Çocukların çamurla oynamaları neden yararlı?
Alessia Franco ve David Robson
Çocuklar kirlenmeyi sever. Nasıl ayakkabı giydiklerine ve giysilerinin rengine bakmaksızın, çamurlu su birikintileri mıknatıs benzeri çeker çocukları. Aslında kirlenmenin sıhhatleri üzerinde de çok büyük bir tesiri olur.
Anne ve babalar, çocuklarının en hoş kıyafetleri kirlenmesin diye bir vakitler “Üstünü kirletme!” diye daima bağırırlardı. Tarlalarda koşuştursalar da, ağaçlara tırmansalar da, çamurlu su birikintilerinin içindeki iribaşları yakalamaya çalışsalar da, çocukların beyaz giysilerinin gün daha sona ermeden kahverengiye dönüşmesi kaçınılmazdı.
Bugünse, birçok anne ve baba içten içe çocuklarının biraz kirlenmesini istiyor. Kentleşmenin artması ve bilgisayar oyunlarıyla sosyal medyanın cazipliği nedeniyle, tabiatla temasları geçmişe kıyasla çok daha kısıtlı. Hatta birçoğunun üzerlerini çamura bulama fırsatı bile yok.
Geçtiğimiz günlerde yapılan bir araştırmaya göre, dışarıdaki çamur ve toprak, bağışıklık sistemini eğiten dost mikroorganizmalarla dolu. Bu durum, aralarında alerjiler, astım hatta depresyon ve tasa bozukluğunun da bulunduğu birçok hastalığa karşı direnç sağlıyor.
Çocukların dışarıda oynamasının ruhsal yararları biliniyor. Beyinlerimiz tabiatla evrimleşti ve kavrayış sistemlerimiz bilhassa dış yerlere çok daha uygun.
Bu da, beyin daha yorgun ve basitçe bulanabilecek durumdayken doğal ortamların, zihnimizi yeniden şarj etmesini sağlayacak tam da doğru seviyede ikaz sağladığı manasına geliyor.
Bu teoriyi destekleyen, 2009’da yapılan bir araştırmada, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (ADHD) olan çocukların, 20 dakika boyunca bir parkta yürüdüklerinde, 20 dakika il ortamında yürüdüklerinden daha iyi odaklanabildiklerini gösterdi. Zira eşile yakın olmanın zihinleri üzerinde de olumlu tesirleri oldu. Araştırmacılar, ADHD hastası çocuklarda “doğa dozları” kullanmanın, bu çocukları desteklemenin inançlı ve daha erişilebilir bir usulü olduğunu söyledi.
Bu sağaltıcı tesirlerinin yanı sıra, dışarıda oynamak değerli öğrenme tecrübeleri de kazandırabiliyor. İtalya’daki Palermo Üniversitesi’nden çocuk nöropsikiyatrisi uzmanı ve öğretim üyesi Francesco Vitrano buna benzeyen terapileri uygulamakta tecrübeli bir isim. Vitrano örneğin, çamur ve kum benzeri materyalleri yoğurmak ve form vermenin, çocukların duyularını ve duyu motor gelişimi olarak bilinen hareket etkileşimlerini geliştirdiğini söylüyor. Bu, çocuğun yavaş yavaş vücut lisanını anlamasına yarıyor.

Sınıf ve ev dışındaki buna benzeyen faaliyetler aynı vakitte, çocukların diğer ortamlarda karşılaşılması zor hisleriyle başa çıkmasına da yardımcı oluyor. Kum ve küçük figürler kullanılarak yapılan “Kum tepsisi terapisi” duygusal durumlarını sözlere dökmekte zorlanan çocuklarda kullanılan ve kabul gören bir metot.
Çocuğun fizikî sağlığı düşünüldüğünde ise, dışarıda oynamanın esas faydası antrenman. Çocuğun, büyük açık alanlarda gücünü ve dayanıklılığını geliştirmesi daha kolay ve bu da obezite riskini azaltıyor.
Ancak son bulgulara bakılırsa, çocukların doğal ortamlarda oynamasının daha birçok avantajı var.
