Prof. Naci Görür: İstanbul depreminin şiddeti Haliç’ten Silivri’ye kadar 9’u bulacak

Yerbilimci Prof. Dr. Naci Görür, kanalizasyonun içme suyuna karışacağını söylüyor. Yerbilimci Prof. Dr. Naci Görür, kanalizasyonun içme suyuna karışacağını söyledi. Görür, muhtemel bir İstanbul zelzelesinde en fazla Avrupa yakasında sorun olacağını ifade ederek, “Marmara Denizi’nden kıyıdan başlayarak ilk 10 kilometrelik bir şerit düşün. Orada çok daha fazla sıkıntı olacak. Zira zelzelenin şiddeti çoklukla Haliç’ten Silivri’ye kadar 9 şiddetini bulacak. 9 şiddetinde bir sarsıntının tesiri altında kalmak şu demek: Çok iyi yapılmış binalar bile önemli hasarlar alabilir” sözlerini kullandı.

Sözcü gazetesinden İpek Özbey’e konuşan Prof. Dr. Naci Görür şunları söyledi: 

Hocam önce bir baş karışıklığını giderelim istiyorum. Birtakım uzmanlar, Marmara Denizi’ndeki fayın can kaybı bir hat olduğunu söylüyor. Asıl fay Yalova’nın Çınarcık bölgesinin önünden geçiyormuş, yani hiçbir zaman Kuzey Marmara kenarından giden bir fayımız söylediği söz edilen değilmiş. Şu Anda uzmanlardan gelen farklı yorumlar var, siz ise yıllardır uyarıyorsunuz, hatta bazen çığlık atıyorsunuz. Uzmanlar arasındaki bu derin görüş ayrılığı neye dayanıyor, aynı yere bakıp nasıl farklı sonuçlardan bahsediyorsunuz?

– İsim vermeyeceğim ama onlar uzman değil. Bilimsel de değil. Uzman dediğin zaman konuştuğu husus üzerinde çalışmış, müşahede yapmış, bilgi toplamış, o bilgileri incelemiş, yorumlamış, bilim süzgecinden geçmiş, çalışması uluslararası saygın bir mecmuada yayınlanmış olmalı. Bu bilimsel bir çalışmadır ve bundan ötürü bir uzmanın yapabileceği bir şeydir.

Geçen hafta Bursa’nın Gemlik ilçesinde 5.1 ve 4.5 büyüklüğünde sarsıntılar meydana geldi. Marmara Bölgesi’nde hissedildi. Biz yeniden İstanbul sarsıntısını konuşmaya başladık. Siz İstanbul’da zelzele mümkünlüğünü yüzde 47 olarak açıkladınız. Bu aynı vakitte yüzde 53 olmayabilir demek. Bu oranları neye dayandırıyorsunuz?

– Jeolojide çabucak her şey mümkünlük yüzdesiyle konuşulur. Dünyanın bütün davranış biçimini biz tam olarak söyleyemiyoruz, matematik benzeri değil. Hep ‘olabilir’ demek lazım. Olmayabilir de zira, yarın olmaz, üç gün sonra olur. Dünya insanın düşündüğü benzeri davranmıyor.

Yüzde 47, Parsons, 2000 yılında bir çalışma yaptı. Türk bilim adamları da vardı. O çalışmayı yaparken jeolojik dönem sarsıntılarını incelediler. Yarar gerilim birikimini incelediler. Gerilim transferi hesabına göre sonuçlarına göre 1999’dan sonra 30 yıl içinde sarsıntı olma mümkünlüğü yüzde 64. Bu çok büyük bir mümkünlük. Bu sene Parsons bunu revize etti, ABD’den bize seslendi. “Yaptığım revize sonucu bu mümkünlük yüzde 47’ye indi” dedi.

İstanbul’un yapı stoğu nasıl?

– Asya yapısının jeolojik yapısı eski, bundan ötürü çok daha sertleşmiş kayalardan meydana geliyor. Avrupa yakasında daha genç. Eski peynir ile taze peynir benzeri düşün. Avrupa yakasında senin bina yaptığın yer genç çökerlerden meydana geliyor. Gereğince kaya niteliği yok. Kumlu, içinde su olan zayıf kayalar. Avrupa bu durumda. Asya ise tam aksi kaya. Bu, zelzelede yapı stokunu ve zelzele dayanıklılığını çok etkiliyor.

Biraz daha açar mısınız, iki örnek aynı sarsıntıdan farklı mı etkileniyor?

– Zelzele dalgaları en az 15 kilometre alttan geliyor. Global yayılıyor. Havuza su attığında nasıl dalga dalga geliyor, o denli. Altta sağlam kayadan hemencecik geçiyor. Önce P dalgası, sonra S dalgası geliyor.

En çok hangi ilçeler etkilenecek?

– Bilhassa Avrupa yakasında yer alan bölgeler Haliç’ten tutun Silivri’ye kadar olan alan, denize yakın olan kısımlar Bakırköy, Zeytinburnu gibi, buralar zelzeleden daha önemli etkilenecek.

Diyelim yüzde 47 ihtimal gerçekleşti ve İstanbul’da çok büyük bir sarsıntı oldu. Nasıl bir su sorunu yaşayacağız?

– İstanbul’da kanalizasyon ve içme suyu yan yana masraf. Zelzelede bunlar kırılır, tahrip olur, kanalizasyon içme suyu şebekesine karışır. Salgın hastalık gırla masraf. Sular kesilir, hijyen kalmaz. İnsanlar susuzluk çeker. Su getirip halka dağıtmak büyük sorun olur, yollar kapalı olur. İnsanlar yıkanamaz.

Çalışmanızda su açısından en riskli yerler neresi?

– Hepsini biliyorum. Avrupa yakasında daha fazla olduğunu söyleyebilirim. Marmara Denizi’nden kıyıdan başlayarak ilk 10 kilometrelik bir şerit düşün. Orada çok daha fazla sıkıntı olacak. Zira zelzelenin şiddeti çoklukla Haliç’ten Silivri’ye kadar 9 şiddetini bulacak. 9 şiddetinde bir zelzelenin tesiri altında kalmak şu demek: Çok iyi yapılmış binalar bile önemli hasarlar alabilir.

AFAD, muhtemel afette kullanılmak üzere Silivri’de oluşturulan merkeze konteyner depolamaya başladı. Doğru bir strateji mi?

– Silivri 8 şiddetinde etkilenecek zelzeleden. Siz oralarda yığınak yapabilirsiniz. Burası da nihayet Marmara Bölgesi. Ben bu yığınakların Marmara Bölgesi dışındaki kentlerden gelmesi gerektiğini, yardımın oradan yapılması gerektiğini düşünüyorum. Hatta komşu ülkelerle işbirliği öneriyorum. Zira Marmara Bölgesi tamamen bu işten etkilenecek. Havayoluyla bu işi yapmanız sınırlı. Çok Önemli olan 72 stte ne kadar süratli hareket ettiğiniz. Hayatta kalmanın limiti bu. İlk acil müdahale Marmara dışında konuşlanmalı.