Mahfi Eğilmez: Suriyeliler ülkelerine dönerse ekonomiye etkisi ne olur?

Mahfi Eğilmez

Türkiye’ye gelen Suriyelileri iki kümede toplamak mümkün: (1) Parası, serveti olanlar ki bunların çoğu burada konut satın alarak Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı oldu, birçoğu burada iş kurdu, eleman istihdam etti ve para kazanmaya devam ediyor. (2) Parası, serveti olmayanlar ki bunlar burada çeşitli işlerde, bilhassa emeğe dayalı işlerde çalışmaya girdiler ve gelir elde eder oldular. 

Suriye’de yeni bir rejim kuruluyor. Bu gelişmenin Türkiye’ye ekonomik, sosyal ve siyasal tesirlerinin olacağını görebiliyoruz. Sosyal ve siyasal tesirleri şimdilik bir kenara bırakıp işin ekonomik tesirlerini irdelemeye çalışalım. 

Suriye’de gerçekleşmekte olan rejim değişikliğiyle birlikte Esad rejiminden kaçıp bize sığınan Suriyelilerin çok önemli bir kısmının ülkelerine döneceği kestirimini yaparsak yanılmış olmayız. Büyük ölçüde yanmış, yıkılmış olan Suriye’de IMF, Dünya Bankası ve diğer uluslararası kuruluşların finansal takviyesi altında önemli bir yeniden yapılanma, inşt fliyeti başlayacaktır. Bu işleri büyük ölçüde Türk şirketlerinin de aralarında bulunduğu batılı şirketler alacaktır. Bu şirketlerin bu işleri yapmak için çok sayıda personel istihdam edeceğini ve bunlara,  uluslararası standartlar gereği, bizde çalışarak geçimini sağlayan Suriyelilere ödenenden daha fazla para ödeyeceklerini düşünürsek üstte ikinci grup olarak saydığımız Suriyelilerin çok önemli bir kısmının ülkelerine döneceğini tahmin edebiliriz. Aslında ilk kümede olanlardan bir kısmı de burada değer kazanmış konutlarını satarak ülkelerine döneceklerdir diye düşünüyorum. Bir kısmı de hem buradaki işini sürdürecek hem de Suriye’de yeni işlere girişecektir.

Suriyelilerin bir kısmının ülkelerine dönmesinin ekonomimize üç farklı tesiri olabilir diye düşünüyorum: (1) İkinci kümede yer alan Suriyeli işçilerin bir kısmının ülkelerine dönmeleriyle yerli üreticiler ucuz emek gücünün çok önemli bir kaynağını kaybedeceklerdir. Bu durumda daha pahalı emek istihdamına gitmek zorunda kalacakları için maliyetleri artacaktır. Talepte daralma ortaya çıkmasaydı bu artışı kolaylıkla fiyatlarına yansıtabilirlerdi ama talep düştüğü için bu yansıtma sınırlı olabilecek, kârları düşecektir. Maliyet artışının fiyatlara yansıması sınırlı kalsa bile bu durum maliyet enflasyonunda artışa yol açabilecektir. (2) İlk kümede olup da buradaki işlerini tasfiye edip ülkelerine dönecek olanların GSYH’ye katkısı ortadan kalkacaktır. Bunun tesirinin çok sınırlı olacağını düşünüyorum. Öte yandan burada işleri iyi gidenlerin Suriye’ye dönseler bile buradaki işlerini tasfiye etmeyip Suriye’de kuracakları iş ile birlikte götüreceklerini tahmin ediyorum. (3) Her iki kümeden çok sayıda kişinin ülkelerine kesin dönüş yapmaya karar vermesi halinde bunlardan bir kısmı burada vatandaşlık elde etmek için satın aldıkları konutlardan müddeti dolmuş olanları satacaklardır. Bu eğilim konut piyasasında çok büyük ölçekte olmasa bile fiyat düşüşleri ve kira düşüşlerine yol açabilir. (4) Ülkelerine dönecek olanların sayısına bağlı olarak GSYH’de ortaya çıkabilecek düşüş kişi başına gelirde daha sınırlı bir düşüşe yol açacağını tahmin ediyorum. Zira bilindiği benzeri bu bireylerden vatandaşlık almamış olanlar kişi başına gelir hesabı yapılırken nüfus içinde sayılmamaktadır. (5) Suriyelilerin ülkelerine dönmeleri halinde burada yararlandıkları çeşitli yardımlar, takviyeler, sağlık hizmetleri, ilaçlar vb. için kamu bütçesinden yapılan harcamalar azalacağı için bütçe açığı azalacaktır.  

Hiç kuşkusuz sıkıntının asıl yansımaları sosyal ve siyasal alanda görülecek. Bu kadar çok sayıda sığınmacı, ülkenin sosyal ve siyasal tertibini olumsuz yönde etkiliyor. Bunu yaşayarak, gözlemleyerek gördük. Ekonomik açıdan olumsuz görünen yanlarına karşılık Türkiye’nin, sığınmacıların ülkelerine dönüşünü teşvik etmek üzere kamu kurumlarından aldıkları yardımları derece derece azaltarak kaldırması gerektiği kanısındayım. 

Bu yazı Mahfi Eğilmez’in ferdî blogundan alınmıştır