyelerin HPV aşısını gündeme getirmesinin çok önemli bir adım olduğunu düşünen Yeliz’e göre, söylediği söz edilen uygulamalar hem farkındalığı artırmak hem de belli yaş kümelerini HPV’nin yol açtığı kanser çeşitlerine karşı korumak için çok önemli olsa da Türkiye’nin içinde bulunduğu kaidelerde yetersiz kalıyor.

26 yaşın üzerinde olduğu için bedelsiz aşı uygulamasından faydalanamayacağını söyleyen Yeliz, “26 yaşından sonra HPV tanısı alanlar ne olacak? Bir latife görmüştüm. HPV’de yaşa takılanlar. Motamot durum bu. Ben şu ana kadar üçlü doz aşımı oldum ama yalnızca makul çeşitlere karşı korunabiliyorum. Diğer tiplere karşı hâlâ korumasızım. O yüzden bir aşama olsa da kâfi değil” diye devam ediyor.

Aşıyı devletin bedelsiz sunması gerektiğini belirten Yeliz, ekliyor: 

“Korona virüsü aşısı nasıl ücretsiz oldu ve herkes kapış kapış bu aşıyı olmaya çalıştıysa ben de dokuzlu aşıyı aynı hevesle olmak istiyorum. Zira kanser olmak istemiyorum.”

Türkiye’de her yıl 2 bin 500 bayan teşhis alıyor

Dünya genelinde rahim ağzı kanseri sıklığının 100 binde 13,3 civarında olduğunu belirten Kıran, rahim ağzı kanserinin bu oranla bayanlarda en sık görülen dördüncü kanser çeşidi olduğunu söylüyor. Dünyada her yıl yaklaşık 660 bin bayana teşhis konduğunu, 350 bin civarında bayanın hastalık nedeniyle ömrünü yitirdiğini ifade eden Kıran, Türkiye ile ilgili ise şu bilgileri veriyor: 

“Ülkemizdeki sayılara bakıldığında rahim ağzı kanseri sıklığı 100 binde 4,8 civarında. Öteki bir deyişle Türkiye’de her yıl yaklaşık 2 bin 500 bayan rahim ağzı kanseri tanısı alırken, 1250 civarında bayan hastalık nedeniyle kaybediliyor.”

Genital siğilin ise rahim ağzı kanseriyle kıyaslandığında çok daha sık olarak görüldüğüne işaret eden Kıran, Türkiye’de genital siğil sıklığının yaklaşık olarak 100 binde 154 olduğuna dikkat çekiyor.

Sağlık Bakanlığı’nın yayınladığı 2022 Sağlık İstatistikleri Yıllığı’na göre de Türkiye’de rahim ağzı kanseri bayanlarda en sık görülen 10 kanser cinsinden biri. İstatistiklere göre rahim ağzı kanseri bayanlarda görülen tüm kanserler içerisinde yüzde 2,2 hisse alıyor.

Dünya genelinde yüz binde bir rastlanan HPV penis kanseri ise sünnetsiz erkeklerde sünnetli erkeklere oranla daha fazla görülüyor. Kimi ülkeler, HPV’nin toplumdaki yaygınlığını daha da azaltmak ve erkeklerde HPV’nin neden olduğu kanserleri önlemek için erkek çocuklarına da aşı uyguluyor.

HPV’yi bedenden atmak nasıl mümkün?

HPV enfeksiyonunun gerilememesi ise zayıf düşen bağışıklık sistemi, istikrarsız ve sıhhatsiz beslenme, yorgunluk, gerilim, uyku düzensizliği, sigara kullanımı benzeri faktörlerle bağlantılı.

Yeliz, yaklaşık iki yıldır bunun için mücadele ettiğini anlatıyor: “Her şeyden öte beslenme ve uyku nizamı. Tamam et yemeden de yaşamaya alıştık ama diğer istikametlerden düzenli bir şekilde beslenerek bağışıklığımı yüksek tutmaya çalışıyorum. Ama uyku tertibi gerilimle çok temaslı ve Türkiye’de gerilimsiz bir şekilde yaşamak hakikaten epeyce zor.”

Bağışıklığını yüksek tutarak kendini HPV’nin tesirinden müdafaaya çalıştığını ifade eden Yeliz, kansere yakalanmamak için aşılanmanın da gerekli olduğunun bir kere daha altını çiziyor.

“Farkındalık kâfi düzeyde değil”

Sivil toplum örgütlerinin son yıllarda aşının parasız olması ile ilgili yürüttüğü çalışmaların tesiriyle Ankara ve İstanbul’da aşı kampanyalarının başladığını ve HPV’nin görünürlüğünün arttığını düşünen Yeliz’e göre tüm bunlara karşın toplumdaki farkındalık kâfi düzeyde değil. 

Korunmasız cinsel bağlantıya girmenin bir oda dolusu koronalı beşerle maskesiz aynı odada bulunmakla eş değer olduğunu düşünen Yeliz, bu hususta bilinçlendirme kampanyalarının da artması gerektiği görüşünde:

“HPV’nin görünürlüğü artık daha fazla olsa da uygulamada değişen pek bir şey yok” diyen Yeliz, kendi ailesinden örnek veriyor: “Yeğenim 11 yaşında. Annesine onu aşılaması gerektiğini söylüyorum. Ama maddi taraftan yetkinlikleri olsa da hala adım atmış değiller. Anne babalarda çocuğum hiç cinsel alakaya girmez kabulü var. Bu hususları anne babamızla konuşmadığımızdan güya olmuyormuş benzeri geliyor onlara. Bu yüzden hala bir direnç var. Daha genç kuşağa mensup anne babalar da buna karşı bir şey geliştirmiş değiller.”