Eski dostlar
Yeni araştırma, ilk olarak 1980’lerde öne sürülen “hijyen hipotezine” yeni bir bakış sağlıyor. Bu fikre göre 20’nci yüzyılda çocuk enfeksiyonlarında görülen büyük azalma, insanların bağışıklık sistemlerinde istenmeyen bir tesire yol açtı ve en küçük uyarıcıya karşı bile aşırı bir tepki vermeye başladı. Bu nedenle de astım, saman nezlesi ve besin alerjilerinde artış oldu.
Günümüzde birçok bilim insanı, örneğin el yıkamak benzeri çok önemli davranışlardan vazgeçirebileceği için hijyen hipotezi terimini kullanmaktan hoşlanmıyor. Colorado Üniversitesi’nden Tamamlayıcı Fizyolji profesörü Christopher Lowry “Kamu sağlığı açısından çok sorunlu” diyor.
Bunun yerine, çocukları hasta edenler değil de, enfeksiyona yol açmayan organizmaların çok önemli olduğu düşünülüyor. Çoğunlukla zararsızlar ve bağışıklık sistemini potansiyel bir işgalciye karşı aşırı tepki vermek üzere değil, daha ölçülü bir tepki vermek üzere eğitiyorlar.
En kıymetlisi, bedenlerimiz bu eski dostlarla tabiatta vakit geçirdiğimizde buluşuyor. Kentleşmenin yaygınlaşması ve dışarıda oynamanın azalmasıyla, birçok çocuk şimdi bunlara maruz kalmıyor. Bu da bağışıklık sistemlerinin herhangi bir tehdide karşı daha hassas olması ve aşırı tepki verebilmesi manasına geliyor.
Bağırsaklarımızdaki dost mikroplar sıhhatimizi güzelleştirebiliyor ve derimize temas yoluyla da faaliyete geçebiliyorlar.
Çeşitli çalışmalar bu fikri destekliyor. Çiftliklerde büyüyenler, astım, alerjiler ve Crohn hastalığı benzeri bağışıklık sistemi rahatsızlıklarıyla çok daha az karşılaşıyor. Bu da görünüşe bakılırsa, çocukluklarında kırsal ortamda, bağışıklık sisteminin daha aktif düzenlenmesini sağlayan çok daha çeşitli organizmalarla müsabakaları sayesinde oluyor.
Bu mikroplar; bağışıklık sisteminin sağlıklı bir şekilde uyarılmasını sağlıyor ve bunu büyük ölçüde sindirim sistemi sayesinde yapıyor. Bağırsaklardaki dost mikropların birçok açıdan sıhhatimizi güzelleştirdiği iyi biliniyor. Fakat çamur terapilerinin sağlığı nasıl etkilediği konusunda araştırmalar yapan İtalyan tabip Michele Antonelli, derimiz yoluyla da harekete geçtiklerini belirtiyor.

Antonelli, derimizde birçok mikrop tipi olduğunu söylüyor ve atopik dermatit ve sedef hastalığı benzeri meselelerin, derideki organizma topluluğunun zayıflamasından kaynaklanabileceğini belirtiyor. Mikrop çeşitliliği, eklem iltihabı benzeri hastalıklarla bile ilişkilendiriliyor ve Antonelli “Bu mikrooranizmalar, birçok büyük kronik hastalıkta çok önemli bir rol oynuyor olabilir” diyor.
Daha da şaşırtan olanı, tabiattaki dost mikroorganizmaların bedenin gerilime verdiği yansıyı bile azaltabilmesi.
Tehdit altında hissettiğimizde bağışıklık sistemi bedendeki enflammasyonu artırmaya başlıyor. Enflammasyon enfeksiyona karşı bedenin ilk savunmalarından biri olduğundan, bu tepki bedeni yüzleştiğimiz tehditten kaynaklanabilecek fizikî yaralanmaya karşı korumak için evrimleşen bir tepki. Lakin günümüzde insanların karşılaştığı gerilim cinslerine karşı daha az işe yarıyor.
Kayda değer bir şekilde, çocukluklarını kırda geçirenler örneğin kalabalığa karşı konuşmak benzeri gerilimli olaylara daha makul reaksiyonlar veriyor ve kentlerde büyüyenlere kıyasla, interlökin 6 benzeri enflammasyon moleküllerini daha az üretiyor.